̃7. LÒNG HIẾU THẢO TRONG PHẬT GIÁO TẠI THỜI ĐIỂM TOÀN CẦU HÓA: LÀM THẾ NÀO PHẬT GIÁO CÓ THỂ CỨU ĐƯỢC KHÁI NIỆM GIA ĐÌNH?

Thứ sáu - 10/05/2019 00:58
Ludovic Corsini





 
LÒNG HIẾU THẢO TRONG PHẬT GIÁO TẠI THỜI ĐIỂM TOÀN CẦU HÓA: LÀM THẾ NÀO PHẬT GIÁO CÓ THỂ CỨU ĐƯỢC KHÁI NIỆM GIA ĐÌNH?


 
Ludovic Corsini*




GIỚI THIỆU

Trong thời buổi tn cu hóa, khái nim gia đình đã mt đi giá trị của mình. Đặc bit là ở các nước phương Tây, ngày càng nhiu gia đình bị chia cách. Ngoài ra, sự thiếu quan tâm của mọi người về nhà thờ Cơ đốc giáo, vốn là trcột liên quan đến khái nim gia đình trước đây, cũng là một trong nhng nguyên nhân dn đến hin trạng này.

Pht giáo có thnói gì v khái nim gia đình? Tht ra, nhiu người kng biết rng giáo lý ca Đức Pht cũng tp trung vào gia đình, vmi quan hgiữa các thành viên, thm chí cvvai trò kinh tế ca gia đình. Pht kng chỉ dy vTDiu Đế. Giáo Đức Pht kng chỉ dành cho các nsư trong tu vin, mà n có ý nghĩa đi vi nhng người đàn ông và phụ nữ bình thường sng vi gia đình ca h. Nếu cng ta phân tích khái nim gia đình dưới ng kính Pht giáo, cng ta có thnhn được một số kết qutv.

Cuộc kho sát này nhm mục đích chng minh rằng Pht giáo giống như tôn giáo khác, như Cơ đốc giáo, cũng có cơ hội giải cứu

* MA in buddhist studies, International Buddhist College of Thailand Người dịch: Lê Phm Nguyt Thương
 


khái nim gia đình đã bị tổn thương bởi tn cu hóa. Vì thế, người ta cn hiu rõ hơn vgiáo lý của Đức Pht. Chúng tôi sẽ quan sát khái nim về lòng hiếu tho – trước tiên - thông qua đo Pht Trung Quốc. Ngoài ra, chúng tôi cũng tự hỏi rằng, khái nim về lòng hiếu tho chỉ là một thực tế trong Pht giáo Trung Quốc hay cũng tương tự trong Pht giáo n Đ?

1. PHT GIÁO VÀ LÒNG HIẾU THO Ở TRUNG QUC

Trung Quốc truyn thống tp trung vào gia đình và đề cao lòng hiếu tho. Chẳng hn, Wang Hsiang trong thời đại Chin, vì muốn bt cá bồi bổ cho mẹ trong mùa đông giá rét mà nm lưng trần trên mt hồ đóng băng, để hơi m cơ thể làm tan chy một lỗ trên băng. Hoc như câu chuyn Wu Meng ngủ trần truồng cho muỗi cn, để muỗi kng cn cha mẹ mình. Trong khi đó, đo Pht ở n Đvốn khuyến khích nhng ưu đim của cuộc sng độc thân, thm chí png đại skhốn khổ trong cuộc sng gia đình. Vì sự đối lp này, mà khi đo Pht được du nhp vào Trung Quốc, nơi lòng hiếu tho là đo đức chi phối, kng thể tnh khỏi sbt đồng ny sinh. Thực tế, từ khi bt đu du nhp, Pht giáo đã bị người Trung Quốc tn công là bt hiếu. Ví dụ, trong chương 117 của tác phm Đạo giáo Tai-ping ching có lẽ do Yu Chi biên soạn ở nửa sau của triu đại Hou Han, có bốn loại hành vi bt chính làm ô uế con đường thiêng liêng: 1) hành vi bt hiếu 2) độc thân, dn đến kng có con cháu 3)  ăn phân và uống nước tiu như thuốc 4) kht thc. Nhng người theo đo Pht là đối tượng của vic tn công này vì họ phm tt cả các thực hành được lit kê. Ngoài ra, một số đoạn văn phn ánh các nhà phê bình đã buộc tội Pht tử là bt hiếu vì họ co trọc đu, vi phm giáo lý của Hsia Ching hoc kinh đin về lòng hiếu tho vốn nhn mnh bổn phn gìn giữ nguyên vn da tóc từ tổ tiên.(1) Theo cách này, nhng người theo đo Pht nhn ra rằng họ phải áp dụng một cách tiếp cn tích cực và nhn mnh ý tưởng riêng của họ v ng hiếu tho để có được thin cm của người Trung Quốc. Trên
 
    1. Ibid.p.83.
 


thực tế, mục tiêu là gây n tượng với người Trung Quốc để chng minh rằng hcó hiếu. Bng cách nào? Bng cách tp trung vào kinh đin, nhấn mạnh vng hiếu tho, và cho thy đo Pht đã phát trin một khái nim về lòng đo đức vượt trội hơn so với các nhà Nho.(2)

Một ví dụ về lòng hiếu tho trong kinh Shan-Tzu. Trong bản kinh này, có một cp vợ chồng mù kng có con và muốn sng trong rng. Nhưng, một vị Bồ tát đã nhìn thy một mối nguy him và quyết định tái sinh thành con trai để giúp h. Một ngày n, Shan- Tzu bị một vvua bắn. Ông nói với nhà vua rằng nhà vua đã giết ba người vì cha mẹ ông bị mù, ông chết đi thì kng còn ai chăm sóc ba m. Nhà vua rt xúc động trước lòng hiếu tho của ông và hứa sẽ chăm sóc cp vợ chồng già. Như chúng ta có thể thy qua bản kinh này, nhng người theo đo Pht cgắng gây n tượng với người Trung Quốc về cách họ biu hin lòng hiếu tho.(3)

Trong kinh Mu-Liên chúng ta cũng có thể quan sát chủ đề v ng hiếu tho. Ngài Mục Kin Liên sau khi chng được quả A La Hán, lin lp tức phát tâm trả ơn cha m. Ngài thy mẹ mình đu thai thành ngạ qu. Đgiải thoát mẹ khỏi chốn trầm luân thống kh, ngài cn tp hợp tt cả các nhà sư để thể hin đức hnh. Sau đó, các nhà sư đã hỏi Đức Pht rằng vsau, nhng người con ngoan đo và hiếu tho có được phép tổ chức nhng buổi lễ như vy để cứu độ cha mẹ và tổ tiên hay kng, Đức Thế Tôn đã khẳng định và kêu gọi tín đồ tổ chức một buổi lễ như vy vào nhng ngày mười lăm của tháng By.(4)

Đức Pht nói: Các đệ tử của Đức Pht là người hiếu tho và vâng lời cha m, hãy thường xuyên nhớ đến cha mẹ và cúng dường cho cha mẹ by đời trước.Vì thế, kinh này được người Trung Quốc hoan nghênh và trở nên rt phổ biến kng chỉ trong cng đồng Pht tử mà còn lan rng trong nhng người bình thường. Chúng ta phải chú ý rằng câu chuyn phổ biến như vy đã được bo tồn
    1. Ibid.p.83.
    2. Ibid. p.85.
 


theo phong cách văn học, được gọi là pien-wen hoc truyn thuyết, một smu trong snày đã được tìm thy trong các bản tho Tun- Huang. Sự hin din của pien-wen như Mu-Lien pien wen chng thực cho sphổ biến của câu chuyn này trong qun chúng. Bên cnh đó, sự nổi tiếng của Yu-lan-p›en ching được nhn mnh bằng lời bình lun của bc thy Hua-yen nổi tiếng, Tsung-mi: tu luyn là con đường dn đến giác ngvà đn đáp tình yêu của cha mẹ mình. Bằng cách này, Thái tử Tt Đt Đa trở thành một người con hiếu tho, và đo Pht hn tn thuyết phục được người Trung Quốc.(5)

Thhai, người theo đo Pht quan nim về lòng hiếu tho của họ vượt trội hơn so với Nho giáo. Trước hết, nhng người theo đo Pht cho rằng một người con hiếu tho kng chỉ phục vụ cha mẹ như Khổng giáo vn nhn mnh mà còn hướng cha mẹ đến Pht giáo, để họ được hưởng mọi lợi ích từ vic theo đo Pht. Nhng người theo Pht giáo tại Trung Quốc đã theo đuổi lý lun xa hơn bằng cách cho rằng các tu sĩ Pht giáo kng chỉ đơn thun cứu rỗi cha mẹ mình mà còn cứu rỗi cho tt cả sinh vt sng. Trong vai trò này, họ sẽ hn thành nhng gì được chỉ định là ta-hsiao hay lòng hiếu tho vĩ đi, được xem là ở cp cao hơn của giáo phái Nho giáo
vốn chỉ giới hn trong một gia đình và chỉ giới hn phục vụ cha mẹ một người. Pht giáo định nghĩa lòng đo đức là phổ quát và tt cả - bao gồm trong đó tt cả sinh vt sng. Mt khác, nhng người theo đo Pht xem xét lòng đo đức là một điu gì đó thuộc tinh thn kéo dài đến tương lai. Khi Pht tử trung thành cải đo cha mẹ của mình, người đó có thể giúp ba mẹ đt được tái sinh trong trạng thái hnh phúc tồn tại ở cõi Pht hoc trong niết n. Vì vy, họ tuyên bố xếp lòng hiếu tho trong Pht giáo cao hơn so với Nho giáo.(6)
  1. LÒNGHIẾUTHO,NÉTĐỘCĐÁOCAPHTGIÁOTRUNGQUC?

Các học giả như Gregory Schopen và John Strong đã chỉ ra rằng hiếu tho cũng quan trng và có cách định nghĩa riêng đối với Pht
 
    1. Ibid. p.92.
    2. bid. p.97.
 


tử n Đ, và do đó kng thể được xem là một thể thống nht với Pht giáo Trung Quốc. Chúng ta có thể dựa vào bài kinh được tìm thy trong kinh Pali Nikayas để chng minh điu đó, đc bit là bài kinh về lòng biết ơn (Katannu) của Kinh Tăng Chi Bộ:

hai hng người, này các Tkheo, ta nói không thể trả ơn được. Thế nào là hai? Mvà cha. Nếu mt bên vai cõng mẹ, mt bên vai cõng cha, làm như vy sut trăm năm cho đến trăm tui; nếu đấm bóp, thoa xức, tm rửa, thoa gi, và nếu ti đy, họ có vãi tiểu tiện đại tiện; như vy, này các Tkheo, cũng chưa trả ơn đmvà cha. Hơn nữa, này các Tkheo, nếu có an trí cha mvào quc độ với ti thượng uy lực trên quđất lớn với by ngôi u này, cũng chưa làm đhay trả ơn đmvà cha. Vì cớ sao? Vì rng, này các Tkheo, cha mđã làm nhiều cho con cái, nuôi nng, nuôi dưỡng chúng lớn, đưa chúng đến đời này”.(7)

Như chúng ta có thể thy với đoạn văn này, Đức Pht đã dy ng hiếu tho. Chúng ta phải chú ý rằng bài kinh này cũng được tìm thy trong bản dịch tiếng Trung của Ekottagama với cùng một thông đip nhưng cách din đt có chút thay đổi. Điu này cho thy rằng đoạn văn phải đến từ một nguồn rt cũ trước khi Pht giáo chia thành các trường phái khác nhau vì nó phổ biến cho cả Theravada và Mahayana. Trên thực tế, bản dịch tiếng Trung của bản kinh dừng lại ở đây nhưng phiên bản tiếng Pali vn tiếp tục với lời khuyên của Đức Pht về cách trả nợ cho cha m.

Còn nữa các Tỳ-kheo, nếu cha mchưa có niềm tin, phi khuyến khích cha mphát tâm tin tưởng tam bo. Nếu cha mtham lam, phi khuyết khích cha mphát tâm bthí. Nếu cha mtheo điều ác, phi khuyết khích cha mhướng vđường thiện. Nếu cha mtheo tà kiến, phi khuyết khích cha mẹ trvvới chánh kiến. Làm được như vy là trả ơn cha mđúng với chánh pp”.(8)

Trong đoạn này, Đức Pht đề xut bốn cách trả hiếu cho cha m,

 
    1. Guan Xing. (2005). Filial piety in early buddhism. Journal of buddhist ethics, volume 12.
p.4. https://hub.hku.hk/bitstream/10722/44176/1/content.pdf
 


tt cả đu thông qua stăng trưởng tâm hồn: đức tin, đo đức, tự do và trí tu. Ngoài kinh đin này, lòng hiếu tho cũng được đề cp ở nhiu nơi khác nhau trong kinh đin Pali. Trong Kinh Tương Ưng Bộ có ghi: ‘`Mlà nhà.(9)

Đức Pht nói trong Kinh Tăng Chi Bộ rằng có ba điu được các bc hin trí ca ngi, một trong số đó là hỗ trợ cha m.

Này các Tỳ-kheo, ba điều này đã được nhng bc hiền trí tiếp ni. Đó là ba điều gì? Tthiện, xuất gia, hiếu tho với mvà cha. Đó là ba nghĩa vụ.”(10)

Cha mlà thiêng liêng đi vi con i của h. Đức Pht nói: Cha mđược gi là Thượng đế”. Thut ngnày biu thquan nim ti cao và thiêng liêng nht trong tư tưởng Ấn Đvà trong đó Đức Pht bao gm ccha m. Trên thực tế, trong các gia đình Pht giáo tt ở thời đim hin tại, trem tôn kính cha mmi ngày, sáng và ti. Chúng phi thực hin một snhim vđi vi cha mtheo bát cnh đo. Nhng người con nên cm sóc cha mẹ khi về già, nên m mi vic thay cha m, nên duy tdanh dcủa gia đình và tiếp tục truyn thống gia đình, nên bảo vsthịnh vượng cha mđã to ra và thực hin các nghi thức tang lsau khi hmt. Cha mng có nhng trách nhim nht định đi vi con i h. Chẳng hạn, hnên đcon i tnh xa nhng điu xu, nên cho chúng tham gia vào các hot động tt và có lợi, nên cho chúng một nn giáo dục tt, nên cho chúng kết n vi nhng gia đình tt và nên giao i sản cho chúng khi đúng thời đim.(11)

Vì vy, quan sát trên đưa chúng tôi đến một thực tế rằng lòng hiếu tho kng phải là một tính năng đc bit và đc trưng của Pht giáo Trung Quốc. Nó cũng đã được dy và thực hành trong Pht giáo n Độ như là một đức tính quan trng cùng với các giáo đo đức khác. Điu đc bit liên quan đến lòng hiếu tho trong Pht giáo Trung Quốc có lẽ là Pht tử Trung Quốc đã chỉ ra nhng

 
      1. Ibid. p.7.
      2. Ibid. p.8.
      3. Walpola Rahula. What the Buddha taught, http://www.quangduc.com/English/ba- sic/68whatbuddhataught.html. p.52.
 


lời dy của Pht giáo về lòng hiếu tho như một nhóm kiến thức đc bit được dy và thực hành từ thế hệ này đến thế hệ khác. Mt khác, nó cũng cho thy Pht giáo cũng dy về lòng hiếu tho, như một cách để đáp lại lời buộc tội của Nho giáo rằng các nhà sư Pht giáo kng hiếu tho. Nhờ din giải vcông ơn cha mẹ và kkhăn trong vic đn đáp nhng công ơn đó, Kinh Vu Lan trở nên rt phổ biến và v, khc trong các hang động như Đôn Hoàng, Dazhu và nhng nơi khác.(12)

Một điu khá rõ ràng là Pht giáo cũng có thể truyn đt giáo lý cho gia đình thông qua khái nim về lòng hiếu tho. Tuy nhiên, điu quan trng nht là phải hiu rt rõ giáo lý của Đức Pht. Như chúng ta có thể thy qua Pht giáo Trung Quốc và Pht giáo n Đ, Đức Pht đã đưa ra phân tích vgia đình. Ngoài ra, có mối quan hệ giữa vvà chồng. Tình yêu giữa vvà chồng được coi là gn như tôn giáo hoc thiêng liêng. Nó được gọi là sadara-brahmacariya có nghĩa là cuộc sng gia đình thiêng liêng. Ở đây cũng vy, tm quan trng của thut ngBrahma nên được lưu ý: nên dành stôn trng cao nht cho mối quan hệ này. Vvà chồng nên chung thy, tôn trng và hết lòng vì nhau và họ cũng có nhng bổn phn nht định đối với nhau. Bằng cách này, người chồng luôn tôn trng vvà kng bao giờ ny sinh ý muốn kng tôn trng cô y, anh ta nên yêu thương vợ mình và chung thủy với cô y, nên bo đm vị trí và sự thoải mái của cô y, và nên làm hài lòng cô y bằng cách tặng cô y qun áo và đồ trang sc.

Người vợ cũng nên vui vẻ tiếp đãi khách, khách, bạn bè, người thân và nhân viên của chồng, nên yêu thương và chung thủy với chồng, nên bo vệ thu nhp của chồng, nên khéo léo và hot bát trong mọi hot động.

Chúng ta có thể quan sát, cuộc sng với các mối quan hệ gia đình và xã hội được bao gồm trong bát chánh đo và nm trong khuôn khổ của li sng Pht giáo - như Đức Pht đã hình dung ra.

 
      1. Guan Xing op.cit.p.16.
 


3. KT LUN

Như chúng ta đã thy trong bài lun này, Pht giáo cũng có hệ khái nim vgia đình. Đức Pht đã giảng dy về lòng hiếu tho và khá phù hợp với ngày nay. Vì tn cu hóa, khái nim gia đình đang mt đi giá trị của nó. Trước đây, ở các nước phương Tây, nhà thờ Cơ đốc là trcột bo vệ các giá trgia đình. Nhưng ngày nay, trong bối cnh nhà thờ Cơ đốc giáo kng còn quá phổ biến, Pht giáo có thể phn nào choàng gánh” trách nhim dy và lưu lại khái nim gia đình thông qua chủ đề về lòng hiếu tho trong kinh đin Pht giáo Trung Quốc hay Pht giáo n Đ. Ngoài ra, chúng ta phải chú ý rằng Pht giáo đã to ra sự điu tiết cho đo đức Trung Quốc. Trên thực tế, nó có lẽ là một trong nhng lý do chính khiến cho tôn giáo này thuyết phục được người Trung Quốc mc dù có nhiu đc đim đối lp với văn hóa Trung Quốc. Để được chp nhn, Pht giáo đã chng minh sự quan tâm đến lòng hiếu tho và thể hin qua kinh sách như chúng ta đã thy với các kinh đin khác nhau. Ngoài ra, bài tiu lun này đã chng minh, lòng hiếu tho kng chỉ là một chủ đề của người Trung Quốc mà còn được nhn mnh trong đo Pht n Đ. Skhác bit giữa hai xã hội Trung Quốc và n Đlà xã hội Trung Quốc vốn thực hành lòng hiếu tho theo hệ giá trị của Nho giáo như một đức tính tối cao.
 


TÀI LIỆU THAM KHO



GuanXing.(2005).Filialpietyinearlybuddhism.Journalofbuddhistethics, volume 12. https://hub.hku.hk/bitstream/10722/44176/1/content.pdf Kenneth.C. (1968). Filial piety in chinese buddhism. Harvard journal of Asiatic studies, 28.
Walpola Rahula, What the Buddha taught, http://www.quangduc. com/English/basic/68whatbuddhataught.html

 

Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá

Click để đánh giá bài viết

Những tin mới hơn

Những tin cũ hơn

Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây