29 PHẬT GIÁO VIỆT NAM TRONG BỐI CẢNH TOÀN CẦU HÓA TRƯỜNGHỢPỞTP.HCM

Thứ tư - 08/05/2019 19:04
Nguyễn Công Lý - Dương Hoàng Lộc
409
 






 
PHT GIÁO VIT NAM TRONG BỐI CNH TOÀN CU HÓA TRƯỜNGHỢPTP.HCM

Nguyn Công Lý *

Dương Hng Lộc**





TÓM TT

Bài viết này tp trung tìm hiu nhng tác động của quá trình tn cu hóa tôn giáo đến Pht giáo Vit Nam, thông qua một trường hợp cụ thể là đa n Tnh phố HCMinh. Xu thế tn cu tôn giáo đã đem lại cho Pht giáo trên đa n thành phố này nhiu sự thay đổi trong sinh hot tu tp, giao thoa văn hóa thông qua nghi l, kiến trúc chùa chin, tượng thờ,… cũng như các hot động giáo dục. Trong đó, chúng tôi chú ý đến một số hin tôn giáo mới đang thâm nhp vào nhiu tầng lớp cư dân thành phố cũng như các Pht tử. Mt khác, bài viết còn nhn mnh đến sự thích nghi và hội nhp của Pht giáo Tnh phố HCMinh trong xu thế tn cu hóa tôn giáo với vic chủ động gia nhp vào cng đồng Pht giáo thế giới, thông qua vic tham gia các tổ chức, hội tho cũng như các skin lớn của Pht giáo khác nước. Trong bài viết này, một vn đề mà chúng tôi đt ra là song song với quá trình tiếp nhn nhng yếu tố mới do tn cu hóa mang li, Pht giáo Tnh phố HCMinh đã giữ gìn và phát huy nhng giá trị truyn thống của Pht giáo dân tộc, tích cực xây dựng mối quan hệ hữu nghị với Pht giáo các nước và tăng cường các hot động tthiện-xã hi ra bên ngoài quốc gia để cng đồng Pht giáo thế giới ngày một hiu rõ vPht giáo Vit Nam.





*. PGS.TS., Trường ĐHKHXH&NV-ĐHQG TP.HCM, Vit Nam.
**. TS., Trường ĐHKHXH&NV-ĐHQG TP.HCM, Vit Nam.
 
 
  1. ĐT VN Đ

Một trong nhng xu hướng chđo và tt yếu của thế kXXI là toàn cu hóa (globalization). Hin nay, toàn cu hóa đang tác động và chi phối sâu sc đến các quốc gia và dân tộc trên thế giới trên nhiu lĩnh vực kinh tế, chính tr, n hóa, môi trường, xã hội,… Vì vy, một điu tt yếu là nó m cho biên giới giữa các quốc gia, dân tộc ngày càng mờ đi trong thế giới hin đi. Cho nên, thế giới chúng ta ngày càng dính cht lại với nhau hơn và đi đến xu thế ng cường sự hiu biết lẫn nhau nhiu hơn, và cũng tt nhiên, mối tương tác giữa con người, giữa các quốc gia, dân tộc ngày một sâu sc hơn, phụ thuộc lẫn nhau hết sức cht ch. Vit Nam là một quốc gia đang trong tiến trình hội nhập sâu và rng vào quá trình toàn cu hóa, trong đó tôn giáo là một phương din quan trng và kng thể kng đề cp đến. Trong đời sng tôn giáo nước ta, Pht giáo giữ một vị trí quan trng, gn lin với lịch sử, n hóa và xã hội con người Vit Nam qua hơn hai ngàn m lịch sử. Hin nay, Pht giáo Vit Nam kng ngng hội nhập, gn kết với nhiu hot động Pht giáo thế giới do nằm trong quỹ đo của toàn cu hóa. Như vy, trong xu thế này, Pht giáo nước ta có nhng đc đim gì nổi bt? Và đã có sự thích ứng như thế nào để phù hợp với bối cnh toàn cu hóa tôn giáo nói chung cũng như với cng đồng Pht giáo thế giới nói riêng đang din ra và tác động liên tục? Đy là nhng mục tiêu mà bài viết này hướng đến. Đc bit, để giúp có cái nhìn cụ thể hơn, chúng tôi chọn Pht giáo Tnh phố HCMinh để thực hin nghiên cứu trường hợp. Bởi vì, cng đồng Pht giáo nơi này có nhiu hot động giao lưu và tiếp xúc thường xuyên với Pht giáo thế giới, cũng như trong bối cnh Tnh phố HCMinh là đa phương có quá trình đi đu trong quá trình giao lưu, hội nhập với nhiu nước trên thế giới.
  1. TOÀN CU HÓA VÀ MT SVN ĐTOÀN CU HÓA TÔN GIÁO TRÊN THGIỚI HIỆN NAY

Được biết, tn cu hóa là một thut ngữ được sử dụng của thp kỷ 90 ở thế kỷ trước và đồng thời là một khái nim còn tranh cãi, chưa thống nht, bởi vì mỗi nhà khoa học tiếp cn khái nim này dưới góc độ khác nhau. Một số học gicó ý định mở rng tn cu hóa như một khái nim chính tr, trong khi một skhác làm sáng
 


tkhái nim này trong phm vi phát trin kinh tế, chính trvà môi trường gn đây. Một sngười lại tp trung phân tích tác động tích cực của tn cu hóa, nhưng một skhác lại nhn mnh đến nh hưởng trái ngược của nó đối vi thu nhp, bất nh đng xã hi, phnvà người nghèo. Mt shọc gili nhn mạnh c động ca toàn cu hóa đến các chính phquốc gia và cho rng các chính phquốc gia đã mt hết vai tchthquan trng khi tham dvào nn kinh tế toàn cu ca thế giới kng biên giới hin nay (Asfan Kumssa, 2000, tr. 10-11). Như vy, bàn về toàn cu hóa là nhc đến một phương din rng lớn vi nhiu hình thc hoạt động đa dng như kinh tế, chính tr, lut pháp, n hóa, quân s, công nghcũng như các hoạt động xã hi, môi trường ca con người.

Mt khác, học giAsfan Kumssa nhn mnh đến các nhân tto cơ sra đời cho tn cu hóa gm: S tăng trưởng của thị trường tài chính tn cu, sự mở rng liên kết thế giới sau khi khối Xô Viết tan rã và chiến tranh lnh kết thúc; sphát trin của các công ty đa quốc gia, sự quốc tế hóa nhng vn đề môi trường. Nhưng quan trng nht, đó là cuộc cách mạng công nghệ thông tin liên lc và vn tải (Asfan Kumssa, 2000, tr 12-18). Cũng theo học ginày, tn cu hóa có nhng tác động tích cực như chuyn giao công ngh, tăng năng sut lao động và cải thin cht lượng cuộc sng của một sngười ở các nước đang phát trin. Tuy nhiên, tn cu hóa, trong khi mang lại lợi ích cho các khu vực hoc tổ chức nht định, cũng gây áp lực và gieo nỗi lo lắng cho các khu vực và cư dân kng có lợi thế và dễ bị tổn thương. Tác động tiêu cực của tn cu hóa chính là skng bo đm vphương tin sinh sng và quyn hn cho nhiu người, gây ra và làm trầm trng thêm sbt bình đẳng vkinh tế-xã hội, phá hủy môi trường, làm mt cân đối giữa các nhu cu khác nhau vnguồn lực, gây ra xung đột và bo lực (Asfan Kumssa, 2000, tr 25-26). Đây được xem là tính hai mt của quá trình tn cu hóa hin nay. Vì vy, các quốc gia, dân tộc trên thế giới khi bước vào sân chơi tn cu hóa cn phải có nhng chiến lược phù hợp với đc đim riêng của mình để thích nghi và to ra các lợi thế phát trin, khẳng định giá trriêng.

Manfred B Steger đã chỉ ra tn cu hóa có các đc trưng như sau: Thứ nht, to nên nhng hot động và mạng lưới xã hội mới,
 


gia ng nhng hot động và mạng lưới xã hội hin hữu. Thhai, bành trướng và trải rng các hỗ tương tùy thuộc, hot động và tương quan xã hội. Thba, sng cường và gia ng các hot động và trao đổi xã hội. Thứ tư, can dự vào cơ cu vĩ mô của cng đồng và con người (Manfred B.Steger, 2011, tr. 40-44). Như vy, toàn cu hóa tác động và m thay đổi chiu kích xã hội, quan hệ xã hội của t chức, cng đồng và cá nn con người ở mỗi quốc gia. Chiu hướng thay đổi là sự tương tác, tm nhập và kết dính các xã hội, tổ chức và con người lại gn nhau hơn và kng thể kng có tôn giáo vốn hin din ở nhiu quốc gia, dân tc.

Tuy nhiên, để m cơ snghiên cứu, trong bài viết này, chúng tôi sử dụng khái nim toàn cu hóa của Anthony Giddens - Gm đốc Trường Kinh tế London: “Vy, toàn cầu hóa có thđnh nghĩa như là sgia tăng mạnh mnhng tương quan xã hi trên toàn thế giới, ni kết các đa phương xa cách theo cách thế khiến cho nhng svic xy ra ở đa phương được đnh hình bởi các biến cố xy ra ở cách nhiều dặm và ngược li(Manfred B.Steger, 2011, tr 41). Tương quan xã hội mà Anthony Giddens đề cp có một nội m rng gồm nhiu vấn đề trong xã hội khác nhau. Tôn giáo lại là một trong các tương quan xã hội và n hóa đc bit của loài người. Vì vy, tôn giáo kng thể nào tách rời khỏi cơn lốc toàn cu hóa và hin nhiên nó cũng sẽ bị tác động mạnh mẽ từ điu này.

Tôn giáo là một mối quan hệ phổ biến cơ bn và xuyên suốt mọi tiến trình n hóa, xã hội, lịch sử của mọi dân tộc và thời đi, là phần thiết yếu và kng thể thiếu được trong cuộc sng của con người hin nay. Mặt khác, trong bối cnh toàn cu hóa hin nay, nếu kinh tế là lĩnh vực đi trước thì chc chắn skéo theo n hóa và tôn giáo đi theo sau như hình với bóng. Đc bit, Nguyn Thái Hợp đã đưa ra một cái nhìn thú vvvị thế của tôn giáo trong bối cnh toàn cu hóa hin nay như sau: “Trong vòng xoáy ca toàn cầu hóa này, nhiều ý thức hvà chnghĩa lớn đã bị chao đảo trm trọng, thm chí có nguy cơ bị chìm ngm. Nhưng, như mt nghch lý ca thời đại, tôn giáo nói riêng và chiều kích tâm linh nói chung, như đã vươn dy và đang trthành mt nhu cầu ca thời đại. Có người nói đến hiện tượng trli ca tôn go(Nguyn Thái Hp, 2009, tr. 227).

Vy đời sng tôn giáo của nhân loại trong quá trình tn cu hóa có nhng đc đim gì nổi bt?
 


Đu tiên, thế kXXI là thế kmà tôn giáo phát trin mạnh m. Các tôn giáo lớn kng ngng mở rng, phát huy nh hưởng của mình trên toàn thế giới. Một học giả cho biết điu này được bt nguồn từ: Trong nhng đụng độ văn hóa từ đó sinh ra, các tôn giáo vốn dĩ mang ý nghĩa đa phương đã được chuyển hóa thành nhng tôn giáo thế giới quan trọng mà ny nay chúng ta biết như là Do Thái giáo, Ki Tô giáo, Hi giáo, Ấn giáo và Pht giáo(Manfred B.Steger, 2011, tr. 59). Tiếp đó, từ nhng thập kỷ của cuối thế kXX và đu thế kXXI, các tôn giáo này kng ngng phát trin, mở rng snh hưởng của mình ở nhiu quốc gia trên thế giới và trải rng khắp các châu lục. Snh hưởng của các tôn giáo lớn din ra theo hai quy lut sau: 1. Snh hưởng của tôn giáo châu Á đến châu Âu và ngược li,
  1. Slan truyn của các tôn giáo lớn đến một số quốc gia mà trước đó chưa hề có. Ở quy lut thứ nht, có thể thy rằng một stôn giáo ở châu Á mà nổi bt nht là Pht giáo đã có nh hưởng mnh đến người dân châu Âu và M. Người dân ở đây đã tìm thy ở Pht giáo một li sng tri túc, gin d, nhẹ nhàng, biết chia sẻ lòng thương yêu giữa người với người mà xã hội công nghip đang bị thiếu thốn. Đức Đt Lai Đt Ma thXIV và Thin sư Thích Nht Hnh là hai nhân vt của Pht giáo được người dân các quốc gia này ngưỡng m. Ngược li, ở châu Á, tại một số quốc gia bị nh hưởng bởi văn hóa phương Tây như Hàn Quốc, Vit Nam thì Tin Lành giáo đang lan rng mnh m, thm chí ở các vùng sâu, vùng dân tốc thiu số của Vit Nam như Tây Nguyên và Tây Bắc. Một trường hợp khác là ở châu Phi, Pht giáo bt đu đt chân đến châu lục này thông qua vic truyn đo của các nhà sư từ Đài Loan, Hng Kông,… Hxây chùa, giảng kinh và tổ chức các hot động giúp đỡ người dân. Tổ chức Pht Quang Sơn ở Đài Loan do nhà sư Tinh Vân phụ trách hin có nh hưởng rt lớn trong vic hoằng pháp tại châu lục này.

Kế đó, trong bối cnh toàn cu hóa, sự đi thoi giữa các tôn giáo là xu hướng chính nhm cho các tôn giáo được hiểu nhau, tránh u thuẫn, xung đt. Đó là tinh thn khoan dung tôn giáo đang được các lãnh tụ tôn giáo lớn trên thế giới ng hrt lớn vì hòa bình, n đnh, hợp tác ca nhân loi. Nhng tôn giáo cực đoan nào trong quá trình toàn cu hóa hin nay vẫn duy trì và ng cường các giá trị như bạo lực, xung đột, thù hận,… chc chắn smt đi tính hấp dn đối với nn loi, chỉ đem đến nhng tác động xu cho nn loi. Tuy nhiên, mục
 


tiêu chung, đích thực của tôn giáo vn là con người, là sự cứu ri, phúc lợi, hòa bình và hnh phúc cho con người. Vì vy, nhim v chung của tt cả mọi người có lẽ là phải ủng hộ sphát trin các giá trđo đức, tôn giáo và các giá trị liên quan và vì lợi ích con người. Ở đây, quá trình đối thoại và thu hiu giữa các tôn giáo với nhau đóng vai trò đc bit quan trng, nht là trong bối cnh tn cu hóa hin nay. Tt nhiên, mục tiêu của đối thoại kng phải là đem lại một tôn giáo thống nht. Có rt nhiu đim khác bit và chính vì thế mới cn phải sự đối thoi. Như vy, có thể coi đối thoại cũng như sự hin thực hóa các lợi ích trong một xã hội thế tục đa văn hóa là một quá trình học hỏi ln nhau. Nhờ đó mà các tôn giáo vừa có thể giữ được bản sc riêng của mình, vừa có thể tiếp xúc, giao lưu với các tôn giáo khác (Nguyn CHiếu, 2009, tr. 303-304). Gn đây, các lãnh tụ tôn giáo lớn trên thế giới kng ngng tiếp xúc, trao đổi ln nhau để thông hiu và tìm tiếng nói chung vsự quan tâm của nhân loại ngày nay như: giáo dục, an sinh xã hội, môi trường, đo đức,… Chẳng hn, năm 2013, khoảng 600 đại biu trên tn thế giới thuộc mọi tôn giáo đã gp nhau tại Vienna, thủ đô nước Áo, để tham dự Hội nghị Thế giới ln thứ 9 của Tổ chức các Tôn giáo vì Hòa bình. Chủ đề chính của hội nghị này là Đón nhn tha nhân”, nhm đt đến vic gp ggiữa các tôn giáo, cng tác với các tác nhân của xã hội dân svì mục tiêu hoà bình, liên đới, chung sng với nhau và thúc đy vic hiu biết ln nhau cách tốt nht. Các tham dự viên đã tp trung tho lun bốn đề tài chính: (1) ngăn ngừa xung đột; (2) công lý và hoà hợp giữa các xã hội; (3) phát trin nhân văn đồng thời vn tôn trng trái đt; và (4) giáo dục tôn giáo và đối thoại liên tôn (Minh Đức, 2015).
Mặt khác, tôn giáo còn được xem là mt loi quyền lực mmtrong

 
    1. Theo Joseph Nye một học giM, quyn lực mm là khnăng giành được nhng th mình muốn thông qua vic gây nh hưởng để khiến người kc làm theo nhng gì mình muốn. Ngược lại với quyn lực mm là quyn lực cứng, theo đó quyn lực được thực hin chyếu bng cách đe da (như sa thi, kỷ lut…) và mua chuộc (như ng lương, thăng cp), còn quyn lực mm thì đt được nhng gì mình muốn bng cách tác động tới hệ thống giá trị của người kc, làm thay đổi cách suy nghĩ của người kc, và qua đó khiến người kc mong muốn chính điu mà mình mong muốn. Đó là quyn lực mm, thực hin thông qua shp dẫn và thuyết phc. Đối với một quốc gia, quyn lực mm được to dựng trên 3 yếu tố: văn hóa quốc gia, giá trị quốc gia và chính sách của quốc gia đó. Nguồn: http://vi.wikipedia.org/ wiki/Quy%E1%BB%81n_l%E1%BB%B1c_m%E1%BB%81m. (Truy cp ngày 11/9/2015).
 


bối cảnh chính trị thế giới ngày nay. Theo đó, sự tiếp xúc giữa các phái đn, lãnh tụ tôn giáo trong cùng một tôn giáo hay khác tôn giáo sgóp phn tht cht mối quan hệ đn kết, hữu nghị và hợp tác giữa các quốc gia có chung một tôn giáo hoc các tôn giáo. Nó s góp phn gim thiu sự đối đu và căng thẳng chính tr, tìm kiếm tiếng nói chung. Trong trường hợp hai quốc gia căng thẳng và đối đu thì vic tiếp xúc giữa cng đồng tôn giáo hai nước là một nhân tlàm hạ nhit, to ra cơ hội đối thoi, hiu biết ln nhau. Trường hợp Triu Tiên và Hàn Quốc là một minh chng cụ th. Vào đu tháng 9 năm 2011, đn Thin phái Tào K Pht giáo Hàn Quốc gồm 37 thành viên đã kết thúc chuyến thăm tới Bắc Triu Tiên và cho biết, chuyến thăm min Bắc của đn đã to ra cơ hội mới để giao lưu dân svà văn hóa tâm linh giữa hai min Nam Bắc cũng như Thin phái Tào Ksẽ tiếp tục có nhng hot động giao lưu với Bắc Triu Tiên. Trước đó, Chính phHàn Quốc ln đu tiên cho phép một đn đại biu của Hàn Quốc tới Bình Nhưỡng với mục đích tổ chức lễ hội tôn giáo kể từ khi min Nam ban hành lnh cm ngày 24/5/2010 sau vbắn chìm tun dương hm Cheonan. Trong cuộc họp báo đn thăm min Bắc của Thin phái Tào Khê cho biết, trong lễ hội Pht giáo nhân dịp kỷ nim 1000 năm Mộc bản Cao Ly Đại Tạng Kinh din ra ở Bắc Triu Tiên, Pht giáo hai min Nam Bắc đã bày tnguyn vng tha thiết bc nht là thống nht đt nước. Thin phái Tào Kkêu gọi Chính phủ của hai min Nam Bắc mở lại kênh đối thoại để chp thun vic tổ chức các lễ hội Pht giáo chung và khôi phục di tích lịch sPht giáo trên n đo Triu Tiên. Ngoài ra, đn còn cho biết Thin phái Tào Kcó kế hoch thành lp cơ quan vin trợ nhân đo tại Bình Nhưỡng cũng như tìm cách ủng hộ người dân min Bắc đang gp nhiu kkhăn trong sinh hot (Thích Vân Phong, 2010).

Cùng với đó là xu hướng thế tc hóa tôn giáo là xu hướng chđạo ca các tôn giáo trong bi cảnh toàn cầu. Theo Nguyn Thái Hp, Nguyên tc Nhà nước thế tc” (principe de laicite d’Etar) do Cách mạng Pháp 1789 khởi xướng và được Bộ lut Phân ly m 1905 trin khai là một bước ngot quan trng đối với Kitô giáo nói riêng và đối với các tôn giáo nói chung. Đây là một giải pp cn thiết để tách rời tôn giáo với chính tr, tách hệ thống giáo dục khỏi các tôn giáo và coi tôn giáo là chuyn của mỗi cá nn. Hin nay, hu
 


hết các nước tiến bộ đu áp dụng nguyên tc này vì phù hợp với thời đại đa văn hóa, tôn trng dân chủ, bo đm quyn bình đẳng cho mọi công dân, tnh xung đột tôn giáo hay ý thức h. Vì vy, với tiến trình thế tục hóa hin đi, sự hin din của tôn giáo trong lĩnh vực chính tr, xã hội và văn hóa đã gim thiu từ cp độ vĩ mô xuống trung mô và rút dn vào vi mô (Nguyn Thái Hp, 2009, tr. 233). Mt khác, thế tục hóa còn được xem là quá trình thích nghi của giáo hội các tôn giáo với nhng điu kin đang thay đổi của thế giới đương đi. Theo giải thích của Nguyn Đức Lvà các cng sự, khái nim thế tục hóa ở đây bao hàm hai ý: Thứ nht, thế tục hóa là phi thn thánh hóa ý chỉ giải thích hin tượng tự nhiên, xã hội một cách huyn hoc, thn bí qua ý tưởng tôn giáo được thay bằng cách giải thích có lý tính, gn với hin tượng hơn. Tt nhiên vbản cht, hệ thống giá trị của tôn giáo vn được bo lưu. Thhai, thế tục hóa ng có nghĩa là tôn giáo là đang tích cực tiến vào thế giới, trlại với hin thực, trực din với cuộc sng và đang cgắng giải quyết nhng vn đề của nhân gian (Nguyn Đức Lvà các cng sự, 2007, tr. 73). Chính xu hướng này đã thúc đy tôn giáo thâm nhp sâu rng vào đời sng con người hin ti. Một điu dễ nhn thy là ngày nay, các tôn giáo lớn trên thế giới tích cực hot động gn với nhu cu của xã hội thông qua hình thức hỗ tran sinh xã hội, bo vệ môi trường, phát trin cng đồng, chăm sóc sức khỏe cho người dân ở các quốc gia và đã đem lại nhiu lợi ích cho cng đồng xã hội, được chính phủ các quốc gia thừa nhn và ủng h, to cơ hội phát trin.

Toàn cầu hóa còn to ra mi quan hgiữa tôn giáo và n tc sâu sc và cht chẽ, tôn go thhiện bn sc văn hóa, ý thức từng n tc trong bối cảnh toàn cu hóa hiện nay. Bi cnh thế giới hin đại và tn cu hóa đã làm tăng vai trò của tôn giáo trong vic bo vbản sc dân tc. Điu này có nguyên nhân từ xu hướng tn cu hóa, trong đó có cả tham vng xâm lăng văn hóa và một sdân tộc đang ra sức giữ gìn và bo vbản sc văn hóa riêng của mình qua các hình thức tín ngưỡng và tôn giáo truyn thống. Mt khác, tôn giáo đang có xu hướng biến đổi cho phù hợp với phong tục truyn thống, bản sc văn hóa của mỗi dân tộc quốc gia. Chẳng hn, đó là Công giáo phải thay đổi hoc cho phép một số hình thức nghi lễ phù hợp với truyn thống một số quốc gia và dân tộc như thp nhang hoc tổ chức đám giỗ - trường hợp ở Vit Nam. Đạo Tin Lành, khi truyn đến Tây
 


Nguyên, đã đồng hóa vị thn Giàng chính là đức Chúa Tri, góp phn nhanh chóng thu hút tín đ. Pht giáo, khi truyn sang Mvà châu Âu, đã thay đổi hình thức để phù hợp với đc đim xã hội và văn hóa các quốc gia này. Chẳng hn, kiến trúc tự vin, thay vì giống ngôi chùa Á Đông, thì lại xây dựng có dáng dp phương Tây. Phn lớn kinh đin của Pht giáo đã được dịch ra tiếng Anh để phục vụ nhu cu truyn bá cho người dân nhiu nước trên thế giới.

Và kng thể kng nói đến phong trào tôn giáo mới (New religious movements) xuất hiện và không ngng thâm nhập, ảnh hưởng đến nhiều quc gia trên thế giới trong bi cảnh bùng nthông tin ca thời đại toàn cầu hóa. Khái nim tôn giáo mới chưa có sự thống nht với nhau. Tuy nhiên, trên bình din toàn cu, theo quan nim của chúng tôi, tôn giáo mới là nhng tôn giáo mới xut hin và khác với các tôn giáo truyn thống trước nay ở các quốc gia, dân tc. Tôn giáo mới là một vấn đề nổi cộm của thế giới hin nay và m biến đổi din mo, tình hình tôn giáo ở nhiu quốc gia. Nguyên nn chính dn đến sra đời của phong to này là: Phong to tôn giáo mới nổi lên nhờ tinh sáng to và khng truyn giáo của các tnh viên, to ra cuộc sng tinh thần và liên kết họ với nhau trong xã hội kng khác các nhóm tôn giáo chính thống đã từng m. Phong to tôn giáo mới phản ánh tính đa nguyên trong đời sng tôn giáo đã phát trin, đc bit trong bối cnh thun lợi của du lịch và thông tin liên lc mang tính toàn cu hin nay (Trung m Nghiên cứu Tôn giáo, 2013, tr. 8). Các hin tượng tôn giáo mới như: Pháp Luân Công (Trung Quốc), Nht Quán Đo ài Loan), Oomoto giáo (Nht Bn), Thanh Hải Vô Thượng Sư (M) và nhiu nnh mới thuộc Tin Lành đang truyn bá và có nh hưởng rng rãi ở nhiu nước như M, Úc, Vit Nam,… Theo chúng tôi, nguyên nn là do sphát trin công nghệ thông tin, do tiếp xúc n hóa, xut khu lao động và giao lưu kinh tế cùng với din biến m lý phức tạp của một bộ phận dân chúng. Điu này góp phần m cho bức tranh tôn giáo ngày càng phức tạp, đan xen nhiu vấn đề khác nhau, gn với nn quyn và pp lut,… đang là snan giải cho một số quốc gia. Chẳng hạn, Nht Quán Đo, vốn có nguồn gốc và phát trin mạnh mẽ ở Đài Loan, thì nay lại có mt ở nhiu quốc gia trên thế giới. Tổ chức của tôn giáo này rt cht ch, có chủ trương và đường lối rõ ràng, truyn giáo rt hiu quả nên đã thu hút tín đồ
 


ở nhiu nước, có hệ thống Pht đường ở nhiu nước trên thế giới. Họ thường xuyên tổ chức Pháp hội ở nhiu nước. Chẳng hn, tín đồ Nht Quán Đạo ở Vit Nam thì hay sang Campuchia dự nhng pháp hội lớn với số lượng hàng tm người.

Cho đến nay, xung đt tôn giáo vn là mt tâm điểm thu hút schú ý ca thế giới hiện nay. Bên cnh xu thế đối thoi, chia slẫn nhau, xung đột tôn giáo vẫn còn tồn tại ở một skhu vực và quốc gia trên thế giới. Nguyên nn dn đến điu này là do mâu thun vkinh tế, chính tr, n hóa và xã hội,… đang giang và thậm chí có nơi gay gt, khốc lit. Mâu thun giữa khu vực này với khu vực khác, giữa quốc gia nọ với quốc gia kia, mâu thun vdân tộc, giai cp,… đang trở nên chồng chéo, đan xen, xáo trộn và thiếu ổn định. Khong cách giàu nghèo, bóc lột và bị bóc lột ngày càng mở rng và giang kng chỉ trong phạm vi một nước mà mang tính toàn cu. Nhưng theo chúng tôi, quan trng nht là sự thiếu khoan dung, kng chấp nhận nhng giá trị của các tôn giáo khác mình ở một sngười. Skin 11/9/2001 là một minh chng tiêu biu cho sxung đột tôn giáo. Nguyên nn là do nhng người Hồi giáo cực đoan cm đu có quan hệ với nhà nước Hồi giáo Afganishtan thời đó chống lại snh hưởng n hóa phương Tây vốn bị tác động bởi Kitô giáo đang nh hưởng mạnh ở khu vực Trung Đông. Cho đến ngày nay, nhng nhóm Hồi giáo cực đoan vẫn còn tiếp tục hot động thông qua vic tổ chức đánh bom ở một số quốc gia châu Âu và M, Trung đông m lo ngại sâu sc cho cng đồng thế giới. Ở Irắc, từ khi chính quyn Saddam Hussein sụp đổ cũng là lúc hai nhóm Hồi giáo Shuni và Shite kng ngng tấn công gây thêm bt ổn cho quốc gia này. Ở khu vực Đông Nam Á, Thái Lan và Philippin gp kng ít kkn khi nhng nhóm Hồi giáo đòi tuyên bố tự trvà thường xuyên tấn công vào các cơ quan, binh lính của chính phủ, nht là nhng tín đồ Công giáo và Pht giáo. Vì vy, xung đột tôn giáo vẫn còn tiếp din trên thế giới trong nhng m tiếp theo, là mối bn m lớn của nn loi, nó tiếp tục m đau đu các chính trgia ở nhiu nước.

Cuối cùng, theo chúng tôi, vn đề cải cách, đổi mới tôn giáo là một quy lut vn động trong thời đại tn cu hóa. Trong thời đại hội nhp tn cu hóa, thời đại mà văn minh khoa học kỹ thut phát trin ào t chưa từng thy, thời đại kỹ thut s, thời đại bùng nổ thông tin như hin nay thì tôn giáo muốn phát trin, nht là muốn
 


giáo lý tư tưởng tôn giáo, nim tin tôn giáo tác động mnh mẽ đến đời sng tinh thn con người, thì tôn giáo trước hết cn phải chn hưng, cải cách, đổi mới. Nhng năm gn đây, tại các giáo đường ở phương trời Tây, tín đồ Kitô giáo dường như ít đến giáo đường để hành l, mà có ln Đức Giáo hoàng Benedict 16 đã phàn nàn. Hay như để thu hút con chiên tín đ, nhm ngăn chn làn sóng bỏ đo, thm chí cải đo, các vị linh mục, giám mục qun lý các giáo đường, giáo xứ ở phương Tây đã tổ chức cho tín đồ của mình luyn tp Thin Pht giáo, tp Yoga n Đtại nơi giáo đường và phương pháp này được họ đổi tên thành Thin Kitô(Christian Meditation) hay Yoga Kitô giáo” (Christian Yoga). Cũng như để đáp ứng yêu cu tâm linh của cư dân Á đông, Kitô giáo đã có một sự cải cách, cải đo theo tinh thn Thần học Kitô giáo theo cung cách Á châu. Như vy chn hưng, cải cách là svn động nội sinh vốn có trong lòng bt ktôn giáo nào nói chung, Pht giáo hay Kitô giáo nói riêng. Kng chn hưng, kng cải cách thì tôn giáo khó lòng có điu kin để tồn tại và ngự trị trong đời sng tâm linh con người trong thời hin đi, khi mà nhng giá trị tích cực của các tôn giáo truyn thống lan ta và truyn tải nhanh chóng đến nhiu quốc gia khác trên thế giới.

Tóm li, trên đây là một svn đề nổi cộm của tn cu hóa tôn giáo hin nay trên thế giới. Và dĩ nhiên, Pht giáo nói riêng cũng như các tôn giáo khác ở Vit Nam kng thể nm ngoài nhng đc đim kể trên. Vì vy, tìm hiu quá trình thích nghi, cũng như các xu thế biến đổi, cải cách và kể cả vic đối pvới các thách thức đt ra của các tôn giáo lớn ở Vit Nam trong bối cnh tn cu hóa rt cn được quan tâm nghiên cứu, trong đó kng thể thiếu được Pht giáo-một tôn giáo quan trng, phổ biến, gn lin với phn lớn cuộc sng người dân nước này.

4. PHT GIÁO TNH PHHỒ CHÍ MINH TRONG XU THTOÀN CU HÓA TÔN GIÁO - CÁC ĐC ĐIM VÀ NHNG VN ĐĐT RA

Thứ nht, ở Vit Nam, Pht giáo là tôn giáo có đông đo tín đ, gn lin với lịch svà văn hóa dân tộc và bản thân cũng là một tôn giáo mang tính tn cu. Pht giáo vốn xut phát từ n Đvà lan truyn sang nhiu nước, trong đó có Vit Nam. Tđây đã góp phn hình thành nên một đc đim quan trng là Pht giáo Vit Nam
 


có mối quan hệ sâu sc với cng đồng Pht giáo thế giới từ trước đến nay. Điu này còn dn đến vic Pht giáo Vit Nam thường xuyên có sự tiếp xúc với cng đồng Pht giáo thế giới trong xu thế hội nhp và phát trin do tn cu hóa mang li. Tsau đổi mới đến nay, đc bit là thời đim gn đây, Pht giáo Vit Nam đã xây dựng mối quan hệ hữu nghị với Pht giáo các nước như n Đ, Trung Quốc, Nht Bn, Thái Lan, Srilanka, Hàn Quốc, Campuchia, Myanmar… Theo chúng tôi, vcơ cu tổ chức giáo hội, Ban Pht giáo quốc tế Trung ương là một cu nối quan trng và tham gia tư vn, hỗ trđc lực cho Trung ương Giáo hội Pht giáo Vit Nam trong công vic đối ngoại với Pht giáo các nước, to mối quan hệ thân hữu giữa Pht giáo Vit Nam và Pht giáo các nước trên thế giới, giữa các Pht tử trong và ngoài nước. Đặc bit, hin tại ban này đt dưới sự điu hành của Hòa thượng Thích Trí Qung – PPháp ch Hội đồng Chng minh, kiêm PChủ tịch Hội đồng TrsGiáo hội Pht giáo Vit Nam, kiêm Trưởng Ban TrsGiáo hội Pht giáo Vit Nam Tnh phố HCMinh và cùng với sự tham gia nhit tình của nhiu vTăng, Ni có nhiu kinh nghim đang tu hành tại Tnh phố HCMinh như: Hòa thượng Thích Thin Tâm (Phó chủ tịch Hội đồng TrsTrung ương Giáo hội Pht giáo Vit Nam kiêm PBan TrsGiáo hội Pht giáo Vit Nam Tnh phố HCMinh), Thượng ta Thích Nht Từ, Thượng ta Thích Giác Dũng, Thượng ta Thích Minh Tnh, Đại đức Thích Thin Minh, Ni sư Thích NHuệ Liên, Ni sư Thích Nữ Như Nguyt… Tại Tnh phố HCMinh, Ban Pht giáo quốc tế cũng đã được thành lp được 3 nhim kỳ cách nay và do Hòa thượng Thích Thin Tâm làm Trưởng ban. Vì thế có thể nói, đây là một nhân tố quan trng để Pht giáo Tnh phố HCMinh có thể tp trung nguồn nhân lực có nhiu kinh nghim, uy tín ln mối quan hệ và nht là am hiu nhiu ngoại ngữ để dễ dàng tiếp xúc, trao đổi với lãnh đo Pht giáo các nước. Cho nên, các hot động đối ngoại lớn của Pht giáo nước ta hu như được din ra tại thành phố này, do các vtôn đức vừa nêu trên phụ trách. o cáo tng kết nhim kỳ VI (2007- 2012), Ban Pht giáo quốc tế Tnh phố HCMinh đã có nhng hot động quan trng như sau: Nhiu hot động tổ chức tiếp đón các đn quốc tế đến thăm hữu nghị Pht giáo Tnh phố HCMinh như đn Ngiới Pht giáo Thế giới, phái đn Pht giáo Kim Cang tha, đn Pht giáo n Đ, đn Pht giáo người Hoa và các
 


nước, đn Pht giáo Campuchia do Hòa thượng Tăng thống Tep- vong làm Trưởng đn; đức Tăng thống Bangladesh, Vin chĐại học Mahachulalongkorn, Thin sư Thích Nht HnhNgoài ra, ban còn tham gia các hot động đối ngoại nhân dân của thành phố và Giáo hội Pht giáo Vit Nam: tích cực tham gia các hot động kỷ nim quan trng trong và ngoài nước, thiết lp các mối quan hệ ngoại giao ở nước ngoài, tham gia ta đàm, họp mt truyn thống hữu nghị của các tổ chức quốc tế… do Hội Hữu nghị Vit Nam
  • Lào, Vit Nam - Campuchia, Vit Nam - Singapore, Indonesia, Malaysia… trực thuộc Liên hip các Tổ chức Hữu nghị TP.HCM tổ chức (H.Diu,2013). Đặc bit, với bề dày hot động và trở thành nhân tố tích cực trong vic xây dựng mối quan hệ hữu nghị Pht giáo thế giới, tại Hội nghị c thành viên ng lập lần thứ nhất của Liên minh Phật go tn cầu vào ngày 13/9/2013, Hòa thượng Thích Trí Qung, PChủ tịch Hội đồng TrsGiáo hội Pht giáo Vit Nam được bu làm đồng Chủ tịch với 7 vlãnh đo Pht giáo ở các nước. Hòa thượng Thích Thin Nhơn, lúc by giờ là quyn PChủ tịch Thường trực kiêm Tng Thư ký Hội đồng Trsvà Hòa thượng Thích Thin Tâm, PChủ tịch Hội đồng Trsự, được suy cử vào Hội đồng Chánh pháp tối cao với 16 vkhác. Thượng ta Thích Nht Từ, PVin trưởng kiêm Tng Thư ký Vin Nghiên cứu Pht học Vit Nam được bu vào Hội đồng Qun trị của Liên minh cùng với hơn 20 đại biu của các nước khác (Thích Nht Từ, 2013). Như vy, có thể nói rằng, trong hội nhp với Pht giáo thế giới, vai trò của Tăng Ni ở Tnh phố HCMinh là nhân tố chủ chốt, có ý nghĩa quan trng. Và qua đây, cũng cho thy một điu, khi tham gia quá trình này, Pht giáo Vit Nam nói chung và thành phố nói riêng hn tn mang tính chủ động, được sự đón nhn và tôn trng của cng đồng Pht giáo thế giới. Đặc bit, trong quá trình tn cu hóa, vai trò nhân tcon người là quan trng, góp phn thúc đy rt lớn vào quá trình tham gia và hội nhp. Các vTăng Ni kể trên, bên cnh tâm nguyn phục vụ hoằng dương Pht pháp, cng hiến cho sphát trin giáo hội, còn là nhng người được đào to bài bản từ các quốc gia có truyn thống Pht giáo cũng như giáo dục phát trin như: Nht Bn (HT. Thích Trí Qung, Thượng ta Thích Giác Dũng,…); n Đ(Thượng ta Thích Nht Từ, Thượng ta Thích Viên Trí, Ni sư Thích NHuệ Liên, Đại đức Thích Giác Hoàng,…); M(Thượng ta Thích Minh Tnh); Đài Loan (Ni sư Thích N
 


Như Nguyt),… Hin nay, Tnh phố HChi Minh là nơi có đông Tăng, Ni đi du học nước ngoài. Theo o cáo tng kết của Giáo hội Pht giáo Vit Nam nhim kỳ VII (2007-2012): Trong vòng 5 năm này có khoảng 120 Tăng Ni sinh du học tại các nước Trung Quốc, Đài Loan, Nht Bn, Hàn Quốc, Thái Lan, Myanmar, Srilankar,… (Ban Trsự Tnh Hội Pht giáo.TpHCM, 2012, trang 43)2. Thiết nghĩ, các vnày là nhng nhịp cu nối trong vic giao lưu với Pht giáo quốc tế trong hin tại và tương lai, bởi vì, nhng vnày là nhng người có hiu biết sâu về các truyn thống Pht giáo các nước, giao tiếp tốt ngoại ngữ, có kiến thức khoa học và Pht học, từ đó sgóp phn rt lớn trong vic phát trin và làm sâu sc, đa dạng thêm nhng mối quan hệ quốc tế của Pht giáo Tnh phố HCMinh trong tương lai.

Đặc bit, trong nhiu mối quan hệ với cng đồng Pht giáo thế giới, Pht giáo Tnh phố HCMinh đã xây dựng được các mối quan hệ sâu sc, hữu nghị và thường xuyên gp gvới tổ chức Pht giáo các nước như Campuchia, Thái Lan, Nht Bn, n Đ, Mông C,… thông qua vic tiếp đón và cử đn thăm viếng, trao đổi tại các cuộc ta đàm, din đàn, hội tho, đại lễ lớn hằng năm. Điu này góp phn to lớn vào công tác ngoại giao nhân dân, ngoại giao văn hóa, nhm tht cht mối quan hệ hữu nghị tốt đp giữa nhà nước Vit Nam với các nước trong khu vực và thế giới, cùng hướng đến stôn trng, hiu biết ln nhau, tăng cường an ninh và ổn định, hòa bình cho khu vực cũng như thế giới. Chẳng hn, Pht giáo Nht Bn và Pht giáo Vit Nam, vốn có mối quan hệ sâu sc từ trước, thì nay lại được tăng cường hơn nữa thông qua mối quan hệ tâm giao giữa Hòa thượng Thích Trí Qung – PPháp chHội đồng Chng minh, PChủ tịch Hội đồng Trsự, Trưởng Ban Pht giáo quốc tế kiêm Trưởng Ban TrsGiáo hội Pht giáo Vit Nam Tnh phố HCMinh và Hòa thượng Yoshimizu Daichi - nguyên Trưởng ban Tịnh độ tông Pht giáo Nht Bn. Vì vy, hàng năm, cng đồng Pht giáo Nht Bn đã tổ chức giúp đỡ Pht giáo Vit Nam nói chung và Tnh phố HCMinh nói riêng, thông qua vn động tài chính để dịch kinh, xây dựng học vin, từ thin xã hội, học bổng cho tăng ni sinh,… Nhiu s kin quan trng của Pht giáo
    1. Ban Trsự Tnh hội Pht giáo Tp.HCM (2012), Văn kiện Đại hi đi biểu Phật go Tp,HCM nhiệm kỳ VII (2012-2017), trang 43.
 


Vit Nam đu có mt Hòa thượng Yoshimizu Daichi như: Lđt đá xây dựng Học vin Pht giáo Vit Nam tại Tnh phố HC Minh, Lkhánh thành tượng đài Pht Hoàng Trần Nhân Tông. Vào tháng 9/2015, nhân lễ trao bằng tốt nghip Thc sĩ và Cử nhân Pht học của Học vin Pht giáo Vit Nam tại Tnh phố HCMinh, thay mt lãnh đo học vin, Hòa thượng Thích Trí Qung đã trao bằng Tiến sĩ nhân văn danh dự cho Hòa thượng Yoshimizu Daichi vì nhng đóng góp lớn lao cho sphát trin mối quan hệ Pht giáo và tình đn kết, hữu ngh, hợp tác giữa hai nước Vit Nam - Nht Bn. Ngoài ra, Tăng Ni và Pht tử Vit Nam đã tích cực tham gia các hot động từ thin xã hội, ủng hộ giúp đỡ nn nhân bị sóng thn vào ngày 11/3/2011 tại vùng Đông Bắc Nht Bn. Năm 2014, Hội Pht tử Vit Nam - Nht Bn được thành lp tại thủ đô Tokyo là một s kin quan trng, tiếp tục đánh du ý nghĩa trong mối quan hệ giữa cng đồng Pht giáo hai nước. Với Pht giáo Campuchia, hàng năm, Trung ương Giáo hội Pht giáo Vit Nam thường cử đn sang thăm viếng Hòa thượng Tép-Vông, vTăng thống của nước này, để bày t ng kính trng và thể hin tình đn kết, hữu nghị lâu đời giữa Pht giáo Vit Nam - Campuchia nói riêng và nhân dân hai nước nói chung. Tham gia đn kng thể kng có mt các vlãnh đo của Giáo hội Pht giáo Tnh phố HCMinh và chư Tăng trên đa n thành phố như: Hòa thượng Thích Thin Tâm, Hòa thượng Danh Lung, Đại đức Thích Thin Minh,… Ngược li, Hòa thượng Tép-Vong thường xuyên sang thăm nước ta, nht là Tnh phố HCMinh, để gp gvà trao đổi với lãnh đo Trung ương Giáo hội Pht giáo Vit Nam và Pht giáo Tnh phố HCMinh trong kng khí chân tình và cởi mở. Gn đây nht, trong chuyến thăm thành ph, vào ngày 19/9/2015, Ngài đã đến chùa Phổ Minh (qun Gò Vp) để dự lễ tưởng nim, cu nguyn nhân ngày giỗ của CHòa thượng Bửu Chơn (1911-1979) - người có công lớn trong vic phục hồi Pht giáo ở vương quốc Campuchia sau nn dit chng và Hoà thượng cũng là bổn sư truyn lại giới tkheo cho Hòa thượng Tép-V0ng vào năm 1979. Điu này đã thúc đy mối quan hệ thâm tình sâu sc, là một truyn thống quý báu cn được giữ gìn và phát huy giữa cng đồng Pht giáo Vit Nam và Campuchia. Và kng thể kng đề cp đến vic Trường Đại học Mahachulalongkorn (Thái Lan) đã nhiu ln trao bằng Tiến sĩ danh dự cho nhiu chư Tăng có nhiu đóng góp trong hot động giáo dục Pht giáo trên
 


đa n Tnh phố HCMinh như: CHòa thượng Thích Đt Đạo, Thượng ta Thích Nht Từ,… Và ngược li, ngày 5/9/2013, trong buổi lễ trao bằng tốt nghip cho Tăng Ni sinh, Hòa thượng Thích Trí Qung - Vin trưởng Học vin Pht giáo Vit Nam tại Tnh phố HCMinh đã trao bằng Tiến sĩ danh dự cho chư tôn đức Tăng thống và các học giả quốc tế đã có nhiu đóng góp ý nghĩa cho cuộc sng nhân sinh trong các lĩnh vực tôn giáo, xã hội, nghiên cứu, giáo dục: Hòa thượng Phong Samaleuk (Piyadhiro) - Chủ tịch Hội Liên hữu Pht giáo Lào; Hòa thượng Bour Kry - Đại Tăng thống Giáo hội Dhammayutt của Campuchia; Hòa thượng Tiến sĩ Sumana Siri - Tăng thống Giáo hội Pht giáo Singapore, Anh, châu Âu; Hòa thượng Khamba Lama (GS.TS. Natsagdorj Damdinsuren)
    • Chủ tịch Giáo hội Pht giáo Mông Cổ; Thượng ta Thích Đại Nguyn (Shi Dayuan) - Trưởng môn phái dòng thin Tào Đng, trụ trì chùa Lục T, Qung Đông, Trung Quốc (H. Diu, Bảo Tn, 2013). Điu này cho thy Pht giáo Vit Nam nói chung và Tnh phố HCMinh nói riêng đã tích cực xây dựng mối quan hệ với lãnh tụ Pht giáo nhiu nước, nhm thúc đy và tăng cường giao lưu với Pht giáo thế giới trong bối cnh hội nhp với cng đồng quốc tế hin nay.

Thhai, Tnh phố HCMinh được xem là một trung tâm kinh tế phát trin, đồng thời là cửa ngõ giao lưu với Pht giáo khu vực và thế giới, cho nên kng thể kng nhc đến sự du nhp của nhiu truyn thống tu tp lớn của Pht giáo thế giới vào sinh hot tu hành của Tăng, Ni và Pht tử Tnh phố HCMinh trong thời gian gn đây. Hin ti, phương pháp hành trì theo Pht giáo Mt tông đang nh hưởng rng rãi tại Tnh phố HC Minh và cả nước. Nhng năm gn đây, nhiu vLt ma cao cp của Mt tông đã đến thành phố thăm viếng, thực hành các khóa lễ theo truyn thống tông phái này ở nhiu chùa. Đáng chú ý nht là dòng truyn thừa Durkpa do Hòa thượng Gyalwang Durkpa thXII lãnh đo là nhánh có nh hưởng mnh mẽ nht. Tại Tnh phố HC Minh, Đức Pháp Vương và đn của Ngài đã nhiu ln thực hin giảng pháp, tụng kinh và thực hin các nghi lễ truyn thống của Pht giáo Kim Cang thừa tại các chùa như Vĩnh Nghiêm, Quan Âm Tu Vin,… thu hút hàng ngàn Pht tử tham gia. Ngày càng nhiu cửa hàng bày n tranh tượng, pháp khí của Pht giáo Tây Tạng ra đời để phục vụ nhu cu của Tăng Ni, Pht tử trong sinh hot tu tp (cửa
 


hàng Hoàng Thần Tài - qun Phú Nhun, cửa hàng Liên Hoa Sinh
  • qun 1,….). Một số chùa và gia đình đã bài trí tượng có phong
cách Pht giáo Tây Tạng, tranh thangka, pháp khí để phục vvic
hành trì mỗi ngày. Một trường hợp mà chúng tôi tiếp xúc được biết
rằng: Vnày vốn là một Pht tử tại qun Bình Thạnh, thành phố H
CMinh đã sang n Đxut gia và thọ trì pháp tu của Pht giáo
Mt Tông từ Đức Dakpa Tulku Rinponche - một vLt ma cao cp
của tông phái này tại một tu vin lớn, sau đó Lt ma này trvVit
Nam đã hướng dn khá nhiu Tăng, Ni, Pht tử tu tp theo pháp
môn này. Mt khác, một số chùa thuộc hệ phái Pht giáo Nam tông
Kinh trên đa n thành phố (chùa Bửu Long, chùa Bửu Quang,
chùa Phổ Minh…) còn hay thỉnh các vị thin sư từ Myanmar, Thái
Lan, Srilanka sang hướng dn tu tp thin Vipassana cho đông
đo Pht tử để họ ứng dụng vào cuộc sng mỗi ngày. Ngược li, có
nhiu Pht tử Vit Nam, trong đó khá đông ở Tnh phố HC
Minh, đăng ký tu tp các khóa Thin được thường xuyên tổ chức
tại các chùa, trường Thin ở Thái Lan, Myanmar và thm chí tham
gia các khóa tu Thin tại Trung tâm Làng Mai Quốc tế do Thin
sư Thích Nht Hnh sáng lp đang hot động ở vùng núi Khaoyai,
qun Pakchong, tỉnh Nakornratchasima, cách thủ đô Bangkok của
Thái Lan khoảng 220 km. Ngoài ra, nhiu ngôi chùa và nhiu Tăng
Ni, Pht tử còn tham kho sách, đĩa CD, VCD,… về cách thức hành
trì Tịnh Đtông qua shướng dn của Hòa thượng Pháp sư Tịnh
Kng (M) đang tích cực hoằng hóa ở nhiu nước trên thế giới.
Tuy nhiên, theo nhn định ban đu của chúng tôi, các truyn thống
tu tp của Pht giáo thế giới, khi du nhp vào Vit Nam, kng hề
đi ngược lại với truyn thống tu tp của Pht giáo trong nước, mà
chỉ làm củng cvà sâu sc hơn các phương pháp hành trì tu tp vốn
có của Tăng Ni, Pht tử. Bởi l, một đc trưng cơ bản của Pht giáo
Vit Nam là sự dung hòa và kết hợp ba phương pháp tu tp căn bản
của Pht giáo theo li Thin - Tịnh - Mt. Vic ngày càng có nhiu
phương pháp tu học thuộc nhiu truyn thống Pht giáo khác nhau
là do sự qung bá của truyn thông, stăng cường giao lưu quốc tế
của Pht giáo Tnh phố HCMinh, các hot động truyn bá
của các đn Pht giáo quốc tế và nht là nhu cu tu tp ngày một
tăng của Tăng Ni, Pht tử.
Thba, trong bối cnh giao lưu với cng đồng Pht giáo quốc tế
 


ngày một sâu rng, Pht giáo Vit Nam đang tồn tại hai xu hướng đang din ra song song là vừa tiếp thu nhng nét tinh hoa văn hóa Pht giáo của một snước vừa bo tồn và phát huy các giá trị truyn thống văn hóa Pht giáo dân tc. Điu này nhn thy rõ nht qua sinh hot văn hóa của cng đồng Pht giáo Tnh phố HCMinh hin nay. Nhiu ngôi chùa được trùng tu, xây dựng theo các phong cách kiến trúc của tự vin Thái Lan, Nht Bn,… vào nhng năm gn đây đã làm đa dạng hóa kiến trúc Pht giáo trên đa n thành phố như chùa Bửu Long (qun 9) theo kiu chùa Thái, chùa HNghiêm II (qun 2), chùa Pháp Hoa (qun Phú Nhun), chùa Long Bửu (qun 4),… thì giống kiến trúc chùa Nht Bn. Trong vic tôn trí tượng thờ, tranh nh,... ở các chùa và gia đình thì khá chuộng nhng kiu tượng cao cp bằng nhiu cht liu khác nhau vốn có nguồn gốc từ Đài Loan, Hng Kông,… Trong lĩnh vực trang phục của Tăng Ni, Pht tử thì cũng tương tự như vy. Đáng chú ý, ngày càng có nhiu chùa (chùa Giác Ng, chùa Giác Nguyên,…) đứng ra tổ chức hot động du lịch hành hương khá chuyên nghip cho Tăng, Ni và Pht tử đến n Đ, Nepal, Myanmar, Thái Lan, Trung Quốc… để chiêm bái và trải nghim, học hỏi các truyn thống văn hóa Pht giáo lớn trên thế giới. Mt khác, Pht giáo Tnh phố HCMinh luôn ý thức giữ gìn và phát huy truyn thống văn hóa Pht giáo dân tc. Đó là vic giữ gìn, tôn to nhng ngôi chùa cổ của mnh đt Sài Gòn - Gia Định như chùa Giác Lâm, chùa Giác Viên, chùa Phng Sơn,… cùng các các hin vt, pho tượng c, hnh phi, bao lam vừa có giá trvăn hoá nghệ thut, lại vừa tht ckính. Vì vy, nhng ngôi chùa này đã thu hút khá nhiu các đn khách Pht giáo các nước cũng như khách tham quan quốc tế đến viếng, chiêm bái. Càng kng thể kng nhc đến các Đại giới đàn gn đây được Giáo hội Pht giáo Tnh phố HCMinh cho tổ chức thường xuyên như: Hành Trụ (2011), Qung Đức (2013), Trí Đức (2015)… với quy mô lớn và tiến hành cn trng theo đúng nghi thức giới lut Thin môn của Pht giáo Vit Nam nên đã để lại n tượng sâu sc cho Tăng Ni khi tham gia thọ giới. Trong dịp đu năm, Pht tử nói riêng và người dân thành phố nói chung còn giữ được nếp hành hương lễ Pht tại các chùa trong và ngoại thành để cu an, cu tài lộc và may mn. Tnăm 2013 trlại đây, Pht giáo Tnh phố HCMinh tổ chức đu đn Pp hi Dược Sư - Tiêu tai diên th, kỳ quc thái n an, nguyện phong điều vũ thuận tại
 


chùa HNghiêm II (qun 2), chùa Phổ Quang (qun Tân Bình) và chùa n Quang (qun 10), Vit Nam Quốc T(qun 10),… rt trng th, trang nghiêm vào dịp tháng Giêng để cu quốc thái dân an. Tn bộ pháp hội này din ra theo nghi lễ truyn thống của Pht giáo Nam b, thu hút hàng chục ngàn Pht tử tham gia cu nguyn. Hằng năm, nhiu chùa như chùa Giác Ng(qun 10), chùa Giác Nguyên (qun 4), Tịnh xá Trung Tâm (qun Bình Thạnh), chùa n Quang (qun 10) còn thường xuyên đứng ra tổ chức hành hương cho Pht tử đi viếng các chùa ở nhiu đa phương khác nhau vào các dịp đu năm, mùa Pht đn, Vu lan,… Ngoài ra, lễ Pht đn còn là dịp các chùa ở thành phố tổ chức sinh hot văn ngh, múa hát, trin lãm, dâng hoa cúng Pht, tổ chức xe hoa diu hành,… và nht là tại lễ Vu lan báo hiếu có nghi thức cài hoa hồng trên áo cho khách viếng chùa ngày càng phổ biến. Trên dòng kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghè, đoạn từ cu Lê Văn Sỹ đến cu Nguyn Văn Tri, chư Tăng và Pht tử chùa Candaransi còn tổ chức thby ngọn đèn hoa sen lp lánh trong suốt mùa Pht đn to nên một đim nhn văn hóa giữa lòng thành phố văn minh, hin đi. Mt khác, người dân Tnh phố HCMinh còn đến chùa xin cúng cu an, cúng sao giải hn đu năm, tham gia tổ chức png sinh, cúng dường trai tăng vào dịp an cư kiết hạ để cu phước báu cho ông bà tổ tiên và gia đình. Ngày càng nhiu thanh niên nam ntổ chức nghi lễ hằng thun tại các chùa trên đa n thành ph, điu này đã to nên một nét văn hóa phong tục mang màu sc Pht giáo trong đời sng văn hóa thành ph. Tại Tnh phố HCMinh, có hai ngôi chùa thuộc hệ phái Pht giáo Nam tông Khmer là Candaransi (qun 3) và Pothiwong (qun Tân Bình). Hai chùa này còn là trung tâm văn hóa của cng đồng người Khmer ở thành phố và vài tỉnh lân cn. Nhiu hot động văn hóa truyn thống gn với Pht giáo như Tết Chol chnam thmay, lễ Sene đôn ta, lễ Ok om bok,… được tổ chức đu đn ở chùa, thu hút kng chỉ người Khmer mà còn có cả người Vit đến tham dự. Pháp Vin Minh Đăng Quang (qun 2) đang dn hn thin đã cho thy đây slà một kiến trúc tiêu biu theo li bát giác của các ngôi tịnh xá thuộc hệ phái này, một công trình văn hóa Pht giáo đp, hnh tráng bên bờ sông Sài Gòn. Đặc bit, vào năm 2010, công viên tượng đài Bồ tát Thích Qung Đức được khánh thành tại ngã tư đường Nguyn Đình Chiu và Cách Mạng Tháng Tám, nơi Ngài tự thiêu năm 1963, khc ghi một du n lịch sử - văn
 


hóa Pht giáo độc đáo ở Tnh phố HCMinh. Như vy, thiết nghĩ, hai xu hướng này đã góp phn làm cho sinh hot văn hóa Pht giáo tại đây ngày một phong phú, sinh động và phát trin, to nên một sc thái tâm linh độc đáo trong thời đim hin nay.

Thứ tư, trong xu thế tn cu hóa cùng với nhiu vn đề xã hội phát sinh ở Tnh phố HCMinh, Tăng Ni Pht tử trên đa n thành phố ngày càng thể hin tinh thn nhp thế của đo Pht trong vic ban vui cứu khổ bằng nhiu hành động từ thin xã hội thiết thực như phát quà từ thin cho người nghèo, phát cháo và cơm phục vụ bnh nhân nghèo tại một số bnh vin lớn (bnh vin Ung bướu, bnh vin Chợ Ry,…), trao học bổng cho học sinh sinh viên nghèo, tặng nhà tình thương cho gia đình chính sách, người neo đơn, phát thẻ bo him y tế cho người nghèo, người tàn tt. Theo o cáo tng kết công tác Pht sự nhim kỳ VII (2007-2012) và phương hướng hot động Pht sự nhim kỳ VII (2012-2017) của Pht giáo Tnh phố HCMinh đã cho biết tng số tin thực hin công tác từ thin xã hội là 786.182.827.500 đồng. Ngoài ra còn có 5 trường nuôi dy trẻ mồ côi và khuyết tt (chùa Diu Giác, Linh Quang tịnh xá, chùa Long Hoa, chùa Kỳ Quang II, chùa Pháp Võ) với tng số 922 em, 04 cơ snuôi người già neo đơn (chùa Pháp Quang, chùa Lâm Quang, chùa Diu Pháp, chùa Hoằng Pháp) gồm 800 cụ. Ngoài ra, còn có 14 lớp học tình thương (chùa Vn Th, chùa Hunh Kim, chùa Châu Lâm,…) dy cho 1.133 học sinh (Ban Trsự Tnh hội Pht giáo Tp.HCM, 2012, trang 47-48). Tnăm 2002, Pht giáo Vit Nam đã trin khai dự án “Sáng kiến lãnh đạo Pht go” - một chương trình hỗ trợ bnh nhân HIV đã to được nhng hiu ứng xã hội rt tích cực do Quỹ Nhi đồng Liên Hip Quốc (Unicef) tài trợ. Dự án này được thực hin ở nhiu nước châu Á. Ở Tnh phố HCMinh, cho đến nay, có 4 cơ sở tham vn cho người nhim cũng như bị nh hưởng bởi căn bnh này được đt tại chùa Diu Giác (qun 2), chùa Kỳ Quang II (qun Gò Vp), chùa Quang Thọ (huyn Hóc Môn), chùa Linh Sơn (qun Bình Thạnh) và văn png điu phối đt tại chùa Phổ Quang (qun Tân Bình). Với người bị nhim HIV/AIDS, các Tăng Ni Pht tử giúp họ thông qua vic chăm sóc tại nhà và bnh vin khi họ bị ốm hoc khi họ bị thương, dy họ các phương pháp Thin trị liu, thực hin các nghi lễ tôn giáo, tổ chức các khóa tu để họ vượt qua khng hoảng
 


và bt an để sng vui, sng khỏe; cung cp thức ăn, thuốc Nam và cả đa đim để họ được điu trkhi bước vào giai đoạn cuối. Thông qua hình thức này, bnh nhân được tiếp thêm sức sng, được an ủi và chia svới tinh thn bình đẳng, kng kỳ thị, to điu kin để họ tiếp tục tái hòa nhp cùng cng đồng. Đây là skết nối mạng lưới mang tính cht quốc tế để nhm thúc đy vai trò an sinh xã hội của Pht giáo Vit Nam ngày một nhiu hơn na. Ngoài ra, kng thể kng nhc đến hot động tham gia ủng hộ giúp đỡ nn nhân bị sóng thn tại Nht Bn vào năm 2011 và gn đây nht là trận động đt tại Nepal. Thông qua lời kêu gọi của Trung ương Giáo hội Pht giáo Vit Nam, nhiu ngôi chùa trên đa n thành phố tích cực tham gia hưởng ứng, đóng góp khá nhiu. Một trường hợp khác, Hội Từ thin chùa Giác Nguyên (qun 4), hay tổ chức các hot động từ thin như trao quà, khám chữa bnh, mổ mt,… cho người dân ở nhiu vùng nông thôn Campuchia. Thiết nghĩ, nhng hot động từ thin xã hội mang tính quốc tế này rt có ý nghĩa, vừa thể hin tinh thn từ bi của người con Pht vừa cho thy li sng nhân ái của con người Vit Nam, gn kết tình hữu nghị với nhân dân nhiu nước.

Thnăm, tn cu hóa còn gn lin với sự bùng nổ thông tin, to ra cơ hội cp nht nhiu luồng thông tin đang xy ra hàng ngày trên thế giới. Pht giáo Tnh phố HCMinh đã có nỗ lực rt lớn trong vic cung cp thông tin hot động của Pht giáo các nước thông qua báo Giác Ngvà trang web đin tử của báo này. Có thể k đến trang web của Đạo Pht Ngày Nay do Thượng ta Thích Nht T(chùa Giác Ng) sáng lp nhm chuyn tải nhiu thông tin bổ ích đến cng đồng Pht giáo thành ph. Vì vy, nhiu skin lớn của Pht giáo thế giới như Đại lễ Vesak hằng năm, các hội ngh, hội tho,… của Pht giáo din ra ở trong và ngoài nước đu được nhanh chóng lan ta đến người đọc. Các hot động lớn của Đức Đt Lai Đt Ma thXIV và thin sư Thích Nht Hnh, pháp sư Tịnh Kng,… ở các nước thường xuyên có bài cp nht tin tức để giới thiu đến Tăng Ni Pht tử trên báo và trang web của Giác Ng, Đạo Pht Ngày Nay. Đáng chú ý là có nhiu bài dịch về sinh hot tu tp ng như nhng hot động văn hóa lớn của các tự vin tại các nước như n Đ, Trung Quốc, Nht Bn, Thái Lan, Myanmar,… và v tình hình phát trin đo Pht, các vdanh Tăng, danh Ni ở nhiu
 


nước trên thế giới. Ngược li, nhiu thông tin của Pht giáo trong nước cũng được nhiu cng đồng Pht giáo thế giới, trong đó có Pht tử kiu bào hải ngoại tham kho thường xuyên. Tt cả đã góp phn rt lớn vào vic hiu biết tình hình Pht giáo trong nước và quốc tế trong điu kin kết nối thông tin ngày càng cht chẽ do nhu cu xã hội và quá trình tn cu hóa thông tin hin nay mang li.

Thsáu, nhiu hin tượng tôn giáo mới từ bên ngoài đang thâm nhp vào Tnh phố HCMinh bằng nhiu con đường khác nhau và tranh thủ thu hút tín đồ từ các tôn giáo khác, trong đó có Pht giáo. Nhiu năm qua, nhóm giáo phái Thanh Hải Vô Thượng Sư đã hot động mnh và thu hút một số tín đồ Pht giáo tham gia. Xut hin tại Tnh phố HCMinh đu thế kXX trong cng đồng người Hoa thông qua nhng nhà truyn giáo người Đài Loan
    • Đim Truyn Sư, Nht Quán Đạo3 ngày càng có nh hưởng lớn trong cng đồng người Hoa và bt đu thu hút nhiu tín đồ là công nhân, sinh viên, người lao động, trong đó có nhiu Pht tử do chưa nm rõ giáo lý nhà Pht. Một điu lưu ý rằng, trong giáo lý của mình, tôn giáo này cho rằng hin tại con người ở thời kMt kiếp (Bạch Dương k). Thời này thì xã hội suy đồi, đo đức xuống dốc, tội ác gia tăng, con người chìm đm trong khổ đau,… Do vy, trong thời mt thế này, nếu ai mà cu đo, lo tu sửa thân tâm sẽ được về thế giới Lý Thiên và Khí Thiên, nếu kng con người svĩnh vin trầm luân đau khổ trong lục đo luân hồi. Có lẽ nhờ vào điu này mà Nht Quán Đạo đã được nhiu người chp nhn, tin theo và gia nhp. Mt khác, nhìn bề ngoài tôn giáo này có hình thức giống với Pht
 
    1. Nht Quán Đạo là một trong nhng giáo phái phát sinh ở Trung Quốc từ thời nhà Minh (1368-1644) và phát trin vào đời nhà Thanh (1644-1911). Nó được biết đến dưới tên Mt Hu Nht Trước và Bạch Liên giáo, bị triu đình nhà Thanh xem là tà giáo và bị đàn áp thảm khốc. Trải qua nhiu thăng trầm, đến nhng m đu của thế kXXI, sau khi đt được tnh công rực rỡ ở Vit Nam, Nht Quán đo đã phát trin ra rng khắp thế giới, trong đó có Vit Nam. Người đu tiên truyn đo sang Đài Loan là Trần Văn Tường vàom 1946 và sau đó là một lot Đim Truyn Sư của Nht Quán Đạo cũng sang đây. Năm 1987, chính quyn Đài Loan công nhận Nht Quán Đạo là một tôn giáo hợp pp tại nh thổ này. Và có 4 tổ Nht Quán Đạo phát trin nht tại Đài Loan là Bảo Quang, Phát Nht, Hưng Nghị, Nn Tảng. Nht Quán Đạo. Ở Vit Nam, đu tiên Nht Quán Đạo truyn vào cng đồng người Hoa ở Thành phố HCMinh và lan truyn ra nhiu tỉnh, tnh trong cả nước. Với vic nhấn mạnh nim tin vào sự cứu rỗi và giải thoát trong tương lai, tổ chức qui mô và cht ch, nên Nht Quán Đạo đã thu hút khá nhiu người tham gia và chc chắn slan truyn rng rãi. (Trần Hoàng Ho, Phạm Thị Bích Ngọc, 2014, trang 318-328).
 


giáo như chủ trương ăn chay, thực hành ngũ giới cm, thờ Quán Thế Âm Bồ tát,… nên dễ thu hút tín đồ Pht giáo. Nghiên cứu tại một Pht đường thuộc đa n qun 12 (Tnh phố HCMinh) của chúng tôi váo năm 2013 sgiúp cho một cái rõ hơn về điu này. Pht đường này, ban đu chỉ có 3 tín đồ gồm hai vợ chồng và một người con gái đang học cp 3, vsau mở rng thêm nhiu thành viên là bà con, bạn bè, hàng xóm của h. Khởi đu, hai vợ chồng D muốn tìm hiu Php pháp, thích đến chùa nghe giảng kinh, thường hay đọc sách Pht và ở nhà thì nghe băng đĩa do các nhà sư giảng, thường xuyên ăn chay. Lúc đó, họ cho rằng Pht giáo là một khoa học minh tu. Sau đó, D được người em trai hướng dn xuống Pht đường ở qun 11 để tìm hiu. Sau khi nghe giảng sư của Nht Quán Đạo giảng, nht là vic cu đo có tính quan trng thời mt pháp, dễ đc đo hơn thời xưa vì ở tn rng sâu núi thm, cho nên D gia nhp tôn giáo này. D thừa nhn rằng: ban đu đo này cũng giống đo Pht như chủ trương ăn chay, tụng kinh, tu sửa thân tâm và đc bit là lp n thờ Pht tại gia để dễ bề cúng kiếng vì kng có thời gian đến chùa. Tuy nhiên, qua một quá trình học hỏi giáo lý, vsau D đã có một cái nhìn khác vđo Pht: “Đo này có lng ghép đạo Pht. Trước khi vào đạo phi hiểu bn cht vn đề, cu đạo xong thì được giảng ý nghĩa tôn quý. Còn đạo Pht thì rm, ng mt đến chùa tng kinh ly Pht, thắp nhang nhưng chưa chc hiểu. Ở chùa, không phi c nào ng giảng kinh. Người ta không hiểu bát chánh đạo, tứ diệu đế4. Vì vy, theo D, nhng đối tượng này là mục tiêu cho Nht Quán Đạo tìm đến: “Thy người nào phù hp, có niềm tin tôn go thì chia s. Nht là nhng người có quan m đạo Pht, hiểu đạo Pht thì mình chia sẻ, mời họ đến nhà. Nếu thy có duyên thì hcu đạo5. Đặc bit, D còn cho biết một thực tế là: Một số có nghiên cứu đạo Pht rt kĩ, tu theo pp môn Tịnh độ ng theo i này. Họ kết hợp tinh hoa, không bđạo Pht vì có thờ Pht, Quan Âm và c vđại Tn6. Tuy nhiên, theo chúng tôi, đây là vn đề cn tiếp tục nghiên cứu và làm rõ hơn. Ngoài ra, điu này phn nào đã cho thy một đc đim của
 
    1. Tư liu phỏng vấn sâu D, tín đồ Nht Quán Đạo ở Qun 12. Người thực hiện: Dương Hoàng Lc. Tháng 1/2013.
    2. Tư liu phỏng vấn sâu D, tín đồ Nht Quán Đạo ở Qun 12. Người thực hiện: Dương Hoàng Lc. Tháng 1/2013
    3. Tư liu phỏng vấn sâu D, tín đồ Nht Quán Đạo ở Qun 12. Người thực hiện: Dương Hoàng Lc. Tháng 1/2013.
 


tôn giáo mới là pphán lại các tôn giáo truyn thống để thu hút tín đồ nhm khẳng định ưu thế của mình.

5. KT LUN

Có thể khẳng định rằng, từ sau ngày đổi mới đt nước ta, vic mở rng và tích cực giao lưu với cng đồng quốc tế đã mang lại nhiu cơ hội lớn cho đt nước ta, trong đó Tnh phố HCMinh là một đa phương đi đu trên vn đề này. Hin nay, xu thế tn cu hóa đang din ra một cách mnh mẽ và sâu sc, tác động đến nhiu phương din đời sng con người ở nhiu quốc gia, dân tộc trên thế giới, trong đó có Vit Nam và Tnh phố HCMinh. Vì vy, vic tích cực giao lưu và trao đổi, học hỏi giữa cng đồng Pht giáo ở thành phố này với cng đồng Pht giáo thế giới là một xu thế tt yếu do quá trình tn cu hóa tôn giáo, trong đó có Pht giáo mang li. Chính xu thế này đã giúp cho Pht giáo thành phố phát trin, khẳng định vai trò và vị thế của mình trong cả nước, xng đáng là một trung tâm Pht giáo quan trng của đt nước Vit Nam.

Mt khác, chúng tôi muốn nói rằng, để có được một thành quả như vy chính do Pht giáo Tnh phố HCMinh đã có một nội lực sn có, được kế thừa từ một quá trình lịch sử, nht là giai đoạn trước năm 1975. Nhưng theo chúng tôi, vai trò quan trng nht cho quá trình hội nhp vào cng đồng Pht giáo quốc tế vn ở chỗ con người, đó là các vTăng, Ni có trình đ, được đào to bài bản và vốn ngoại ngữ chc chn, mối quan hệ cht chẽ với Pht giáo các nước đang hành đo ở các tự vin trên đa n thành ph.

Tuy nhiên, bối cnh tn cu hóa tôn giáo ngày một mnh m, có nhiu vn đề phức tp ny sinh slà một thách thức kng nhỏ đối với Pht giáo thành phố HCMinh. Nổi bt là vn đề làm sao giữ gìn được bản sc văn hóa Pht giáo dân tộc và sự cnh tranh tín đồ từ các tôn giáo mới, chun bị đội ngũ Tăng, Ni kế thừa và đm trách vn đề này trong tương lai, nhng định hướng giao lưu và hội nhp mang tính chiến lược, lâu dài để Pht giáo góp phn xây dựng thành phố và đt nước này ngày càng phát trin bn vng trong thời đại tn cu hóa.
 


 

Tài liệu tham kho


Ban Trsự Tnh hội Pht giáo Tp.HCM (2012), Văn kiện Đi hi đại biểu Pht go Tp,HCM nhiệm kỳ VII (2012-2017).

H.Diu (2013), Tp.HCM ra mt Ban Pht giáo quốc tế nhim kì VIII. Nguồn: http://www.todinhlongkhanh.com/tphcm-ra- mat-ban-phat-giao-quoc-te-nhiem-ky-viii-2013-04-07.aspx. (Truy cp ngày: 13/9/2015)

H     Diu   -   Bảo   Toàn   (2013),   “Học   vin    Pht giáo  Vit  Nam  tại   Tnh   phố   Hồ   Chí   Minh: Ltốt nghip và trao bằng cử nhân Pht học khóa VIII. Nguồn: giacngo.vn/thoisu/tintuc/2013/09/05/3F5608/. (Truy cp ngày 20/9/2015)

Minh Đức (2015), “Đón nhn tha nhân”: Một quan đim đa tôn giáo về hòa bình, trên trang http://www.hdgmvietnam. org/%E2%80%9Cdon-nhan-tha-nhan%E2%80%9D-mot- quan-diem-da-ton-giao-ve-hoa-binh/5623.57.7.aspx. (Truy cy ngày: 11/9/2015).

Trn Hoàng Ho, Phạm Thị Bích Ngọc, 2014, “Bước đu nghiên cứu Nht Quán Đo tại Tnh phố HCMinh, trong: Trung m Nghiên cứu Tôn giáo, Chnghĩa Hu hiện đại và phong trào tôn giáo mới ở Việt Nam và thế giới, Nxb. Đại học Quốc gia Tp.HCM,   Tp.HCM.

Nguyn Thái Hợp (2009), Tôn giáo trong tiến trình tn cu hóa, trong: Trung tâm nghiên cứu tôn giáo đương đại, Văn hóa tôn go trong bối cảnh toàn cu, Nxb.Tôn giáo, Hà Ni.

Nguyn CHiếu, (2009), “Một ssuy nghĩ về các nn văn minh và tôn giáo trong bối cnh tn cu hóa. In trong: In trong: Trung tâm Nghiên cứu Tôn giáo đương đi, Văn hóa tôn go trong bối cảnh toàn cu, Nxb. Tôn Giáo, Hà Ni.

Asfan Kumssa (2000), Toàn cu hóa và khu vực hóa đối với các nước đang phát trin, trong Vin Thông tin Khoa học xã hội, Toàn cầu hóa và khu vực hóa cơ hi và thách thức đi với các nước đang phát triển, Nxb. Khoa học xã hội, Hà Ni.



Nguyn Đức Lvà các cng sự, (2007), Lý luận vtôn go và chính sách tôn go ở Việt Nam, Nxb. Tôn giáo, Hà Ni.

Thích Vân Phong (2010). Thin phái Tào KPht giáo Hàn Quốc tiếp tục giao lưu hợp tác với Bắc Triu Tiên. Nguồn: http:// phatgiao.vn/PrintView.aspx?Language=vi&ID=774011 ( Truy cp ngày 11/9/2015)

Thích Nht Từ (2013), “Hội nghị đu tiên của Liên minh Pht giáo tn cu bế mc. Nguồn: http://www.daophatngaynay.com/ vn/tin-tuc/quoc-te/14031-hoi-nghi-dau-tien-cua-lien-minh- phat-giao-toan-cau-be-mac.html. (Truy cp ngày: 13/9/2015)

Trung m Nghiên cứu Tôn giáo (2013), Quan điểm ca các hc giả Âu-Mvphong trào tôn giáo mi, Nxb. Đại học Quốc gia Tp.HCM,   Tp.HCM.
Manfred B.Steger (2011), Toàn cu hóa, Nxb Tri Thức, Hà Ni.

Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá

Click để đánh giá bài viết

Những tin mới hơn

Những tin cũ hơn

Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây