22 TÍNH THÍCH ỨNG CỦA PHẬT GIÁO VỚI NHỮNG SỰ THAY ĐỔI CỦA XÃ HỘI HIỆN ĐẠI

Thứ tư - 08/05/2019 05:14
TT. Thích Viên Trí
271



 

TÍNH THÍCH ỨNG CA PHT GIÁO VỚI NHỮNG SỰ THAY ĐỔI CA XÃ HỘI HIỆN ĐI
 

TT. Thích Viên Trí(1)







TÓM TT

Với sự tiến bộ nhanh chóng của khoa học và công ngh, mọi vấn đề trong cuộc sng hin nay dường như được con người m rõ thông qua ng kính khoa học. Từ các vấn đề cá nn, gia đình, xã hội, m lý đến m linh, các ngành khoa học khác nhau đã và đang thể hin vai trò quan trng của chúng trong cuộc sng con người. Thêm vào đó, từ nhng nh tinh xa xôi nht như Mặt trăng và Sao Ha đến tận cùng của đại dương, cây đũa thần của khoa học đã dn dn m sáng tỏ nhng điu từ lâu đã là một bí n đối với sự hiu biết của con người. Nhiu bí n, bao gồm cả nhng điu, nhng hin tượng skin có tht hay nhng điu mà khoa học chưa thể giải mã được, đã được con người thần tnh hóa và trở tnh đối tượng của tín ngưỡng và tôn giáo. Tuy nhiên, dưới ánh sáng của khoa học, bn cht thực sự của nhng bí n kng thực đã dn xut hin. Nhng gì kng còn phù hợp với khoa học, với lợi ích của con người, bao gồm các lĩnh vực tín ngưỡng và tôn giáo, đã liên tục bị loại b. Ngay cả các giá trị của n hóa vt cht và tinh thần hoặc các tổ chức xã hội và tôn giáo, tuy đã chng minh giá trị của chúng trong quá trình tồn tại và phát trin nhưng hin tại kng còn có thể thay đổi và thích ứng với các thay đổi cuộc sng, cũng dn bị



1   Vice Rector, Vietnam Buddhist University in Ho Chi Minh City, Viet Nam, vientri@ yahoo.com, Người dịch: Nguyn KMai Anh

 


con người lãng quên, đc bit là trong thời đại Cách mạng công nghip ln thứ tư hay gọi là Nn Công nghip 4.0. Đây là một mối quan tâm lớn đối với nhiu người, đc bit là nhng người trong các lĩnh vực tín ngưỡng và tôn giáo.

Vy tương lai của Pht giáo sẽ như thế nào? Vai trò của Pht giáo trong xã hội hin đại là ? Pht giáo phải làm gì để đáp ứng nhu cu của con người trong thời đại 4.0 này? Đây là một trong nhng chủ đề quan trng nht của Lễ hội Vesak - 2019 được tổ chức tại Hà Ni, Vit Nam.
  1. MỤC ĐÍCH VÀ SỨ MỆNH CA PHT GIÁO

Trước khi tìm ra câu trả lời cho các câu hỏi nêu trên, chúng ta cn xác định lại mục đích của Pht giáo là gì, vai trò của Pht giáo khi tồn tại trong cuộc sng này. Nhng câu hỏi trên sẽ được trả lời qua giáo lý của Đức Pht sau đây: Hồi Tkheo, cả trước đây và bây giờ nhng gì tôi dy là đau khổ và sự chm dứt đau kh. Nói cách khác, chỉ khi nào mọi người trên hành tinh này hn tn thoát khỏi đau khổ thì khi đó con người skng cn stồn tại của Pht giáo trong cuộc sng này na. Nhim vụ của Pht giáo sẽ chỉ được hn thành nếu thế giới này biến thành một thế giới hnh phúc tột cùng! Tuy nhiên, nỗi khổ của con người trên thế giới này từ xưa đến nay dường như chưa bao giờ được gim thiu. Nhng khổ đau của sinh, lão, bnh, và tử, cũng như nhng khổ tp khác của chúng sinh vì kng thể có được nhng gì chúng sinh mong muốn, nỗi đau của vic phải chia tay nhng người mình yêu, v.v., vn còn trong cuộc sng của con người. Ngoài ra, sđau khổ của con người dường như ngày càng nghiêm trng n khi mi người mang đau khcho nhau vi mục đích tha n skhao khát ca chính hđi vi những thú vui nhục dục (kāma-tahā), khao khát stn ti (bhava-tahā), và khao khát skhông hin hu (vibhava-tahā). Đtha mãn ba loi tham ái này, con người ngày trnên ích kvà lnh lùng hơn.

Hin tượng thiếu đồng cm vi nhau, ngay cđi vi cha m, con i, hhàng, hàng m là một căn bnh nghiêm trng ca xã hi. Chưa bao gitrong lịch sloài người có nhiu cnh báo vcác mi đe da ca stn tại ca con người như chiến tranh, cướp bóc, giết người, khng hoảng môi trường sng, thiên tai và dịch bnh như trong thế giới đương đại. Bài phát biu ca Tng thư ký Liên Hợp
 


Quốc vthế giới ca Pht tnn Ngày Quốc hi Liên Hp Quốc tại Thái Lan m 2018 đã minh ha cho các lập lun trên: Thế giới đi mt vi nhiều thách thc, txung đt đến biến đi khí hậu, tđịnh kiến đến bt bình đng ngày càng tăng. Chng i thấy mi người dn trnên hướng ni. Và chng ta thấy mt cuc khng hong ca nh đoàn kết.

Quan trng hơn, Tng thư ký Liên Hợp Quốc đã khẳng định tầm quan trng của Pht giáo đối với con người cũng như mục đích mà Liên Hợp Quốc đang hướng ti: Nhng lời Pht dy có thể truyền cm hng cho mi người trthành công n toàn cầu. Và stập trung trong Pht giáo vào phm giá vốn có ca cuc sống tìm thy sự cộng hưởng ny hôm nay trong Chương trình nghsự 2030 ca chng tôi cho sphát triển bền vng.

Tuyên btrên ca Tng thư ký Liên Hp Quốc đã khẳng định rằng Pht giáo vẫn chứng minh giá trca nó đi vi cuộc sng này, giáo Pht giáo vẫn rt cn thiết cho con người trong thời đại n minh ngày nay, đc bit là khnăng điu chỉnh khng hoảng. Cn u ý rằng, là một tôn giáo, giáo lý Pht giáo kng chtp trung vào vic gii png sđau khca cuộc sng con người thông qua con đường thnghim tâm linh đđt được mục đích ti thượng ca Niết n, mà còn giải quyết các vấn đca đời sng cá nhân, gia đình và xã hi tại từng thời đim cthtrong lịch s. Nhn thức được giá trị xã hi ca Pht giáo sơ khai, Max Weber, một trong những học gicó thm quyn nht trong xã hi học, cho biết: Phật go là ssáng tạo ca mt nn văn hóa đô thị.Tuyên bca Max Webber được liên kết cht chvi bi cnh ca xã hi n Đtin Pht giáo ở thế kthứ 6 trước Công Nguyên khihi n Đcó nhiu thay đi vchính tr, n hóa, xã hội, tôn giáo và đc bit là kinh tế. Đây là bước ngot ca trí tucon người vi sra đời ca Thời đại đst, ng dụng các kthut canh tác mới trong đời sng ng nghip - thay đi nhn thức và giá trsng ca n Đcđại. Một yếu tquan trng n là sgiao thoa n hóa và nhân học giữa hai dân tc Dravidian và Aryan đã to ra quá trình đồng hóa và hợp nht. Một chng tc người mới đã được to ra, dn đến nhu cu vnhững thay đi thiết yếu trong mi lĩnh vc ca cuộc sng. Theo tôi, những khng hoảng và đòi hi phải thay đi trong xã hi ngày nay ng tương tự như trong lịch sca xã hi n Đtin Pht giáo.
 


Đóng vai trò ca lý tưởng sng, triết lý đa thần, đc bit là triết học Veda, kng đápng được các yêu cu nêu trên. Là một tôn giáo, đo Bà la n cũng cho thy nhng đim yếu ca nó trong hthống giáo điu và trong vai trò nh đo đời sng tinh thần ca n Đlúc by giờ. Sng nca một cuộc cách mạng trong hai lĩnh vc triết học và tôn giáo là kng thtránh khi và kng thkhác bit. Kết quca cuộc cách mạng này là vic to ra một hthống triết học và tôn giáo mới, được gi là tư tưởng Sramanic, ng hộ xu hướng nn n thay vì các vthần, tchịu tch nhim thay vì chnghĩa chí mạng và nhấn mạnh chnghĩa khhạnh thay vì nghi l. Hthống triết học Sramanic bao gm Ajivaka, Lokayata, Jaina, Ajnana (Thuyết bt khtri) và Pht giáo. Tuy nhiên, sau gn 27 thế k, hu hết các htư tưởng này đã bmt theo thời gian; ngược li, Pht giáo vẫn chng minh ý nghĩa và giá trị ca nó trong stn tại và cùng tn tại vi nn loi, đc bit là trong bi cnh xã hi n minh hin đại ca chúng ta ngày nay. Ti sao Pht giáo có sc sng nh lit như vy theo quy lut vô thường ca thời gian? Tuyên bsau đây ca Albert Einstein có thể m rõ vấn đnày: Tôn giáo ca tương lai slà mt tôn giáo vũ tr. Nó n vượt qua mt Thn Chúa cá nhân và tránh giáo điều và thn hc. Bao gm ctnhn và tâm linh, nó n da trên ý nghĩa tôn giáo phát sinh tkinh nghiệm ca tt cmi th, tnhn và tinh thn như mt sthống nht có ý nghĩa. Nếu có tôn giáo nào đáp ng được nhu cầu khoa hc hiện đi, thì đó slà Pht giáo”.(2)
  1. NHỮNG THÁCH THỨC SỐNG CÒN CA PHT GIÁO

Bt chp lời tuyên bố tích cực ở trên, điu đó kng có nghĩa là Pht giáo chưa bao giờ phải đối mt với nhng thách thức đối với stồn tại của nó. Một số trường hợp sau đây có thể minh ha nhng thăng trầm của Pht giáo. Sau ssuy thoái và sụp đổ của vương triu Maurya vào cuối thế kỷ thhai trước Công nguyên, triu đại Sunga bt đu cai trn Đ. Pht giáo đã phải trải qua nhiu cuộc khng bố tàn khốc trong thời gian này. Vua Pusyamitra, một Sa môn đo Bà la môn, là kẻ thù khốc lit nht của Pht giáo. Ông ta đã tàn phá các đn chùa và bo tháp, đốt cháy nhiu tu vin từ Madhyadesa đến Jalandhar ở Punjab, và giết chết nhiu Tkheo với mục tiêu loại bỏ Pht giáo và truyn bá đo Hindu (hu duệ của đo Bà la môn).


2     Albert Einstein, Ideas and Opinions, Ru & Co, New Delhi, 1995.
 


Bên cnh đó, khi đo Bà la môn thực sự chiếm lại thế thượng phong và nm quyn trên din đàn tôn giáo, sự hồi sinh của vic thực hành tín ngưỡng đa thn đã thu hút một số lượng lớn người bao gồm cả Pht tử. Ngoài ra, khi các nhà sư Pht giáo quá bận rộn tranh lun nội bộ về triết lý, cho thy sự thiếu quan tâm đến nguyn vng và lợi ích của Pht tử, đc bit là kng cp nht để thích nghi với sự tiến bộ của xã hội, Pht giáo đã mt đi vị trí và sức sng trong xã hội. Hơn na, mưu đồ biến Đức Pht Thích Ca u Ni thành hóa thân thứ chín của Vishnu, một vị thn Hindu, trong tín ngưỡng của người dân n Đđã trở thành hin thực vào thế kỷ thứ chín. Do đó, trvsau hu hết người n Đđã coi Đức Pht là hóa thân của thn Vishnu. Nói cách khác, Pht giáo đã được n Đgiáo hóa, trở thành một phn của n Đgiáo, mt đi bản sc và tên gọi trong một thời gian khá dài. Dưới sự đe da đến ssng còn của chính h, các Pht tử đã phải linh hot và thích nghi, thực hin sứ mnh duy trì và phát trin Pht giáo để thích nghi với từng hn cnh lịch sử.

Cn lưu ý rằng dù Pht gio có thích nghi hay linh hot đến đâu, trong bt kỳ hn cnh nào, nn tảng cơ bản của triết học kng thể tách rời khỏi trí tuệ của Đức Pht được đưa vào Tam tạng trong các văn bản thiêng liêng của Pht giáo, bởi vì Pht giáo thực skng có đổi mới , nhưng nhng gì có vẻ như vy trên thực tế là một sự thích nghi tinh tế của nhng ý tưởng đã có từ trước. Lý do là giáo lý của Đức Pht chưa bao giờ cũ hoc lc hu trên con đường phát trin tri thức của con người, và kng bao giờ đánh mt nhng giá trị thực tin mà cuộc sng luôn cn. Nhng lời Pht dy vn là một ánh sáng vào giữa đêm để giúp chúng sinh thực sự nhn thức được mình là ai, mình muốn gì và làm thế nào mình có thể đt được hnh phúc thực sự trong cuộc sng này. Xác định như vy là để loại bỏ một sngười ý tưởng rằng hin đại hóa Pht giáo là cn thiết để phù hợp với nhng tiến bộ của khoa học, bởi vì theo Albert Einstein, thời đại của chúng ta cn một loại tôn giáo gọi là vũ trụ cm giác tôn giáo và Pht giáo chứa yếu tmnh mẽ hơn như vy. Vì vy, vn đề còn lại của Pht tử là làm thế nào để áp dụng một cách khéo léo chân lý mà Đức Pht đã khám phá ra vì lợi ích và hnh phúc của nhân loại trong từng tình huống lịch sử cụ th.
 
 
  1. ĐIỀU KIỆN ĐÁP DNG TÍNH THÍCH NG CA PHT GIÁO

Mọi người sẽ đồng ý rằng giá trị đích thực của Pht giáo, hoc của bt ktôn giáo nào, nm trong giáo lý và giới lut của nó. Tuy nhiên, sức mnh thực sự của hệ thống này chỉ có thể được đo lường thông qua tổ chức của nó, đó là hội chúng hoc Tăng đn, bao gồm hai yếu tgiáo sĩ và giáo dân. Do đó, mỗi đời sng đo đức cá nhân và sức mnh nội tâm thực sphn ánh sức mnh hay đim yếu của một tôn giáo. Vì lý do này, phm cht của một Pht tử, với tư cách là sgica Như Lai, là một trong những yếu tquyết định sthịnh vượng hay suy đi ca Pht giáo. Cn u ý rằng phương pp truyn bá Pht pp ca Pháp, luôn luôn dựa trên cơ sphù hợp không chstht mà còn ckhng ca mi cá nn. Do đó, một sgicủa Như Lai (giáo sĩ và giáo dân) ở mi thời đim lịch scn phi đáp ng hai khnăng này.

Trước hết, yếu tphù hợp vi stht chcó thđt được khi một sgiNhư Lai thu hiu một cách thu đáo và đy đbn cht và tinh hoa ca con đường trung đo mà Đức Pht đã đt được và thuyết giảng trong suốt cuộc đời truyn bá Pht pp ca mình. Nó được bao gồm trong học thuyết vTdiu đế, Năm un, Duyên khởi, Vô ngã, Nghip, Niết bàn, v.v., và nó đã được các thế htc trưởng ca chúng ta sdụng một cách khéo léo trong smnh duy trì và phát trin Pht giáo tquá khứ cho đến hôm nay. Để thực sự hiu và trải nghim tinh thn thực tin và giá trgiải thoát mà con đường trung đo đã mang li, Pht tử phải nghiêm túc nghiên cứu, trải nghim và thực hành giáo lý Pht trong cuộc sng hàng ngày của chính h. Sự hn thin đo đức và sức mnh bên trong của mỗi học viên sphát sinh trong quá trình nghe, chiêm nghim và thin định. Đây là tài liu nuôi dưỡng stồn tại và phát trin của mỗi thành viên trong Tăng đn nói riêng và Pht giáo nói chung. Trái li, nếu Pht tử chỉ am hiu về triết học, đủ điu kin nghiên cứu học thut, có khnăng thuyết giảng Pháp, nhưng thiếu thực hành và áp dụng, nghĩa là hiu kng đi cùng với tu luyn hoc nói kng đi cùng với hành động, điu này slà mm mống của sự hỗn lon cho Pht giáo chẳng sớm thì muộn. Do đó, nim tin của Pht tử và qun chúng sẽ cn kit và Giáo pháp skhô héo khi nhng lời của các sgiả Như Lai trái ngược với cuộc sng thực sự của h. Các giai đoạn suy tàn của Pht giáo trong quá khứ cũng như hin tại đu là kết quả của một li sng thiếu lý tưởng,
 


đo đức và các yếu tố tinh thần của Pht tử. Như Đức Pht đã dy: Hu hết các vsư già sống vô cùng sung sướng, kỷ luật chưa nghm, đi đu trong cuc sống trn tc, trn tránh cuc sống n dật, hkhông n lc đđt được mc đích, giành ly mc tu mà không tchiến thng, để hiện thc hóa nhng điều chưa thc hiện; Vì vy, thế htiếp theo đi theo và tin tưởng vào quan điểm ca h. Điều y, các nhà sư, là điều thtư dn đến snhm ln, làm biến mt Saddhamma.Hin tượng này theo Đức Pht là nguyên nn chính của shủy dit của Pht Pháp khi Đức Pht dy rng chnhng con sâu trong sư tmới có thgiết sư tử. Các tài liu lịch sđược ghi li bởi ngài Huyn Trang đã chng minh rng một li sng phi đo đức, hưởng thkhoái lc nhc dục, nng chiu, tiêu tan, giáo phái, xã hi hóa, thế tục hóa, trthành công cquyn lực, tranh giành ca cải, tin bạc và danh tiếng là nguyên nhân chính dẫn đến ssuy gim Pht giáo n Đtrong một thời gian rt i.

Ngoài ra, Đức Pht thường được gi là Vua y học vì những lời dy ca ông được ví như những phương thuốc khác nhau đchữa bnh. Có nhiu bnh khác nhau nên các bác sĩ cn tìm hiu kvnguyên nn ca từng bnh đcó thchữa khi bnh. Tương tnhư vy, chúng sinh có vô skhng, cp đvà tâm lý khác nhau. Vì vy, đvic truyn bá Giáo pp cn chính có hiu quvào từng thời đim cthvà thích ng vi nhu cu ca người học Pht pp, một người truyn bá Pht pp cn có khng suy nghĩ vcm xúc và mong muốn ca người học đchọn giáo lý thích hợp đthuyết giảng. Đây là ng lực ca khng phù hợp, còn được gi là sdụng các phương tin khéo léo trong vic áp dụng những lời Pht dy mà một sgica Như Lai cn phải đáp ng. Lý do là, như trong lĩnh vc y học, một tnh phần dược liu có thrt tt, rt có giá tr, rt hiu qu, nng nếu sdụng không đúng cách, dược liu có thtrtnh độc dược. Tương tự, stht, mc dù đó là lời dy Pht, nng được nói sai chvà sai thời đim, truyn đt đến sai người; stht ng strnên lbịch.

Đmà đt được ng lực thực svkhng phù hợp, một sgica Như Lai phi học các n thế tục như triết học, tâm lý học, giáo dục, đo đức, chính tr, khoa học xã hi, v.v., đphục vcông vic truyn bá giáo pp. Đặc bit, trong knguyên Công nghip 4.0, Pht tcn được đào to và trang bkiến thức và phương tin cn thiết vkhoa học máy tính để linh hot và thích nghi với nhng tiến bộ của tri thức và nhu cu của con người trong xã hội hin đi. Nếu



kng linh hot và thích nghi với nhng thay đổi của thời đại này, Pht giáo sẽ thiếu sức sng và dn trở nên cứng nhc. Pht giáo n Đđã trải qua một giai đoạn kkhăn như vy và đã bị lãng quên trong một thời gian khá dài. Vì lý do này, N. Dutt, một học giả cao cp của n Đ, đã từng tuyên bố rằng Pht giáo kng bao giờ là một phong trào xã hội. Đây có thể được xem là một bài học lịch smà thế giới Pht giáo cn chú ý. Tuy nhiên, có một kinh nghim quan trng khác mà các Pht tử, đc bit là các tu sĩ, nữ tu và trí thức trong xã hội ngày nay, cn phải xem xét cn thn. Đó là nếu tp trung quá nhiu vào khía cnh của chnghĩa hình thức hoc giải thích tùy tin vgiáo lý của Đức Pht để tha mãn nhu cu và thị hiếu của tín đồ và qun chúng (khnăng phù hợp) với mục đích đt được nhng thành tựu nht thời, nhng người truyn bá giáo pháp scoi thường đo đức và tâm linh các yếu t(phù hợp với sự tht); sớm hay muộn, Pht giáo ssuy tàn. Khi các yếu t(tăng ni, trí thc) đóng vai trò chính trong vic truyn bá Pht giáo nhưng lại đánh giá thp thí nghim đo đức và tâm linh của chính bản thân thì chc chn rằng họ đang đi theo con đường tht bại tương tự của Pht giáo n Đcđi. Nghiêm trng hơn, các giáo lý Pht giáo scó khnăng bị trộn ln và đan xen với các ý tưởng phi Pht giáo, như chúng đã có trong Hội đồng Pht giáo thba dưới triu đại Asoka Nam thông qua cách truyn bá Pht pháp như vy.

Rõ ràng, trong một thế giới mà chnghĩa duy vt đang trỗi dy và tâm trí thực dụng đang được coi trng trong cuộc sng hàng ngày, Pht giáo thực sự cn một thế hệ nhng người truyn bá pháp có thể đáp ứng hai yêu cu vừa phù hợp với sự tht và khnăng phù hợp để Pht giáo có thể linh hot và thích nghi với một xã hội luôn luôn thay đổi. Ngoài ra, cn nhn mnh rằng vô thường luôn là lut cho tt cả mọi thứ trong vũ trụ; do đó, sự thịnh vượng hoc suy đồi của các tổ chức Pht giáo là kng thể tnh khỏi. Tuy nhiên, skhôn ngoan của sgiải thoát đó là con đường trung gian mà Đức Pht đã đt được và tuyên bố hơn 2.600 năm trước stồn tại mãi mãi, bởi vì Lõi âm thanh sẽ tn tại, và nhng gì tối quan trng vn scòn đó.” (Yo Sàro So Thassati).

Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá

Click để đánh giá bài viết

Những tin mới hơn

Những tin cũ hơn

Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây