1 MỘT CÁCH TIẾP CẬN CHÁNH NIỆM VÀ SỰ LÃNH ĐẠO CÓ CHÁNH NIỆM

Thứ tư - 08/05/2019 20:11
TT. Thích Minh Thành
3




 
MT CÁCH TIẾP CN CNH NIM VÀ SLÃNH ĐO CÓ CNH NIM

TT. Thích Minh Thành*






TOÁT YẾU:

Chánh nim xut hin như là nhân vt chính trên bảng hiu dn đu của hội tho nhóm trong hội nghị được y ban đại lễ Vesak của Liên hip quốc 2019 tổ chc. Bài viết bt đu như là một cgắng xem xét chánh nim đã được tư duy như thế nào trong những hội nghị trước đây của y ban đại lễ Vesak. Sau đó vic xem xét được mở rng với vic chuyn hướng nhìn đến chuyn chánh nim là gì để cho công dân của mạng lưới tn cu thưởng thc. Tt cả đu dn dt đến chuyn thừa nhn rằng chánh nim của nhà Pht đang ở trong quá trình thế tục hóa, đc bit là khi nó được giảng dy và đưa vào thực tế ở các nước phương Tây. Giáo sư J. Abraham Vélez de Cea là người quan ngại chuyn thế tục hóa và nêu lên vn đề phải chăng dạng chánh nim đã được chế biến là cái biến dạng hay cái khế hợp và ông đã cgắng giải quyết. Bài viết này chia sẻ mối quan ngại đó và cng hiến một ánh nhìn mới, trong đó cái lõi của chánh nim có một trung đim có mối liên quan hay cu nối với sự chng ngmà đức Pht Thích ca đt được khi chánh nim xut hin như là một yếu tmu chốt trong thin thba. Chánh nim còn một cu nối khác tinh tế với s lãnh đo, đc bit được gia công trong một quyn sách tựa là Nghệ Thuật Quyền Lực của Thích Nht Hnh. Điu chót nhưng kng kém, bài viết dường như đã dợm nêu lên một ánh nhìn bứt phá nn tảng. Nó khơi gợi một cu nối giữa n




*. TS., y viên Thường trc GHPGVN, Phó Vin trưởng Vin Nghiên cứu Pht học Vit Nam.
 


niêm hoa của Thin sư Nht Hnh và nụ niêm hoa thn tích của v sư già thời xa xưa Đại Ca-diếp.

Skin ngày đại lễ Vesak của Liên hip quốc 2019 đã được quyết định bởi Hội đồng quốc tế cho ngày đại lễ Vesak (ICDV) s tổ chức ở tỉnh Hà Nam từ ngày 12 tháng Năm đến ngày 14 tháng Năm. Hội đồng quốc tế cho ngày đại lễ Vesak cũng quyết định ch đề chính của skin là Cách tiếp cn của Pht giáo đối với slãnh đo tn cu và chia sẻ trách nhim cho những xã hội bn vững. Chủ đề chính sẻ được trin khai cùng với năm chủ đề phkhác như dưới đây:
  1. Lãnh đo có chánh nim cho một nn hòa bình bn vững.
 
  1. Cách tiếp cn của Pht giáo đối với gia đình hòa thun, săn sóc sức khỏe và xã hội bn vững.
 
  1. Cách tiếp cn của Pht giáo đối với nn giáo dục tn cu v đo đức.
  2. Pht giáo và cuộc cách mạng công nghip ln thứ tư.
 
  1. Cách tiếp cn của Pht giáo đối với sự tiêu thcó trách nhim và sphát trin bn vững.

Thut ngữ nhà Pht chánh nim đã trở nên phổ biến và xut hin dày đc trong những bài giảng về thin định, lý thuyết và thực hành, chuyên sâu và thường nht. Kng cn phải nói, nó đã thăng hoa tht sự trong những bài giảng của Làng Mai. Hội đồng quốc tế cho ngày đại lễ Vesak (ICDV) đã đưa nó vào vị trí hàng đu chc chn nhằm gợi lên tm quan trng của nó. Điu này đã khiến tôi chú ý, do đó bài viết này được thực hin. Điu đu tiên mà tôi muốn nói là chánh nim nên được áp dụng đại trà và thông thường trong tt cả mọi phương din hot động của người con Pht, kng phân bit truyn thống, sông môn, hệ phái, tông phái. Vic thực hin chánh nim cn rng khp và lưu cữu trong bu kng khí của thế giới Pht giáo. Chủ đề Lãnh đo có chánh nim cho một nn hòa bình bn vững vì vy chỉ là một mảng được chọn lựa từ bức tranh tng thể của Pht giáo. Bài viết của tôi scgắng kho sát cả ba tiêu đề chính sau đây:
  1. Nhn xét thut ngữ chánh nim trong tiến trình của những ngày đại lễ Vesak của Liên hip quốc.
 
 
  1. Đọc qua thut ngữ “Lãnh đo có chánh nim” trên thế giới mng.
 
  1. Lãnh đo có chánh nim dưới ánh sáng tuệ giác của Thin sư Nht Hnh.
 
  1. NHẬN XÉT THUT NGCNH NIMVÀ SỰ LÃNH ĐO TRONG DIỄN TIẾN CA NHNG SỰ KIỆN TRƯC ĐÂY VNGÀY VESAK CA LN HIỆP QUC

Trong hơn một tm bài tham lun được đăng vào và được lên danh sách cho 5 hội tho nhóm của hội nghị thuộc lễ Vesak Ninh Bình 2014, chỉ có bốn tham lun n về chánh nim và kng có tham lun nào n về nhà lãnh đo hay slãnh đo có chánh nim.
    1. Thực tập thiền chánh niệm trên thế giới của Hozan Roshi.
    2. Thiền chánh niệm có thlàm lành bnh của Hng Quang.
 
    1. cấu “Thực tập chánh niệmvào chương trình cấp đại hc: Nâng cao lòng khoan dung và sự đng cm trong mt môi trường đã văn hóa đa tín ngưỡng của Padmasiri de Silva.
 
    1. Chánh niệm vì những mc tiêu thế tc: Làm biến dạng hay làm khế hơp những lời Đức Pht dy của J. Abraham Vélez de Cea.

Sự im lặng như đã đề cp trên đây đối với đề tài vsự tương tác giữa chánh nim và slãnh đo, nó tương ứng với nhn thức sơ khởi của tôi: Có một cu nối giữa hai bên. Thot nhìn thì thy lý do là chánh nim có nhiu liên quan với sự chú ý sâu sc khoảnh khc này đến khoảnh khc kế tiếp, sự chú ý ở đây và bây giờ. Chẳng có điu gì liên can tới đa đim cn phải đi tới hay chương trình cn phải hn thành trong tương lai. Chỉ có cái hin tại mà thôi. Trong khi đó, slãnh đo thì lại có nhiu liên quan với sự lèo lái mọi skin bt kỳ loại nào hay tm cra sao theo một chiu hướng tốt nht như đã được tính tn đúng mức từ trước trong quá khngõ hu đt đến chổ tốt nht trong tương lai. Slãnh đo do vy rõ ràng là vướng mc với dòng suy nghĩ trong quá khvề cái sẽ được thực hin, vướng mc với vic vn hành cái thích hợp trong hin tại vướng mc với cái kết quả trong tương lai như đã được kvng. Giờ đây, chúng ta hãy xem xét bốn bài viết y.
Bài viết của Hozan Roshi đã trao cho chúng ta một vài mnh
 


thông tin tốt vsphát trin của những xut bn phẩm về cnh nim như sách, tập san, DVD. Năm 1998 khởi đu với 13 xut bn phẩm; con sng liên tục suốt 14 m cho đến m 2012 đt đến 477 xut bn phẩm. Một kho sát theo kiu thống kê được thực hin vào m 2007 cho chúng ta biết rằng gn 20 triu người Hoa kđã thực tập cnh nim. Thực tập cnh nim chc chc có thể sn sinh nhiu lợi lc đáng mong muốn. Hng Quang trong phần của mình đã trình bày một cách chi tiết, đôi khi bằng kiu nói của khoa học thần kinh, đôi khi bằng kiu nói của thi ca như Tôi đang đến từ cái sinh và cái chết. Trên đnh núi ta ngi cười nvới vng trăng. Kiếm mt vic làm để nuôi ta và gia đình và đóng góp những điều thiện lành cho xã hi. Chánh niệm gp chúng ta hoàn thành công vic hiệu quhơn và to nên tinh thn đng đi với những người đng svới của chúng ta.1

Tựa đề cu ‘Thực tp chánh niệmvào chương trình cp đại họcđã được đt cho bài viết của Padmasiri de Silva là một đề xut đy tham vng trong đôi mt của ba phn năm hay hai phn ba của dân sVit Nam. Hlà con nhà Pht hay có cm tình với đo Pht. Tựa phụ của bài viết là Nâng cao lòng khoan dung và đng cảm trong mt môi trường đa văn hóa và đa tín ngưỡng2. Đó là điu mà ông đã trích dn từ Tuyên bố Băng Cốc Ngày Vesak Liên hip quốc năm 2012 Nâng cao ứng dụng đạo đức của chánh niệm theo mt cách có thê áp dụng phquát trong những lãnh vực như săn sóc y tế, go dục, quản trị và go dục cng đng.” trong đó “Nâng cao ứng dụng đạo đức của chánh niệmcó thể phục vụ như một quan đim hàng đu.

It is quite helpful that Padmasiri de Silva has started addressing in a scholastic way a kind of bridge that crosses over two sides, i.e., observational mindfulness and wisdom-oriented mindfulness, saying, “In the Buddhist context mindfulness as sati is just moment- moment awareness, knowing what you are doing in the moment, but we also need to use sati-sampajña, as sampajña serves as a bridge between the observational function of mindfulness and the direction towards wisdom. It is this sense of direction which makes way for the coherent continuity of mindfulness.
      1. daophatngaynay.com/vn/files/sach/vesak2014/ (Unfortunately the address seems to collapse)
      2. daophatngaynay.com/vn/files/sach/vesak2014/ws5_01_en       Integrating          Mindfulness_ Practice   932596010.pdf
 


Tôi thy có độ nht quán trong cách hiu cnh nim dù nó được gợi ý nhẹ nng bởi Hội đồng quốc tế của ngày lễ Vesak (ICVD) vào m 2012 hay nó được trực tiếp đề xut bởi ICVD của m 2019. Câu chuyn được bàn ở đây là chiếc cu nối giữa hai định nghĩa – nghĩa căn bn và nghĩa đo đức của từ cnh niệm; hoặc nói một cách tng quát hơn, giữa nghĩa cơ bn và nghĩa vận dụng của từ cnh nim.3 Quả là ích lợi, Padmasiri de Silva đã bt đu nói đến một dng cu nối bt ngang qua hai bên theo một cách n m học thut. Đó là cnh nim có tính quan sát và cnh nim hướng đến tuệ giác. Ông nói: Trong môi trường Pht giáo khi mà nim (sati) chỉ là sự tỉnh thức khonh khc này rồi khonh khc kế tiếp, nhận thức điu mà bn đang m trong khonh khc y, nhưng chúng ta cũng cn sử dụng sati-sampajña vì sampajña phục vụ như cu nối giữa chức ng quan sát và tính cht hướng đến tuệ giác của cnh nim. Chính ý nghĩa định hướng y đã mở thông cho tính cách tương tục gn bó của cnh nim.4 Ông đã thi thiết dng cnh nim trị liu này trong phạm vi đo đức. Nn đây, tôi muốn nói rằng tôi cm thy hng thú với sự tương thích giữa những đim nhấn trong ngành Tây Tng học và truyn thống thin khi cả hai đối xvới những cm xúc tiêu cực, đc bit là khi sử dụng dng ngôn ngữ hình nh: Có những tác phẩm tuyt vời trong truyn thống thin và trong truyn thống Pht giáo Tây Tng liên quan đến vic ứng đối với những cm giác. Ngành Tây Tng học tập trung ở chuyn chuyn hướng và chuyn hóa khối ng lượng của những cm xúc tiêu cực qua vic sử dụng n dụ con công nó ăn cái có độc và chuyn hóa cht độc thành những màu sc rực rỡ trên bộ lông của nó. Trong khi đó, nhà thin thy được vai trò nhận thức và trị liu trong vic chuyn hóa những cm xúc tiêu cực thành tuệ giác. Silva trích dn Wheeler và nói: Sự hin hữu của m và cnh nim giúp cho vic phát trin của sự quân bình và sự mm do cho những cuộc thương lượng, cho vic trở nên tỉnh thức đối với dòng suy nghĩa và những cm xúc nơi bn tn một cách vô chấp thủ – nhận ra trng thái tự điu nh hay những quy quá đu tiên của skhó chịu mà kng có một tnh kiến tiên định nào về chúng: Có
 
      1. Or I can put it in more critical terms: Rigid sense and liberalist sense.
      2. http://daophatngaynay.com/vn/files/sach/vesak2014/ws5_01_en         Integrating          Mind- fulness_Practice          932596010.pdf
 


giá trhay kng phù hợp. Hãy chp nhn scó mt của chúng và tiếp tục như thể đang là một khách lữ hành ngồi bên trong khung cửa sổ của một toa tàu nhìn ra bên ngoài: Dòng chy của những cnh trí bên ngoài đang trôi qua. Đừng cgắng hủy dit những phát quy quá đu tiên của cơn gin bên trong mà hãy quan sát nó bằng tuệ giác của nhà Pht. Cm giác tức tối bộc phát, ở lại một lúc và trôi đi mt.5 Quan sát như vy giúp cho vic kiến to nên một tính k tự chủ đối với cm xúc nơi những người thuộc din lãnh đo, gợi lên ý nghĩa: Lãnh đo có chánh nim.

Bài viết “Chánh niệm cho những mục tiêu thế tc: Làm cho méo mó hay m cho khế hợp những lời Pht dy?6 do J. Abraham Vélez de Cea7 biên soạn đã tha mãn phn lớn vic tìm hiu của tôi đối với chánh nim được áp dụng trong những môi trường thế tục. Bài viết vốn là một chương trong tác phm Tm quan trng của vic thúc đy go dục Pht go8. Trên nn tảng đó tôi đã thy được khá tốt về những gì đang din ra ở trời Tây trong mối liên quan đến chánh nim. Với sự cn trng J. Abraham Vélez de Cea gọi nó là chánh nim thế tục, tiên định rằng chánh nim có tính tôn giáo. Lý do cho vic thế tục hóa này được nêu ra: Một ch tiếp cận thế tc dành cho chánh niệm đã phổ biến rng khắp trong thế giới phương Tây, m lợi lạc cho nhiều người dù có nền tảng nhân thân là con nhà Phật hay không phi là con nhà Pht; những người này nếu chánh niệm không như thế thì sẽ không có cảm hứng đối với thiền tp.9 Tôi còn có thêm thông tin nói rằng trong hàng ngũ những nhà tiên phong nổi trội
      1. Sđd.
      2. http://daophatngaynay.com/vn/files/sach/vesak2014/ws5_08_en Mindfulness_ for_secular_purposes_400086783.pdf
      3. Born in Saragossa, Spain, Dr. J. Abraham Vélez de Cea teaches Buddhism and World Religions at Eastern Kentucky University since 2006. Before joining EKU he taught Buddhist Ethics and Buddhist-Christian Mysticism in the department of theology at Georgetown Uni- versity. He is active in the Society for Buddhist-Christian Studies, and the Buddhist Criti- cal-Constructive Reflective Group of the American Academy of Religion.
He is interested in peace-building through interfaith dialogue, which he sees as a spiritu- al practice for everybody, not just scholars and representatives of religious communities. He believes that interreligious education, comparative theology, and interreligious studies are in- dispensable tools to foster mutual understanding and cooperation among people from diverse faiths.  https://philosophy.eku.edu/people/velez-de-cea.
      1. Thich Nhat Tu and Thich Duc Thien (Eds.), The Importance of Promoting Buddhist Edu- cation, Vietnam Buddhist University Publications, Phu Nhuan 2014.
      2. ibid. p. 110.
 


trong vic thế tục hóa cnh nim để m lợi lc cho nhiu người phương Tây có Kabat-Zinn và Scott R. Bishop. Tuy nhiên, điu gây cho tôi cm hng hơn nữa lại phát xut từ Tse-fu Kuan với tác phẩm của ông tựa đề là Chánh niệm trong Pht giáo thời kỳ đu10 bởi vì quyn này đề cp tới điu mà tôi xem là quan trng: Mục tiêu tối hu của cnh nim để một nh giả nhắm đến: Quyển sách này chra rằng chánh niệm không chgiới hn trong vai trò làm thành pp môn thiền quán (vipassana) như đã được nhiều nhà xiển dương Thượng ta bộ trình bày, chánh niệm còn có vai trò chchốt trong thiền tnh ch (samatha). Quyển sách làm sáng tlàm thế nào mà chánh niệm thực hiện những chức năng của nó trên con đường gii thoát từ góc độ tâm lý hc. Tức là, làm cách nào mà nó gp cho người ta đạt được năng lực nhn thức và trng thái cm xúc thù thng, nhvy mà nó khiến cho người ta đạt đến mc tiêu tối hậu của vic tu Pht11. Tôi sẽ quay tr lại gia công thêm cho đim này.

Giờ đây tôi muốn din đt lại đu mà J. Abraham Vélez de Cea đã viết vChánh nim trong Pht giáo thời kđu một cách đơn gin và hình tượng hơn. Chánh nim có thể phác ha như là có một cái lõi ở giữa và ba lớp bao quanh. Cái lõi biu trưng cho bản cht của chánh niệm; ba lớp bao quanh biu trưng cho những tương tác của nó với những phương din khác nhau của hot động tâm thức như được miêu tả trong Tnh đin Pht giáo. Cái lõi của chánh nim trước hết cn được tu tp để khiến cho nó trở nên hiếu k, cởi mở, cả nhn, kng gia công và kng lượng giá. Cái lõi đó có cao nht là ba chức năng: “(a) Quan sát và ghi nhn từng i trình hiện trong dòng chy của m thức; (b) Nhn ra và phân biệt những loi tri nghiệm: Một ý tưởng, mt cảm xúc hay mt cảm xúc... (c) Xem xét những trình hiện mà mt người tri nghiệm và xem xét m thế nào




10.https://www.bookdepositor y.com/Mindfulness-Early-Buddhism-Tse-fu- Kuan/9780415437370. This book identifies what is meant by sati (smrti), usually translated as `mindfulness, in early Buddhism, and examines its soteriological functions and its central role in the early Buddhist practice and philosophy. Using textual analysis and criticism, it takes new approaches to the subject through a comparative study of Buddhist texts in Pali, Chinese and Sanskrit. It also furnishes new perspectives on the ancient teaching by applying the findings in modern psychology.
11.https://www.bookdepositor y.com/Mindfulness-Early-Buddhism-Tse-fu- Kuan/9780415437370
 


mà mt tri nghiệm kích khởi mt tri nghiệm khác12. Theo tôi, khi cnh nim hot động nhiu hơn ba điu đã nói ở trên thì nên xem là cnh nim đã bị rơi khỏi cái lõi của nó.

Tôi thy rằng cái tinh thể cốt lõi đó, tuy nhiên, nên là sự tỉnh thức mang phm tính siêu vượt đối với tt cả mọi trình hin nơi bản thân của dòng tâm thức, một dạng phân bit siêu thế hay là một dạng vô phân bit đỉnh cao. Tht kmà din đt. Cái đó là tiên đề cho cái mà tôi xem là cái xuyên phá tn nn tảng để đi vào cnh giới giác ngmà Đức Pht Thích Ca u Ni đã trải nghim.

Tầng đu tiên của chánh nim là khi nó tương tác với cái mà bt kỳ cá nhân hành ginào đang trải nghim từ khoảnh khc này sang khoảnh khc kế tiếp. Tầng chánh nim mang tính thin tp cao độ này bt đu bằng sự tương tác của nó với những trải nghim v thân hay về th, vtâm hay vpháp đã được nhn thc. Trong ánh nhìn của tôi thì rt có thể rằng khi trin khai đến những tầng càng xa (tầng hai, tầng ba) thì càng cách bit với cái lõi của chánh nim.

Tng thhai là khi cnh nim (sati) thực hin chức ng trong mối tương tác của nó với vic thực nh Tnh đo m ngành, nơi mà cnh nim được gọi bằng thut ngữ Chánh nim” (Samma sati). Tnh đo m ngành là nếp sng của người con Pht, nó bao quát mọi phương din của vic tu Pht ng ngày: Đo đức, thin định và trí tu. Chánh nim cùng với cnh kiến và cnh tinh tấn sphục vụ cho tt cả ba phương din nêu trên. Chánh nim là lực ng nó giúp cho vic tu tập Tnh đo m ngành đi đến chổ rốt o viên n. Đi Tứ Thập Kinh i: “Ai tinh tấn đoạn trtà kiến, thành tựu cnh kiến, đó là cnh tinh tấn của vy. Chánh nim, vy đoạn trtà kiến; cnh niệm vy chng nhp và an trú trong cnh kiến. Đây là cnh niệm của vy. Như vy ba pháp y chy ng quanh và chy theo cnh kiến. Đó là cnh kiến, cnh tinh tấn và cnh nim.13 Dng cnh nim này rõ ràng là diu dụng và phổ quát.

Tng thba có lẽ là tầng xa nht tính từ cái lõi cnh nim. Nó tham dự vào khía cnh cm xúc trong đời sng của người con Pht


 
        1. Thich Nhat Tu and Thich Duc Thien (Eds.) op cit., 114.
        2. The Collection of the Middle Length Sayings, I. B. Horner, O.B.E., M.A. (transl.), The Pali Text Society, Oxford 1996, p. 115.
 


lòng từ ái14. Đây là nơi mà chánh nim song song với cm xúc có nhiu liên quan với vic lãnh đo. Ý tưởng “Lãnh đạo có chánh niệm cho mt nền hòa bình bền vững” trở nên khả tín khhành trong khung nhìn bao quát của nhà Pht nói chung và trong đu trường chính trtn cu nói riêng, nơi mà tình yêu thương, skhoan dung và lòng thành tín đối với nhau càng lúc càng trở nên thiếu thực cht đến mức nguy him.

Đây là điu mà tôi sgia công thêm khi tôi đọc thin sư Nht Hnh về đề tài Lãnh đo có cnh nim. Tin đây, tôi muốn nói rằng tôi rt cm kích điu mà Abraham Vélez de Cea đã nói v chuyn này: “Làm méo mó hay m cho khế hơp những lời Pht dy?” Ông đã nêu lên những mối quan ngại mà người con Pht cn có trong mối liên quan với chuyn Chánh nim bị thế tục hóa ở phương Tây. Ông nói: “Tôi thành tht tin rằng những người con Phtlý do chí ít để quan ngi: Nhiều bn trình bày vchánh niệm thế tc đã tác đng như thế nào đối với những lời Pht dy và đối với tương lai của Pht giáo ở những quốc gia phương Tây. Sự tht là ny nay nhiều bn trình bày vdạng chánh niệm thế tc có xu hướng lơ đi thuật ngữ Chánh niệm của nhà Pht hoc tinh gin ý nghĩa của nó thành schú ý đơn thuần. Trphi những người Pht tử xúc tiến để có mt vai trò năng đng hơn trong cách mà dạng thiền chánh niệm được giảng dy bởi những người không phi là Pht tử thì những lời mà Đức Pht dy đang trôi vào nguy cơ bị đánh mt trong những dch phm và trnên hoàn toàn không liên can gì với những người đang thực tập kiểu chánh niệm thế tc.15
  1. NHÌN VTHUT NGLÃNH ĐO CÓ CNH NIMTRÊN KHÔNG GIAN MNG

Giờ đây tôi muốn xem lãnh đo có chánh nim trên thế giới mạng. Ngày nay, mạng tn cu có thể nhanh như chớp chuyn đến cho chúng ta một bin thông tin vbăt cứ một đề tài nào mà chúng ta có thể nghĩ ra được cgắng khám phá. Tôi tra google cụm từ lãnh đo có chánh nimvào ngày 15 tháng 12 năm 2018 vào lúc
 
  1. The mettāsutta understands loving-kindness, not as a meditation that has nothing to do with mindfulness, but rather as a particular way of practicing mindfulness... op cit., J. Abra- ham Vélez de Cea, p. 125.
  2. Thich Nhat Tu and Thich Duc Thien (Eds.) op cit.
 


8:32 sáng, kết quả tht sng sờ: Khoảng 37 triu 400 ngàn mnh thông tin được chuyn đến trong khoảng thời gian là 48 giây. S lượng thông tin này vượt quá khnăng xử lý của bt cứ một bộ não người tht nào. Tôi chỉ tùy tin rút ra từ đó một vài ht thông tin và chú ý đến ba mục trong thể loại đim sách và chín đoạn trích dn, xem đó là một thí dụ: Vài ht cát trong sa mc Sahara thông tin. Tôi ssao chép chúng, dán xuống và gia công thêm một chút.
    1. Quyn Mũi Nhn của Chánh Niệm: Làm sao thiết kế li bnão của bn cho vic lãnh đạo của Matt Tenney và Tim Gard, đã được đim sách với hơn 800 từ. Để tránh lượm thượm và đi thẳng vào trng đim, tôi trích ra đon chót: Chứa đy những mảnh nghiên cứu hấp dẫn, những mo nhỏ lợi hi và những bài tập, và những u chuyện đy sức mạnh, quyển Mũi Nhn của Chánh Niệm không ch đơn gin là mra cánh cửa để cho chúng ta có thể trnên tnh thức hơn đối với chúng ta, đối với những thiên lch và đối với dòng tư tưởng của chúng ta, mà nó còn gp chúng ta phát hiện ra những nhà lãnh đạo đy uy lực bên trong chúng ta.16
 
    1. Quyn Nhà lãnh đạo có chánh niệm: By phương cách đã được chứng nhn để chuyển hóa slãnh đạo của bn, tchức của bn và cuc sống của bn. Quyn này được cng đồng tặng cho m sao trong mục đánh giá và những lời sau đây: “Nhà lãnh đạo có chánh niệm là mt quyển sách không thkhông đc. Michael Bunting khai phá ra nền tng mới, to thêm mt lăng kính quan trọng cho snhn thức của chúng ta vlãnh đạo và thực hành lãnh đạo. Ông đã cống hiến những tia sáng tugiác vchánh niệm, những tía sáng này minh ha mt cách rõ ràng làm thế nào mà sphát triển của slãnh đạo bt đu từ bên trong, và ông cũng đem khoa hc vào chánh niệm, cống hiến những điều được áp dụng trong thực tiển để đối ứng những thách thức trong vic lãnh đạo ny nay, để to nên skhác biệt phi thường cho thế giới.17
 
    1. Quyn Lãnh đạo có chánh niệm những công chiệu qugp bn tập trung và thành công của Wibo Koole và một phần của đim sách về quyn này nói: “Quyển sách này chứa đy những nhn thức sáng suốt và những bài thực tập. Nó hướng dẫn những nhà lãnh đạo và
 
  1. https://psychcentral.com/lib/book-review-the-mindfulness-edge-how-to-rewire- your-brain-for-leadership/
  2. https://www.mindfulleaderbook.com/
 


những người sẽ lãnh đạo làm cách nào để thực tập chánh niệm. Nó cho bn thy làm cách nào chánh niệm cho phép bn trnên bền bỉ hơn v tâm lý và thcht, nhanh nhy hơn trong vic chuyển trng thái hành đng sang trng thái tư duy, và trang bị tốt hơn cho bic nhn ra lúc nào phi tập trung nơi bn thân hay nơi thế giới chung quanh. Nhưng s lãnh đạo có nền tng là chánh niệm không dng ở đó. Nhờ vic hc được cách chuyên chú, bn hc được cách làm vic với nhóm mt cách hiệu quhơn. Ni dưỡng mt nếp văn hóa hot đng nhóm có chánh niệm giúp cho bn giải ta những vn đề và xây dng được những chiến lược lợi lc cho bn, lợi lc cho đng nghiệp và lợi lc cho tchức.18

Lt qua một số trang, tôi kng thể kng nói rằng dường như chúng kng ý thức hay cố tình lờ đi mục tiêu tối hu trong tôn giáo của chánh nim. Đó chỉ là điu mà tôi cm thy nghi nan; dĩ nhiên, tôi có thể sai lm và mong rằng như vy. Tuy nhiên, nếu đó là sự tht thì mối quan ngại của Abraham Vélez de Cea vsự biến dạng của những lời dy của Đức Pht là mối quan ngại có lý l.

Giờ đây, tôi chuyn qua thưởng lãm một số câu trích dn trên mạng lưới thông tin, ở trang nhà: themindfulnessedge.com19, tôi có thể có một bộ những câu trích dn dưới tựa đề là “50+ những câu trích dn thực tin và gây cm hng vlãnh đo có chánh nim, tôi chỉ tùy ý chọn ly chín câu sau đây,
  1. Một câu thn chú đơn gin cho slãnh đo có chánh nim, một slãnh đo gây cm hng và to hiu quả: Tu tp san tĩnh trong tâm và lên đường làm điu tốt.
  • Matt Tenney, author of The Mindfulness Edge.
 
  1. “Đối với tôi, có lẽ điu mang lại cho chúng ta tt cả những tốt đp là những hành động từ trái tim thường xuyên hơn nữa. Chúng ta sngc nhiên khi nhn ra làm cách nào mà những hành động quan tâm và tử tế nho nhỏ có thể mở khóa cho nguồn năng lượng, sự nhit tình, và khnăng tưởng tượng; những thđã bị kìm hãm nơi thân thể và tâm thức đã chịu đy áp lực của chúng ta.
    • Tim Ryan, congressman for the state of Ohio, author of A
 
  1. https://metadata.isbn.nl/88880/mindful-leadership.html
  2. https://themindfulnessedge.com/mindful-leadership-quotes-practical-and-inspir- ing-quotes-on-mindful-leadership/
 


Mindful Nation: How a Simple Practice Can Help Us Reduce Stress, Improve Performance, and Recapture the American Spirit.
    1. Cuộc hành trình phát trin những phm cht của slãnh đo có chánh nim yêu cu chúng ta phải có mt trong khoảnh khc hin tin, vn có mt ngay trong vòng xoáy hot động. Hoc, nói một cách chính xác hơn cho thế giới ngày nay đó là có mt trong trùng vây của hổn tp, thường là đc trưng của cuộc sng của chúng ta. Khi mà chúng ta bt đu tu tp một pháp nào đó để phát trin những phm cht của slãnh đo có chánh nim, chúng ta bt đu nhn ra sngu ngốc của vic tin rằng chỉ cn chúng ta có thể tiến tới nhanh hơn, chúng ta rốt cuộc sbt kp.
 
      • Janice Marturano, founder of the Institute for Mindful Leadership and author of Finding the Space to Lead: A Prac- tical Guide to Mindful Leadership.
 
    1. Một tâm thức bt an là một tâm thức kng có hiu xut, nó kng gây cm hứng tt nht cho người khác. Ưu tiên một ca những nhà nh đo có cnh nim là tu tp sbình an i tâm thức.
 
      • Matt Tenney, author of The Mindfulness Edge: How to Re- wire Your Brain for Leadership and Personal Excellence With- out Adding to Your Schedule.
 
    1. Đối với những nhà lãnh đo có chánh nim thì vic bồi bổ sức khỏe của tổ chức trước tiên cn nm vững hành vi của tổ chc. Đó là thông tho chín mũi nhọn căn bản: Loại trừ độc t. Xây dựng độ tinh cn. Đưa ra những thông đip rõ ràng. Ôm ly sphn kháng. Nhn thức smù quáng. Chp nhn những mời gi. Làm lành những tổn thương. Luôn thực tin.
 
      • Michael Carroll, author of The Mindful Leader: Ten Princi- ples for Bringing Out the Best in Ourselves and Others.
...
    1. Chánh nim là một trạng thái hn tn hin tin, tỉnh thức đối với bản thân và người khác, và nhy bén đối với những phn ứng của bản thân đối với những tình thế nhiu áp lực. Nhà lãnh đo có chánh nim thời thường hiu quả hơn trong vic hiu người khác và kết nối với người khác, và thúc đy những người y tiến tới mục tiêu đã chia svới nhau. Do vy, nhà lãnh đo trở nên hiu quả hơn
 


trong những vai trò lãnh đo.

Bill George, professor of Management Practice, and a Henry B. Arthur Fellow of Ethics, at Harvard Business School, former chairman and CEO of Medtronic, and author of True North: Discover Your Authentic Leadership.
    1. Cách mà chúng ta dùng cà pvà cách mà chúng ta đi vào png tm có tác động đối với tâm thức và slãnh đo của chúng ta. Xin đừng xem nhẹ những khoảnh khc y.
 
      • Matt Tenney, author of The Mindfulness Edge: How to Rewire Your Brain for Leadership and Personal Excellence Without Adding to Your Schedule.
 
    1. “Nhà lãnh đo đích thực kng bao giờ để cho những tổ chức đánh mt nhn thức về một cm thức được chia svới nhau đi với mục tiêu và những giá trị chung.
 
      • Bill George, professor of Management Practice, and a Henry B. Arthur Fellow of Ethics, at Harvard Business School, former chairman and CEO of Medtronic, and author of True North: Discover Your Authentic Leadership.
 
    1. Đđt năng sut cao nht, chúng ta nên làm ít đi, chkng phải làm nhiu hơn. Làm ít giúp chúng ta thy rõ hơn cái gì là quan trng và làm tốt những cái đó.
 
      • Matt Tenney, author of The Mindfulness Edge: How to Rewire Your Brain for Leadership and Personal Excellence Without Adding to Your Schedule.

Nên được nhc lại rằng trong hệ thống tư tưởng nhà Pht có ba phương din tu tp và một định hướng để những hành giả luôn luôn ý thức đến. Tt cả mọi hot động bao gồm cả vic lãnh đo mà một hành gicó thể thực hin đu nên đt trên nn tảng của đo đức, thin định và trí tu. Những hot động trên, bt kỳ loại nào, nên được định đt theo hướng tiến đến đo đức, thin định và trí tu, xem đó là mục tiêu cn hướng đến. Nói gọn, ba pháp này vừa là động lực thúc đy từ đằng sau vừa là mục tiêu đằng trước cn hướng đến. Tin vui lại đến, hu hết tt cả mọi vic trong ánh nhìn của nhà Pht trong căn cơ đu có thể làm phương tin để một hành giả thực hin chuyến du hành một cách khéo léo và vui tươi từ bin khổ sang
 


qua bến bờ giải thoát. Ba mục đim sách và chính mục trích dn v chánh nim ở trên nên được soi sáng và lượng định bởi những tiêu chí gồm ba phương din tu tp và một định hướng duy nht ở trên.
  1. SỰ LÃNH ĐO CÓ CNH NIM DƯI ÁNH SÁNG CA TU GIÁC THÍCH NHT HẠNH

Giờ đây, tôi muốn nói về chuyn cnh nim theo những gì nó được đề cp trong quyn Nghệ Thuật Quyền Lực của Thích Nht Hnh, người mà tôi xem là người nằm trong ng ngũ của những tác gia vĩ đi, xét về cách mà cnh nim được tiếp cn, dễ thực nh và nhiu sáng to. Liên quan đến những nn tảng của quyn lực đích thực, kể cả quyn nh đo, truyn thống nhà Pht sẽ tho lun bộ m quyn lực của m linh: Đức tin, tinh cn, cnh nim, thin định và trí tu. Ngoài vic nói về bộ m pp giống kiu nói giáo khoa, quyn Nghệ Thuật Quyền Lực còn khởi đu cho vic nói về bộ ba đức tính mà một nhà nh đo đúng nghĩa nên tu tập. Đó là đức tính xả ly, đức tính thương yêu và đức tính sáng suốt. Quyn sách nói rằng: “Nếu bn lãnh đạo bằng ba đức tính gm xả ly, yêu thương và sáng suốt, bn có quyền lực đích thc. Chỉ có chức danh lãnh đạo thì không đủ. Chức danh không trao cho bn quyền lực đích thc. Khi bn thực tập chánh niệm nhuần nhuyn, từ bn ta ra niềm vui, svững chi và sự bình yên, bn đang thđắc mt quyền lực sâu sc hơn nhiều. Khi bn nói, người ta lng nghe, không phi bởi vì người ta phi lng nghe mà bởi vì bn tươi tn, thanh thoát và sáng suốt. Một nhà lãnh đạo tốt là mt người chthi thiết dạng quyền lực kiểu như vy. Cô y không cố đạt được quyền lực hay muốn vn dụng quyền lực; thế mà quyền lực tự đến mt cách tự nhiên. Cô y to cm hứng cho mi người bằng nếp sống của cô y, và người ta lng nghe cô y bởi vì phm cht đích thực của cô y.20

Đọc được hai bộ thut ngữ pháp hành ở trên, tôi có cm giác rằng quyn Nghệ Thuật Quyền Lực kng n tho vvic lãnh đo theo kiu làm thế nào để chiến thắng trong trò chơi quyn lực hay thủ thut hay chiến lược nào nên được sử dụng để to nn tảng thế lực hay ưu thế trong các trận chiến tranh kinh tế hay chính tr. Thay vì vy nó lại n về những phm cht của nhà lãnh đo. Bộ năm quyn lực của tâm linh gợi ý rằng ngoài cách tiếp cn hàn lâm hay tỉ

20. Thich Nhat Hanh, The Art of PowerHarper Collins Publishers, New York 2007, p. 34.
 


mn xem xét văn đin nhà Pht ghi lại bằng cngữ Pali, Sanskrit hay dịch ngữ Trung văn, Tạng văn, để có được câu trả lời chính xác cho câu hỏi chánh nim là gì, còn có một cách tiếp cn phổ quát hơn nhiu. Cách tiếp cn y bt đu với đức tin và thi thiết ngang qua sự tinh cn, chánh nim, thin định và rốt ráo là trí tu. Nói về bộ ba đức hnh – xả ly, tình thương và trí tuệ – là nói về những tố cht thu phục nhân tâm. Những tố cht này được năm uy lực của tâm linh nuôi dưỡng và được những hot động trong đời sng thực tin của những nhà lãnh đo có cht lượng cao làm hin lộ ra bên ngoài. Nên tin tưởng sâu sc rằng khi những nhà lãnh đo được trang bị tâm thái xả ly, lòng từ ái và trí sáng suốt, họ skng ưu tiên một cho chiếc ghế mà họ đang chiếm giữ dù nó to hay nhỏ cnào. Đối li, họ sdành ưu tiên một cho sự lợi lc và hnh phúc của số đông. Dưới đây là một bộ những câu trích thut từ tác phm Nghệ Thuật Quyền Lực.
    • Chánh nim là có mt hn tn ngay đây và bây giờ, là tiếp xúc với cái đang din tiến bên trong chúng ta hay chung quanh chúng ta. TAOP, p.3.
 
    • Chánh nim là năng lượng tỉnh thức đối với cái đang din bày trong giây phút hin tin. Khi chúng ta có năng lượng chánh nim nơi chúng ta, chúng ta có mt trọn vn, chúng ta sng viên mãn và sâu sc mỗi một khoảnh khc của cuộc sng hằng ngày. Đang nu ăn, đang git đ, đang dọn dp, đang ngồi chơi hay đang ăn uống, mỗi vic đu là một thời gian để to ra nguồn năng lượng chánh nim. Và năng lượng chánh nim giúp cho bạn biết cái mà bạn nên làm và cái mà bạn kng nên làm. Nó giúp cho bạn tnh khỏi những điu kkhăn và những sai lm. Nó bo vbạn và chiếu ánh sáng lên tt cả những hot động hàng ngày của bạn. TAOP, p. 22.
 
    • Có thể có nhiu khổ đau, s hãi, hay lo âu trong gia đình của chúng ta. Chánh nim giúp chúng ta nhn thức nỗi đau khổ này, ôm lại và chuyn hóa nó. Bn có thể nói với những người mà bạn yêu thương, Tôi đang có mt ở đây cho bạn. Chúng ta hãy cùng nhau ôm ly nỗi đau và chuyn hóa nó.Chánh nim là khnăng có mt tại đây, có mt một cách trọn vn. Khi bạn thương yêu ai đó, món quà quý giá nht mà bạn có thể trao cho người mà bạn thương yêu là scó mt tht sự của bạn. Bn kng thể mua được khnăng đem lại nim vui và chuyn hóa khổ đau. TAOP, p. 46.
 
 
      • Một trong những thực hành chánh nim cốt lõi là săn sóc những cm giác đau kh. Nhiu người trong chúng ta chy trốn khỏi chúng ta, khỏi nỗi đau của chúng ta. Thông thường khi chúng ta có nim đau, chúng ta kng muốn đối mt với nó vì chúng ta kng biết cách săn sóc nó. TAOP, p.50.
 
      • Chánh nim là một dạng năng lượng nó có thể làm dừng lại nỗi đau kh, cơn tức gin, và tình trạng tuyt vng, nếu bạn biết cách làm dừng lại nỗi đau khổ đủ lâu, bạn nguôi ngoai.
 
      • Nếu chúng ta đánh mt năng lực chánh nim, chúng ta đánh mt mọi thứ. Kng có chánh nim, chúng ta làm ra tin và sử dụng đồng tin theo cách hủy dit chúng ta và những người khác. Chúng ta sử dụng danh tiếng theo cách hủy dit chúng ta và những người khác, chúng ta sử dụng sức mnh quân sự để hủy dit chúng ta và những người khác. TAOP, p. 23.
 
      • Cuộc sng gia đình và cuộc sng nghề nghip của chúng ta s bị nhim độc nếu chúng ta kng biết cách to dựng và bo trì một mái m tỉnh thức và một nơi làm vic tỉnh thc. TAOP,p. 42.
 
      • Chánh nim luôn luôn là Chánh nim về cái gì đó. Bn kng thể tp trung tâm ý hay trở nên chánh nim kng về cái gì c. Vì vy, để thực tp Chánh nim bạn cn có một đối tượng. Khi bạn tp trung sự chú ý nơi hơi thở, hơi thở của bạn là đi tượng của chánh nim và của sức chú ý. Khi bạn sn sinh ra nguồn năng lượng của Chánh nim thì nguồn năng lượng y sẽ ôm ly đối tượng và làm cho đối tượng đó luôn sng động trong tâm thức của bạn. TAOP, p. 177-8.
 
      • Chánh nim là năng lượng của sự chú ý. Nó là khnăng nơi mỗi người chúng ta, khnăng có mt hn tn với cái đang din bày bên trong hay chung quanh chúng ta. Nó là một mu nhim cho phép chúng ta sng trọn vn trong mỗi một khoảnh khc. Nó là cái tinh cht nn tảng để trị liu và chuyn hóa bản thân chúng ta và kiến to sự hòa hợp hơn nữa nơi gia đình, nơi làm vic và trong xã hội. TAOP, p. 42.

Bằng một dạng ngôn thuyết vô cùng thực tế và dễ thực hành, TAOP đã nêu lên một bức tranh khác cho thy Chánh nim là gì. Nhiu người có lẽ xem bức tranh đó như là một phiên bản thp kém hơn so với chánh bản của Chánh nim Pht giáo, thm chí chỉ là
 


một phiên bn bị ct xén và đơn giản hóa quá độ vì nó ít liên quan với những nim xvà nó kng đá động gì đến Chánh nim như là một chi phần của t tnh đo. Tôi kng nghĩ như vy. Tại sao? Bởi vì tôi có cm giác rằng nó là một dng tiếp cn trực tiếp tới cái tinh thể hay cái lõi của Chánh nim. Hơn nữa điu y phản ánh một mu mực từ thực tin đời sng đã được những nh giLàng Mai thiết lập và vẫn đồng điu với những điu mà Giáo sư Abraham Vélez de Cea đề nghị những người tu theo Pht nên làm: Lý tưởng mà nói, tt cnhững người con Phật gn bó với vic ging dy thiền chánh niệm nên có khnăng tiếp nhn mt cách tiếp cn Phật giáo hay phi-Pht giáo tùy theo hoàn cảnh và căn cơ của thính chúng. Chnhững người được rèn luyện trong chai, Chánh niệm nhà Phật và Chánh niệm thế tc, mới có thphân biệt hai dạng Chánh niệm và ging dy Chánh niệm theo cách thức không y xung đt với những cm thức phi-Pht giáo, cũng không hthấp những lời Pht dy, khiến cho những lời y vu i trnên chng liên can gì với nhau.21 Tuy nhiên, điu đã bị đánh mt ở đây là: Cái lõi Chánh nim với phẩm tính thù thắng nht của nó thì chỉ còn cách bit một khong cách ngn nữa là đến cnh giới giác ngmà đức Pht Thích Ca chng đt. Là một nh gi, tôi thy sự chng đt mục tiêu tối hu như vy của vic tu tập nói chung trong mối liên quan đến Chánh nim, xem Chánh nim là tin đề là điu tôi cm thy hng thú và điu y sgây cm hng nơi những nh gicó nguyn vng đt được mục tiêu thù thắng nht. Khong cách giữa Chánh nim và cái thù thắng có thể được khéo thy từ cách mà tầng thin thba được miêu tả trong bài kinh Bhayabheravasutta. Bài kinh y nói: ...và Ta tri nghiệm mt lc thmà các bc Thánh gi là Với niệm xả, vy chánh niệm lc trú,’ Ta chứng và trú thiền thứ ba.22 Tiến trình: Thin th ba với cnh nim trong cái lõi của nó, cnh nim là yếu tố thiết yếu. Thin thba chỉ còn một bước cách bit nữa với Thin thứ tư, và sau đó là cnh giới của sự chng đt.

Giờ đây, ngn gọn thôi, điu mà chúng ta có thể nói về cái cu nối giữa chánh nim và lãnh đo là: Chánh nim giúp cho vic kiến

 
  1. http://daophatngaynay.com/vn/files/sach/vesak2014/ws5_08_en         Mindful- ness_for_secular_purposes_400086783.pdf
  2. The Collection of the Middle Length Sayings, I. B. Horner, O.B.E., M.A. (transl.), The Pali Text Society, Oxford 1995, p. 27.
 


to nên những phẩm cht thù thắng nơi người nh đo trong mối liên quan đến phương din đo đức, sức tập trung và ánh nhìn sáng suốt. Cô y sẽ thi thiết mọi thứ quyn lực để mang lại lợi lc cho s đông, hạnh phúc cho số đông, hữu hình và vô hình, hin tại và mai sau. Tt cả mọi điu mà cô y thực hin bằng tn th, lời nói và m ý, những điu mà cô y thực thi quyn lực mà vị trí của cô ta trong cơ quan hay do cuộc sng cá nn của cô ta mang lại đu sẽ thin tnh, thấm đm tình thương và trí tu. Trong gia đình, nơi m ăn và ở những trường phạm vi rng lớn hơn, chc chắn scó san nh vững chải một cách rt tự nhiên. Trong một quyn sách viết bằng tiếng Vit Cho Đt Nước MRa (For the Country to Open), Thin sư Thích Nht Hnh nói: Khi ta có khnăng mang li sự bình yên trong thân và trong tâm ri thì ta có thgp những người trong gia đình, trong tập đoàn, trong xã hi. Hòa bình an lc luôn luôn bt đu bằng tự thân, Bình an bt đu nơi bn thân bn.’ Chúng ta đng đòi hi người kia phi thế này, phi thế kia. Hãy bt đu bằng chính mình, bằng mt hơi thở, bằng mt ncười, bằng mt bước chân, bằng mt lời nói, bằng mt cchhòa bình, an lạc.23 Nên ghi nhận rằng thời xa xưa, từ n niêm hoa thần tích trên môi của TĐại Ca Diếp đã là đim phát xut của cả một trường lưu lịch smạnh mẽ của truyn thống thin Tsư. Nụ niêm hoa của Thin sư Thích Nht Hnh ngày nay tuy thường được xếp vào phạm trù đo đức hay thin định nhưng trong thực cht và trong nhiu biu din khác -- một hơi thở, một lời nói, một bước cn, một cử chỉ an tĩnh và thảnh thơi -- lại mang phẩm cht của ht mầm. Có l, tiến trình tu tập với bước sơ khởi là một nụ niêm hoa được chỉ định và có mục tiêu mà nó cn hướng ti. Nụ niêm hoa y, ở giai đon cuối của tiến trình tu tập sẽ trở thành một nụ niêm hoa tối thắng nở trên môi một cách trực cm và tự nhiên.







 

***

 
 

190.
  1. Thích Nht Hnh, Cho Đất Nước MRa (For the Country to Open), Vietnam 2007, p.
 




 

Sources

The Collection  of the Middle  Length Sayings, I. B. Horner, O.B.E.,
M.A. (transl.), The Pali Text Society, Oxford 1995-6.
Thích Nht Hnh, Cho Đt Nước MRa (ebook).

Thich Nhat Hanh, The Art of Power, Harper Collins Publishers, New York 2007. .

Thich Nhat Tu and Thich Duc Thien (Eds.), The Importance of Pro- moting Buddhist Education, Vietnam Buddhist University Publi- cations, Phu Nhuan 2014.
https://www.mindfulleaderbook.com/ https://www.bookdepository.com/Mindfulness-Early-Buddhism-
Tse-fu-Kuan/9780415437370

h t t ps://the mind f ulne s s e d g e . c om/mind f ul -le a de r - ship-quotes-practical-and-inspiring-quotes-on-mindful-leader- ship/

https://psychcentral.com/lib/book-review-the-mindfulness- edge-how-to-rewire-your-brain-for-leadership/
https://philosophy.eku.edu/people/velez-de-cea. https://metadata.isbn.nl/88880/mindful-leadership.html http://daophatngaynay.com/vn/files/sach/vesak2014/ws5_08_
en    Mindfulness_for_secular_purposes_400086783.pdf

http://daophatngay nay.com/v n/f i les/sach/vesak2014/ w s5_01_e n__In t e gr a t in g____M ind f ulne s s_P r a c - tice 932596010.pdf

22

Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá

Click để đánh giá bài viết

Những tin mới hơn

Những tin cũ hơn

Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây