QUAN HỆ GIỮA  VIỆT NAM  VỚI  LÀO VÀ CAMPUCHIA THÔNG QUA PHẬT GIÁO

Thứ hai - 09/12/2019 02:00
QUAN HỆ GIỮA  VIỆT NAM  VỚI  LÀO VÀ CAMPUCHIA
THÔNG QUA PHẬT GIÁO
TS. Bùi Hữu Dược*
Tóm tắt:
Ba nước Việt Nam - Lào - Campuchia nằm trên bán đảo Đông Dương, có chung đường biên giới; Lào và Campuchia là địa bàn chiến lược và trọng yếu trong việc đảm bảo an ninh, chính trị và phát triển đất nước Việt Nam.
Việt Nam và Lào, Campuchia có quan hệ truyền thống, đặc biệt gần gũi. Trong kháng chiến chống thực dân Pháp, 3 nước đã có chung tổ chức Đảng Cộng sản Đông Dương; chính quyền và nhân dân Việt Nam - Lào - Campuchia đã cùng đoàn kết tạo nên sức mạnh để bảo vệ đất nước, giành lại độc lập. Trong kháng chiến chống Mỹ, nhà nước và nhân dân Lào, Campuchia đã tích cực ủng hộ cách mạng Việt Nam cho đến ngày toàn thắng.
Ba nước Việt Nam - Lào - Campuchia đều có một số điểm chung về tôn giáo, đặc biệt là đạo Phật, tôn giáo lớn nhất và luôn là tôn giáo gắn bó, đồng hành cùng cả ba dân tộc.
Theo truyền thống lịch sử của cả 3 dân tộc, Phật giáo có ảnh hưởng rất lớn tới đời sống, tình cảm, văn hóa, đạo đức của người dân mỗi nước. Điều đó là một lợi thế quan trọng khi thông qua Phật giáo để củng cố, xây dựng quan hệ Việt Nam với các quốc gia trong khu vực có cùng chung tín ngưỡng Phật giáo.
Từ khóa: Phật giáo Lào, Phật giáo Campuchia; mối quan hệ giữa nhà nước với Phật giáo ở Lào, Campuchia; quan hệ hợp tác hai nhà nước.

1. Khái quát Phật giáo Lào và Campuchia
          1.1. Khái quát Phật giáo Lào
Dân số Lào hiện nay có trên 7 triệu người ( ba nước có ngoại kiều sống ở Lào khá đông: người Việt 45.000;  người Trung Quốc 15.000; người Thái 4.000), Lào có 5 tôn giáo gồm: Phật giáo, Công giáo, Tin lành, B’Hai, Hồi giáo. Trong đó trên 90% dân số theo đạo Phật mà chủ yếu là Phật giáo Nam tông. Hiện nay Lào có trên 6.300 chùa, 20.000 tăng, ni, 01 Học Viện Phật giáo, nhiều trường Trung, Sơ cấp Phật học ( Trong đó người Việt có 15 chùa, 24 tăng, ni). Phật Giáo giữ vị  trí quan trọng và có ảnh hưởng rất lớn trong đời sống xã hội Lào.
Phật giáo thời kỳ du nhập. Phật Giáo du nhập từ Campuchia truyền sang vào năm 1359, đời vua Phà Ngừm (ông và hoàng hậu đều là tín đồ Phật giáo thuần thành), Phật giáo vẫn được các triều đình phong kiến quan tâm và tạo điều kiện, tuy mức độ đậm nhạt khác nhau, cho đến năm 1893 Lào chính thức rơi vào tay thực dân Pháp, kể từ đây Phật giáo gặp nhiều khó khăn do thực dân Pháp không cổ súy và ủng hộ Phật giáo mà ủng hộ Công giáo. Dưới chế độ thống trị của thực dân Pháp, Phật giáo tại Lào mất đi sự bảo hộ, giúp đỡ của nhà Vua  và bị sự khống chế của người Pháp, nhưng Phật giáo đã có bề dày gắn bó với đất nước Lào, ăn sâu bén rễ vào trong tâm thức của nhân dân Lào, văn hóa Phật giáo đã in đậm dấu ấn trong các sinh hoạt, kiến trúc, hội họa, điêu khắc,..nên Phật giáo vẫn tồn tại và lan tỏa.
Phật giáo Lào thời kỳ sau khi đất nước độc lập. Năm 1954,  Lào được độc lập nhưng chính trị và  quân sự vẫn ở trong tình trạng chia cắt. Đây là thời kỳ Chính phủ 3 thành phần, chủ yếu là 3 thế lực: phái  Hữu, phái Tả và phái Trung  Lập. Năm 1957,  Hiến Pháp Lào ban  hành. Điều 7 của  Hiến Pháp nêu rõ: "Phật Giáo  là quốc giáo; Quốc  vương là người bảo  hộ cao nhất". Điều 8  của Hiến Pháp ghi: "Quốc vương phải  là tín đồ Phật giáo nhiệt thành". Năm 1959 chính phủ Lào đã công bố “Pháp lệnh Tăng già nước Lào”. Cùng năm, Chính phủ Lào chỉ đạo thành lập Bộ Tôn giáo trực thuộc Chính phủ phụ trách quản lý toàn bộ công việc tôn giáo (mà chủ yếu là Phật giáo).  Như vậy, từ ngày giành được độc lập, nhà nước Lào đã chú ý đề cao văn hóa dân tộc và tín ngưỡng tôn giáo. Nhân dân chủ yếu theo đạo Phật. Tiếng nói của nhà sư có trọng lượng và ảnh hưởng rất lớn trong cộng đồng những người Phật tử. Chính phủ Lào cũng rất quan tâm hỗ trợ cả về tinh thần và vật chất cho Phật giáo hoạt động để truyền bá Phật pháp trong nhân dân.
Phật giáo Lào thời kỳ dân chủ nhân dân. Sau khi giành được độc lập (ngày 03/12/1975), nhà nước Lào xóa bỏ thể chế nửa phong kiến, thành lập nhà nước dân chủ nhân dân, không có quốc vương (vua đời) và cũng không có vua sư (vua đạo).
Giải thể hệ thống hành chính đạo cũ, theo lối hành chính nhà nước như Thái Lan. Lập tổ chức Giáo hội mới và Liên minh Phật giáo Lào do một vị Hòa thượng làm Chủ tịch. Từ đó đến nay, nhà nước Lào tiếp tục giành sự quan tâm lớn cho Phật giáo. Truyền thống Phật giáo Tiểu thừa vẫn được duy trì. Nhân dân vẫn giành sự quý trọng đối với sư tăng và vẫn đại đa số dân chúng vẫn tin, theo Phật giáo.
1.2. Mối quan hệ giữa nhà nước với Phật giáo ở Lào
Thời kỳ trước khi Pháp xâm lược. Phật giáo Lào được Vua Campuchia giúp đưa vào do lời thỉnh cầu của vua Phà Ngừm (thế kỷ XIV) nên quan hệ giữa Nhà nước và Phật giáo rất gắn bó. Nhà nước và Phật giáo có quan hệ  tương hỗ lẫn nhau mạnh mẽ; ở phương diện chính trị, Phật giáo còn tham gia tác động tới thái độ của Nhà nước đối với quốc dân và lân bang.
 Thời kỳ Chính phủ 3 thành phần. Năm 1954,  Lào được độc lập,  nhưng chính trị và  quân sự ở trong tình trạng chia cắt, chủ yếu là 3 thế lực. Mặc dù Chính phủ bị chia rẽ về mặt chính trị, nhưng Phật giáo vẫn được các phái tôn trọng và tranh thủ. Hiến pháp vẫn coi Phật giáo là Quốc giáo; Phật giáo vẫn tiếp tục có tiếng nói quan trọng trong tiến trình chính trị của đất nước.
 Thời kỳ chính quyền dân chủ nhân dân đến nay. Do Hiến pháp mới không có điều khoản quy định Phật giáo là quốc đạo, quan hệ giữa Nhà nước Lào và Phật giáo Lào được xây dựng trên một nền tảng nhận thức mới: Tổ chức tôn giáo là một tổ chức xã hội.
Tuy nhiên, một vấn đề không thể phủ nhận là mối quan hệ giữa Nhà nước Lào với Phật giáo Lào hiện nay vẫn rất tốt, nhiều nhà sư vẫn có tiếng nói trọng lượng với Chính phủ. Nhiều cán bộ trong bộ máy chính quyền, Mặt trận vốn là các nhà sư, có người đã đi tu nhiều năm.
2. Campuchia.
2.1. Khái quát Phật giáo Campuchia
Campuchia  hiện có trên 16 triệu người, 20 dân tộc, trong đó người Khmer chiếm 90%. Ở Campuchia hiện nay có 6 tôn giáo gồm: Phật giáo, Công giáo, Tin lành, Hồi giáo, Cao đài, B’Hai, trong đó đạo Phật chiếm 95% dân số, năm 2018, Phật giáo Campuchia có 4.476 chùa, 67.505 vị sư, 03 Học viện Phật giáo, nhiều trường Trung , Sơ cấp Phật học (chùa của người Việt có 3 ngôi). Về ngôn ngữ, tiếng Pháp và tiếng Việt được nhiều người Campuchia sử dụng như là ngôn ngữ thứ hai và được dạy trong một số trường phổ thông và đại học.
Phật giáo ở Campuchia cũng trải qua rất nhiều thăng trầm do biến thiên của lịch sử, có thể chia ra các thời kỳ:  Thời kỳ du nhập Phật giáo vào Campuchia, Phật giáo du nhập vào Campuchia trong thế kỉ thứ III sau Công nguyên. Một số văn bản bằng văn hệ Pali ghi năm 1309 chứng minh rằng Phật giáo Tiểu thừa được hoàng gia công nhận và kể từ đó trở thành hệ phái Phật giáo chính của Campuchia, được Hiến pháp nước này công nhận là Quốc đạo. Phật giáo Campuchia thời kỳ Phù Nam (từ thế kỷ I đến thế kỷ VI, năm 550), qua tư liệu bi ký, có thể đoán vào thế kỷ II Tây lịch, đạo Phật ở Phù Nam đã vượt qua giai đoạn truyền bá, tuy nhiên không thấy chép gì nhiều về  Phật giáo, chỉ có thông tin thời gian này nội bộ nước Phù Nam gặp rối ren.   Phật giáo Campuchia thời kỳ Chân Lạp (từ năm 550 – 802), thời kỳ này là thời kỳ phát triển của Phật giáo Đại thừa. Phật giáo Campuchia thời kỳ Angkor (từ năm 802 - 1432), giai đoạn cực thịnh của đế chế Angkor và cũng là thời kỳ hoàng kim của Phật giáo. Do quốc vương tin theo đạo Phật, nên Angkor thời bấy giờ Phật giáo đã chiếm ưu thế tuyệt đối với các tôn giáo khác, được xem là trung tâm Phật giáo trong khu vực.  Phật giáo Campuchia thời kỳ sau Ăng Co (từ 1432 – 1884), đây là thời kỳ các đời vua Campuchia chủ động phát triển đạo Phật, tăng cường xây chùa, đúc tượng. Một số tôn giáo khác như Hồi giáo, Tin lành, Công giáo xuất hiện lẻ tẻ ở đất nước này, nhưng Phật giáo vẫn là tôn giáo mạnh và đông người tin theo. Phật giáo Campuchia thời kỳ cận đại (Từ năm 1884 – 1979). Phật giáo thời kỳ cận đại của Campuchia do chịu sự thống trị của Pháp nên không được xem trọng. Thế nhưng Phật giáo và văn hóa Phật giáo truyền thống của Campuchia đã in sâu vào lòng dân chúng nên Phật giáo vẫn hiện hữu trong nhân dân. Sau ngày đất nước dành được độc lập, Phật giáo ở Campuchia có điều kiện phát triển theo truyền thống.
Tuy nhiên, từ những năm 70 đến năm 79 của thế kỷ XX, Campuchia rơi vào hỗn loạn do xung đột nội bộ và can thiệp từ bên ngoài bởi chế độ Lon Non Xiricmatac đến chế độ Pôn Pốt Iêng Xari, đất nước Campuchia rơi vào họa diệt chủng. Phật giáo cũng bị hủy diệt, chùa chiền bị triệt hạ, sư tăng bị giết hoặc đầy đi lao động khổ sai. Đất nước Campuchia và Phật giáo Campuchia lâm vào cảnh chết chóc, hoang tàn. Phật giáo Campuchia thời kỳ Dân chủ nhân dân (từ 1979 đến nay), theo đề nghị của tổ chức yêu nước Campuchia, quân tình nguyện Việt Nam đã cùng với lực lượng vũ trang cách mạng Campuchia tiêu diệt bè lũ diệt chủng Pôn Pốt Iêng Xari, giành lại chính quyền về tay nhân dân. Phật giáo Campuchia cũng dần dần được khôi phục và phát triển.
Phật giáo ở Campuchia cùng một hệ Tiểu thừa nhưng lại có hai phái khác nhau. Phái lớn là phái của tầng lớp quan lại và dân chúng bình dân, được gọi là phái Đại chúng. Phái thứ hai được du nhập từ Thái Lan vào năm 1855, phái này chỉ có người trong Hoàng tộc tin theo, được gọi là phái Hoàng gia.
          Dù có hai hệ phái, với 2 vị tăng thống khác nhau, nhưng Phật giáo Campuchia nhìn chung đoàn kết, hòa hợp. Chính phủ của Đảng Nhân dân Campuchia gắn bó hơn với Phật giáo phái Đại chúng, trong khi Hoàng gia vẫn khẳng định quan điểm hậu thuẫn cho Phật giáo phái Hoàng gia.
          Hai vị Đại Tăng thống mỗi vị lãnh đạo một hệ phái, gắn kết với 2 cụm quyền lực chính trị và tinh thần khác nhau, là Đảng Nhân dân Campuchia (trước đây là Đảng nhân dân cách mạng Campuchia) và Hoàng gia Campuchia.
2.2. Mối quan hệ giữa Nhà nước với Phật giáo ở Campuchia
Quan hệ của nhà nước với Phật giáo ở Campuchia cũng thay đổi qua các thời kỳ khác nhau:  Thời kỳ trước Ăng Co (đến đầu thế kỷ thứ IX), đây là thời kỳ tín ngưỡng Bà la môn giáo và Phật giáo cùng tồn tại, trong đó Bà la môn giáo giữ vị trí trội hơn, Phật giáo chỉ còn giữ trong  dân gian. Về chính sách, tuy các vua của Campuchia ủng hộ Bà la môn giáo nhưng vẫn tôn trọng Phật giáo. Thời kỳ Ăng Co (từ thế kỷ thứ IX đến giữa thế kỷ XV), đến trước khi Pháp xâm lược, nhà nước phong kiến Campuchia còn cổ súy cho Phật giáo phát triển và coi trọng các sư tăng. Đến năm 1941, khi Norodom Sihanouk lên ngôi vua, ông chủ trương xây dựng “chủ nghĩa xã hội Phật giáo Khmer”, tổ chức ra Sangkum – cộng đồng xã hội chủ nghĩa bình dân, chủ trương cải tạo xã hội bằng cách lấy giá trị Phật giáo làm chuẩn mực nhằm thiết lập được bình đẳng xã hội, làm rạng danh bản sắc văn hóa dân tộc. Ông tuyên bố chính sách trung lập của mình theo tinh thần Trung đạo của nhà Phật. Thời kỳ độc lập của Campuchia (từ năm 1954 –  1970). Thời kỳ này nhà nước độc lập Campuchia chú trọng đến Phật giáo và có những chính sách phát triển Phật giáo và tăng cường vai trò của Phật giáo trong xã hội. Phật giáo có điều kiện phát triển mạnh. Thời kỳ nội chiến và hủy diệt Campuchia (từ năm 1970 – 1979). Là một người tuyên bố theo Phật giáo nhưng sau đó một số tư tưởng của Lon nol đã dẫn đến cuộc xung đột ý thức hệ chính trị ở Campuchia vào những năm 70 của thế kỷ XX, trong đó Phật giáo cũng bị ảnh hưởng và bị lôi kéo vào cuộc. Đây cũng là thời kỳ các phe phái chính trị nổi lên lập các thể chế Chính phủ khác nhau, tổ chức vũ trang chống đối nhau. Phật giáo không còn được quan tâm, chăm sóc.
Cuộc nội chiến kết thúc vào tháng 4 năm 1975 với thắng lợi thuộc về Khmer Đỏ. Họ cho rằng Phật giáo làm thui chột tài năng và vật lực của dân chúng, làm ảnh hưởng đến sự phát triển của xã hội, do đó các sư tăng phải hoàn tục, đi lao động ngoài đồng ruộng, công trường… chùa chiền bị phá hoại, kinh sách và tượng Phật bị đập phá. Chỉ trong thời gian 4 năm dưới quyền Khmer Đỏ, sư tăng Phật giáo ở Campuchia gần như bị đuổi hoàn toàn khỏi chùa. Thời kỳ chính quyền dân chủ nhân dân từ năm 1979 đến nay. Tháng 1/1979 chế độ Khmer đỏ sụp đổ. Đảng Nhân dân cách mạng Campuchia do Heng Xomrin làm Chủ tịch ra đời (sau này đổi là Đảng Nhân dân Campuchia) đã chăm lo đúng mức tới đời sống tôn giáo, trong đó có Phật giáo. Heng Xomrin đánh giá cao Phật giáo, coi Phật giáo là một trong những sức mạnh xã hội và đạo đức quan trọng nhất dẫn đến việc xây dựng một xã hội tốt đẹp.
Cũng trong thời kỳ này, Campuchia đã thành lập Bộ Lễ nghi và Tôn giáo cấp Trung ương, giúp Chính phủ quản lý nhà nước đối với hoạt động tôn giáo.
Campuchia cũng đã hình thành cơ chế phối hợp thực hiện chức năng lễ nghi, tôn giáo giữa các ngành ở  chính quyền Trung ương và chính quyền địa phương; hình thành cơ chế hợp tác quốc tế trong lĩnh vực tôn giáo.
          Tóm lại, Phật giáo Việt Nam, Lào, Campuchia  có nguồn gốc chung từ Phật giáo Ấn Độ, cùng có đặc điểm chung là tôn giáo chủ lưu của dân tộc (Lào có khoảng trên 90% dân số theo Phật giáo; Campuchia có khoảng 95% dân số theo Phật giáo; Việt Nam có khoảng 17,5% dân số là tín đồ quy y theo Phật giáo. Phật giáo Việt Nam, Lào, Campuchia đều có tinh thần gắn bó, đồng hành cùng dân tộc và có ảnh hưởng khá nhiều mặt trong đời sống xã hội,  tuy nhiên do đặc điểm riêng của mỗi dân tộc khác nhau về địa lý, phong thổ và tập tục sống nên khi vào mỗi nước, Phật giáo đã có sự thay đổi để  cho phù hợp với đặc điểm riêng của mỗi nước. Đặc biệt về chính trị, tuy cùng có tín ngưỡng Phật giáo là chủ đạo nhưng mỗi nước có một thể chế chính trị khác nhau, sự tác động của chính trị đã làm thay đổi ít nhiều nếp sống sinh hoạt Phật giáo ở mỗi nước.
          Song, điều cốt lõi là dù ở thể chế chính trị nào thì khi Phật giáo đã đi sâu vào đời sống nhân dân, đạo đức, văn hóa Phật giáo đã gắn liền với đạo đức văn hóa dân tộc thì ảnh hưởng của Phật giáo tới đời sống nhân dân và ảnh hưởng tới thể chế chính trị của mỗi quốc gia là điều cần được nghiên cứu.
          Thông qua lịch sử Phật giáo của 3 nước Việt Nam – Lào – Campuchia có thể thấy rõ Phật giáo có ảnh hưởng khá lớn tới vai trò chính trị của các nhà cầm quyền trong tiến trình lịch sử mỗi nước và ảnh hưởng đó ngày nay vẫn tiếp tục diễn ra. Để phát huy tốt ảnh hưởng của Phật giáo tới chính trị mỗi quốc gia, việc nghiên cứu mối quan hệ nhà nước với Phật giáo ở từng nước là việc làm rất cần thiết trong bối cảnh xã hội hiện nay, đặc biệt trong thực tế mối quan hệ đa chiều của nhà nước Việt Nam, việc nghiên cứu chỉ rõ ảnh hưởng của Phật giáo tới chủ trương chính sách, cá nhân và vai trò những người lãnh đạo quốc gia là việc làm rất quan trọng và có ý nghĩa để thông qua quan hệ Phật giáo thúc đẩy quan hệ ngoại giao, tạo sự đồng thuận và ủng hộ của các nước đối với Việt Nam.
          2. Quan hệ giữa Việt Nam và hai nước
2.1. Quan hệ  giữ Phật giáo Việt Nam với Phật giáo hai nước
Quan hệ giữa Phật giáo Việt Nam với Phật giáo Lào: Vào thế kỷ XVII, đất nước Lào khá phát triển và có quan hệ tốt với các nước láng giềng. Lào và một số nước lân bang thường cử sứ giả sang Việt Nam. Vua Lê Thế Tông (1573 – 1599) đã cho dựng một tòa nhà gọi là Quán Sứ để tiếp đón các sứ thần đến Thăng Long. Vì sứ thần Lào và các nước đa số đều sùng đạo Phật nên lại dựng thêm một ngôi chùa cũng nằm trong khuôn viên Quán Sứ để họ có điều kiện hành lễ (nay là chùa Quán Sứ, 73 phố Quán Sứ, Hà Nội).
Mối quan hệ quốc gia nói riêng, và tính chất nghi lễ Phật giáo đã có từ đó tạo dựng nên mối quan hệ đặc biệt cho Phật giáo hai nước từ đó cho đến nay. Gần đây, không chỉ là mối quan hệ song phương, Phật giáo 2 nước còn cùng tham gia các hoạt động và tổ chức Phật giáo quốc tế.
Lào là quốc gia đạo Phật từ lâu đã được xem là “Quốc đạo”, nên trong mối quan hệ đặc biệt Việt-Lào, quan hệ Phật giáo giữa 2 nước tự thân có ý nghĩa hết sức đặc biệt. Do vậy, các tổ chức Phật giáo và bà con phật tử ở hai nước đã có những mối giao hảo vừa mang yếu tố hợp tác Phật giáo, vừa là tình bà con láng giềng hữu nghị gắn bó keo sơn.
Từ năm 2005, Đại diện Ban Tôn giáo Chính phủ do Vụ trưởng vụ Phật giáo làm trưởng đoàn, cùng Đại diện đoàn đại diện GHPGVN do HT Dương Nhơn làm Phó chủ tịch HĐTS dẫn đầu đã thăm hữu nghị Phật giáo Lào và Campuchia. Tại Lào đoàn được tổ chức Liên minh Phật giáo Lào và Ủy ban Mặt trận tổ quốc bảo vệ xây dựng đất nước Lào đón tiếp, hai bên đã ký bản ghi nhớ và từ đó đến nay mối quan hệ Phật giáo giữa 2 nước đã có những bước phát triển đáng kể.
Hiện nay ở Lào có 15 chùa người Việt, có Hội Phật tử Việt Nam tại Thủ đô Viêng chăn, Păc xế, Savanakhet, năm 2018  hợp thành một tổ chức chung trực thuộc Giáo Hội Phật giáo Việt Nam tại Lào. Quan hệ giữa GHPGVN và Phật giáo Lào là thân tình và hữu nghị, tuy nhiên thực sự chưa đạt tới sự hợp tác chặt chẽ và nổi bật.
Quan hệ giữa Phật giáo Việt Nam với Phật giáo Campuchia: GHPGVN có mối quan hệ tốt đẹp với cả 2 phái Phật giáo Campuchia, tuy nhiên có sự gắn bó, thân tình hơn với phái Đại chúng, bởi lý do: Tháng 4 năm 1975, sau khi tiến chiếm Phnôm pênh, chế độ Pôn Pốt Ingsari đã tiến hành hoạt động diệt chủng trên toàn quốc Campuchia, trong đó, có việc xóa bỏ triệt để Phật giáo, tôn giáo chính của Campuchia. Phật giáo Campuchia từ tháng 4/1975 gần như bị xóa sổ, rơi vào tình cảnh bi đát chưa từng có.
 Tháng 01/1979, dưới sự giúp đỡ của quân tình nguyện Việt Nam, nhân dân Campuchia đã nổi dậy đánh đuổi quân Khmer đỏ, giải phóng đất nước khỏi họa diệt chủng, thành lập nước Cộng hòa Nhân dân Campuchia.
Trong việc khôi phục tăng đoàn Phật giáo Campuchia, vấn đề đầu tiên được đặt ra là tái truyền giới cho những vị sư bị mất giới. Các nhà sư Campuchia phải nhờ đến Phật giáo Việt Nam.
Tháng 9/1979, theo lời mời của Ủy ban Mặt trận đoàn kết Dân tộc Campuchia, phái đoàn Phật giáo Nguyên thủy Việt Nam đã sang tổ chức Đại giới đàn phục hồi giới phẩm xuất gia cho 08 vị sư Campuchia còn sống sót sau họa diệt chủng của Pol Pot Ingsary, trong đó có Hòa thượng Tép Vông – Đại tăng thống Phật giáo phái Đại chúng của Campuchia ngày nay.
Việc Phật giáo Việt Nam tổ chức việc truyền giới khôi phục Phật giáo Campuchia là một sự kiện quan trọng trong lịch sử Campuchia, cũng như trong lịch sử Phật giáo Việt Nam.
Năm 2005, Đại diện Ban Tôn giáo Chính phủ Việt Nam và đại diện Giáo hội Phật giáo Việt Nam sang thăm hữu nghị Phật giáo Vương quốc Campuchia và Phật giáo Lào. Tại Campuchia Phật giáo Việt Nam và Phật giáo Campuchia đã ký kết bản ghi nhớ nhằm tăng cường mối quan hệ thân tình, giao lưu, mở mang tình đoàn kết và giúp cho Phật giáo phát triển.
2. 2. Quan hệ giữ nhà nước Việt Nam và hai nước
Quan hệ hợp tác 2 nhà nước Việt Nam – Lào: Việt Nam và Lào có mối quan hệ truyền thống hữu nghị, luôn được mở rộng và ngày càng đi vào chiều sâu... 
Về công tác tôn giáo, Bộ Nội vụ (Ban Tôn giáo Chính phủ) Việt Nam và Ủy ban Trung ương Mặt trận Lào Xây dựng Đất nước bắt đầu hợp tác về lĩnh vực tôn giáo từ năm 2002. Kể từ đó, hai nước đã có các hoạt động hợp tác thường xuyên.
Ngày 26/6/2007, tại  Hà Nội, được sự đồng ý của Thủ tướng Chính phủ hai nước, Ban Tôn giáo Chính phủ Việt Nam và Uỷ ban Trung ương Mặt trận Lào Xây dựng Đất nước đã ký kết Thỏa thuận hợp tác về công tác tôn giáo và tiếp theo đó là ngày 08/7/2014 Bộ Nội vụ (Ban Tôn giáo Chính phủ) Việt Nam và Ủy ban Trung ương Mặt trận Lào Xây dựng Đất nước đã ký Thỏa thuận hợp tác lần thứ 2 (tại Hà Nội) và sự hợp tác của 2 cơ quan đã đạt được những thành tựu đáng khích lệ, như: việc mở lớp bồi dưỡng kiến thức tôn giáo,; tổ chức hội nghị hợp tác về lĩnh vực tôn giáo và công tác tôn giáo với các tỉnh của 2 nước có chung đường biên giới; tổ chức các đoàn thăm, làm việc, trao đổi kinh nghiệm công tác...
Tuy có rất nhiều cố gắng nhưng hợp tác Việt Nam – Lào về tôn giáo cũng còn có những mặt hạn chế, đó là: Chưa triển khai được công tác đào tạo cán bộ có trình độ Đại học, Thạc sỹ về tôn giáo cho Mặt trận Lào; phía bạn Lào chưa chủ động thực hiện một số khâu trong Bản thỏa thuận hợp tác giữa 2 bên; phía Việt Nam đối với việc hợp tác lĩnh vực tôn giáo chưa được đưa vào nội dung hợp tác chung của Phân ban hợp tác Việt Nam – Lào nên việc hợp tác hàng năm nhìn chung vẫn là những việc cụ thể, giải quyết tình thế…
Nguyên  nhân: Nguyên nhân dẫn đến khó khăn trong việc thực hiện nội dung  hợp tác về bồi dưỡng, đào tạo là do nội dung về bồi dưỡng, đào tạo cán bộ làm công tác tôn giáo được quy định tại Bản Thỏa thuận Hợp tác giữa Bộ Nội vụ (Ban Tôn giáo Chính phủ) Việt Nam và Ủy ban Trung ương Mặt trận Lào Xây dựng Đất nước chưa được ghi vào Kế hoạch hợp tác liên Chính phủ hai nước. Vì vậy, nội dung hợp tác này không được cấp kinh phí từ nguồn ngân sách hợp tác liên chính phủ Việt Nam - Lào để thực hiện.
Ủy ban Trung ương Mặt trận Lào Xây dựng Đất nước không phải là một cơ quan quản lý nhà nước trong hệ thống hành pháp của Lào…Bạn vẫn còn lúng túng trong cách tiếp cận và quy trình trình văn bản về hợp tác trong lĩnh vực tôn giáo Lào-Việt  Nam lên Phân ban hợp tác Lào-Việt Nam của bạn.
Về phương diện vĩ mô, nội dung công tác tôn giáo và tổ chức bộ máy làm công tác quản lý nhà nước về tôn giáo chưa được Bạn chú ý đầy đủ và định hình phù hợp với tình hình thế giới, khu vực nói chung và với tình hình cụ thể của Lào nói riêng.
Quan hệ hợp tác 2 nhà nước Việt Nam – Campuchia: Việt Nam và Campuchia đã mối quan hệ láng giềng gần gũi lâu đời, tuy nhiên đến ngày 24/6/1967 Việt Nam và Campuchia mới chính thức thiết lập quan hệ ngoại giao.
          Việt Nam đã giúp nhân dân Campuchia ngăn chặn chế độ diệt chủng Pôn pốt và giúp nhân dân Campuchia hồi sinh.
Việt Nam và Campuchia đã ký Hiệp định về Vùng nước lịch sử năm 1982, Hiệp ước về Nguyên tắc giải quyết vấn đề biên giới quốc gia giữa hai nước năm 1983, Hiệp định về quy chế biên giới năm 1983, Hiệp ước hoạch định biên giới quốc gia Việt Nam - Campuchia năm 1985.
Từ năm 1993 đến nay, quan hệ Việt Nam - Campuchia không ngừng được củng cố và phát triển về mọi mặt, hai bên đã nhất trí phương châm phát triển quan hệ hai nước trong thời kỳ mới theo hướng “Láng giềng tốt đẹp, hữu nghị truyền thống, hợp tác toàn diện, bền vững lâu dài”.   
Về quan hệ hợp tác Việt Nam-Campuchia về tôn giáo, trước đây chủ yếu thông qua việc Chính phủ Việt Nam hướng dẫn Giáo hội Phật giáo Việt Nam ủng hộ, hợp tác với Phật giáo Campuchia tại các hội nghị và diễn đàn quốc tế, lên án nạn diệt chủng ở Campuchia thời kỳ Pôn Pốt, vì hòa bình, ổn định của Campuchia.
Gần đây, vào đầu thế kỷ XXI mới bắt đầu có quan hệ về mặt Nhà nước trong lĩnh vực quản lý nhà nước về tôn giáo, giữa Ban Tôn giáo Chính phủ Việt Nam và Bộ Lễ nghi và Tôn giáo Campuchia. Bắt đầu từ năm 2004 là các hoạt động trao đổi đoàn, sau đó được sự đồng ý của Thủ tướng Chính phủ 2 nước, ngày 06/12/2007 Ban Tôn giáo Chính phủ nước Cộng hòa XHCN Việt Nam và Bộ Lễ nghi và Tôn giáo Vương quốc Campuchia đã đi tới ký biên bản thỏa thuận hợp  tác về tôn giáo tại  thủ đô Phnom-penh, Vương quốc Campuchia và thống nhất tiếp tục ký thỏa thuận hợp tác tại thành phố Hồ Chí Minh vào ngày 02/02/2015.
Các nội dung trong bản ký kết thỏa thuận hợp tác giữa Bộ Nội vụ (Ban Tôn giáo Chính phủ) và Bộ Lễ nghi và Tôn giáo Vương quốc Campuchia đã từng bước được thực hiện và đang tiếp tục triển khai, đạt được một số kết quả cơ bản, đặc biệt là việc góp phần phát triển hợp tác, hữu nghị với Campuchia.
Tuy nhiên, trong quá trình triển khai hợp tác vẫn còn có một số hạn chế, đó là việc cả 2 bên đều chưa chủ động đề ra biện pháp cụ thể, sáng kiến thúc đẩy quan hệ phát triển hơn nữa; hình thức hợp tác còn đơn điệu; Việt Nam cũng chưa khẩn trương đáp ứng yêu cầu của bạn về xây cho bạn 1 Trường đào tạo sư tăng với lý do mọi hợp tác Việt Nam - Campuchia đều phải đưa vào khuôn khổ phân ban hợp tác Việt Nam - Campuchia. Đây là vấn đề tế nhị, nhạy cảm và thời cơ có lợi mà ta chưa tận dụng được.
Nguyên nhân: Do cơ quan làm công tác quản lý nhà nước của bạn là một trong những bộ lớn của Chính phủ Campuchia, ngoài lĩnh vực tôn giáo mà Bộ phụ trách còn khâu quan trọng nữa là lễ nghi. Chức năng về tôn giáo  của bạn chủ yếu là theo dõi, giúp đỡ tôn giáo phát triển, nhất là đối với Phật giáo nên có những lúc hai bên chưa tìm được tiếng nói chung về phương diện quản lý nhà nước đối với tôn giáo.
Ban Tôn giáo Chính phủ chưa có điều kiện đi sâu nghiên cứu cách thức tiếp cận và hợp tác với bạn về phương diện quan hệ tôn giáo và quan hệ nhà nước thông qua tôn giáo. Có những việc bạn đề xuất, ta không đáp ứng được, do đó bạn không còn nhiều nhiệt tình trong các hợp tác tiếp theo.
Tóm lại, quan hệ giữa nhà nước Việt Nam với nhà nước Lào và Campuchia là mối quan hệ đặc biệt bởi lịch sử của ba nước trong  cùng một khu vực địa lý, gần đây luôn ảnh hưởng và tác động chung bởi các xu hướng quốc tế. Mặt khác, Việt Nam, Lào, Campuchia là ba nước có biên giới và truyền thống gắn bó thông qua lịch sử chung về chống giặc ngoại xâm…
          Tôn trọng độc lập chủ quyền của mỗi quốc gia, nhưng trong xu thế quốc tế hiện nay sự liên kết và quan hệ giữa các nước láng giềng để cùng nhau phát triển trong sự hợp tác hòa bình, tôn trọng lẫn nhau là việc làm cần thiết.
          Quan hệ nhà nước Việt Nam – Lào, Việt Nam – Campuchia mặc dù có truyền thống lâu đời và đang rất thuận lợi, song luôn đứng trước những vấn đề mới do sự tác động từ bên ngoài của mỗi nước chi phối tới lợi ích của từng quốc gia. Để giải quyết hài hòa quan hệ nhà nước Việt Nam với Lào và Campuchia, ngoài việc thực hiện tốt sự bình đẳng và đảm bảo lợi ích chung của mỗi quốc gia thì việc quan hệ tốt của Phật giáo các nước trong cùng khu vực với nhau cũng là một yếu tố rất quan trọng, bởi cả ba quốc gia đều lấy Phật giáo làm tôn giáo chủ lưu. Phật giáo ở mỗi nước có một vị thế và ảnh hưởng với chính quyền, tới cá nhân các nhà lãnh đạo, dù ở mức độ có khác nhau.
          Sự ảnh hưởng đó có ý nghĩa rất lớn nếu tập trung nghiên cứu sâu về quan hệ và ảnh hưởng của Phật giáo với các nhà lãnh đạo và chính quyền mỗi nước, để từ đó có chiến lược trong việc thông qua Phật giáo tác động tới tâm lý, tình cảm của chính quyền và nhân dân các nước. Đây là hướng đi rất cần có sự tập trung nghiên cứu, dự báo và hoạch định chiến lược lâu dài cho quan hệ với các nước, đặc biệt là với Lào và Campuchia.
          3. Khuyến nghị cho quan hệ hợp tác phát triển
3.1. Đề nghị Chính phủ
 Xem xét, chỉ đạo các cơ quan chức năng sớm đưa nội dung hợp tác tôn giáo giữa Việt Nam – Lào, Việt Nam – Campuchia vào chương trình hoạt động của Phân ban hợp tác Việt Nam – Lào và Phân ban hợp tác Việt Nam – Campuchia để Chính phủ ba nước phê duyệt và cấp kinh phí thực hiện các hoạt động hợp tác.
Tăng cường các hội nghị trao đổi kinh nghiệm trong việc xử lý một số vấn đề tôn giáo liên quan đến các tỉnh biên giới Việt Nam- Lào, Việt Nam - Campuchia giữa Bộ Nội vụ và Bộ Lễ nghi và Tôn giáo Campuchia, Bộ Nội vụ và Ủy ban Trung ương Mặt trận Lào xây dựng đất nước và hội nghị tôn giáo giữa các cơ quan quản lý nhà nước về tôn giáo của ba nước: Việt Nam - Lào - Campuchia.
 Giao Bộ Nội vụ (Ban Tôn giáo Chính phủ), Viện Nghiên cứu Tôn Giáo thuộc VHLKHXHVN và Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn xây dựng, báo cáo và triển khai kế hoạch giúp Ủy ban Trung ương Mặt trận Lào xây dựng đất nước, Bộ Lễ nghi – Tôn giáo Vương quốc Campuchia bồi dưỡng, đào tạo cán bộ làm công tác tôn giáo, cụ thể:
 Hàng năm, Ban Tôn giáo Chính phủ giúp bồi dưỡng  cán bộ làm công tác tôn giáo của Ủy ban Trung ương Mặt trận Lào xây dựng đất nước và cán bộ làm công tác tôn giáo của Bộ Lễ nghi – Tôn giáo Vương quốc Campuchia tại Việt Nam hoặc tại Lào, tại Campuchia.
 Hàng năm, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn dành một số chỉ tiêu đào tạo trình độ Đại học và sau Đại học chuyên ngành tôn giáo cho cán bộ của Ủy ban Trung ương Mặt trận Lào xây dựng đất nước và Bộ Lễ nghi – Tôn giáo Vương quốc Campuchia.
3.2. Khuyến nghị Giáo hội Phật giáo Việt Nam
Để giữ được vị thế và sự ảnh hưởng của Giáo hội Phật giáo Việt Nam với Phật giáo Lào và Phật giáo Campuchia, Giáo hội Phật giáo Việt Nam cần “chấn hưng” tổ chức, quan tâm tới vấn đề trang nghiêm tăng ni trong Giáo hội; nội bộ Giáo hội Phật giáo Việt Nam hiện nay cần tăng cường tinh thần đoàn kết…
Hiện nay số tăng, ni hoạt động Phật giáo quốc tế còn khá thiếu và yếu; các vị có kinh nghiệm, uy tín và ảnh hưởng lớn trong hoạt động Phật giáo quốc tế thì đến nay đã cao tuổi; các vị sư trẻ có lợi thế về ngoại ngữ, bằng cấp thì uy tín trong hoạt động quốc tế còn mức độ; một số vị yếu cả về năng lực, trình độ, đạo hạnh, do đó để xây dựng và duy trì mối quan hệ giữa Phật giáo ba nước được tốt đẹp, ngay từ bây giờ cần đào tạo, bồi dưỡng một đội ngũ tăng tài có đạo hạnh, đủ khả năng hoạt động lâu dài, giỏi về Phật học và tiếng Lào, tiếng Khmer, tiếng Pali, vì Phật giáo hai nước Lào và Campuchia đều đọc tụng kinh sách bằng thứ chữ này. Mở rộng liên kết đào tạo trình độ Cử nhân Phật học và sau Cử nhân Phật học giữa Phật giáo ba nước.
Tóm lại, trong xu hướng của các quốc gia trên thế giới có tôn giáo, nhà nước nào cũng chọn một tôn giáo chủ lưu, dù không tuyên bố là Quốc đạo thì tinh thần tôn giáo đó vẫn luôn chi phối và ảnh hưởng nhiều mặt tới đời sống xã hội.
Đối với ba quốc gia Việt Nam - Lào - Campuchia, Phật giáo được chọn là tôn giáo chủ lưu đó. Phật giáo không thuần túy là một hình thức tín ngưỡng tâm linh mà đó còn là một thực thể xã hội,  có ảnh hưởng lớn tới đời sống nhiều mặt, góp phần điều chỉnh các giá trị văn hóa và tập quán sống của mỗi nước. Ngoài ra, Phật giáo còn có vai trò quan trọng trong tiến trình bảo vệ, xây dựng và phát triển đất nước thông qua phát huy truyền thống, đạo đức, văn hóa,...
Nghiên cứu sâu về ảnh hưởng của Phật giáo tới chính quyền và nhân dân ở Lào và Campuchia để qua đó hướng tới giúp cho quan hệ ba nhà nước tốt hơn là việc làm có cơ sở ở cả phương diện lý luận và thực tiễn. Việc tăng cường quan hệ Phật giáo ba nước Việt Nam - Lào - Campuchia là cơ sở tốt cho việc tăng cường quan hệ nhà nước của ba nước thông qua vai trò cá nhân lãnh tụ và thông qua xu thế chung của các xã hội đề cao Phật giáo.
Mặt khác, quan hệ Phật giáo 3 nước Việt Nam - Lào - Campuchia tốt đẹp sẽ tạo điều kiện tốt cho cộng đồng người Việt ở các nước này (đa số theo Phật giáo), được chính quyền và nhân dân các nước sở tại đối xử tốt và quan tâm hơn, đó là yếu tố quan trọng để làm tốt công tác cộng đồng để kiều bao Việt Nam ở nước ngoài yên tâm làm ăn, hướng về tổ quốc.
Để làm được điều đó, trong vai trò chủ động, Chính phủ Việt Nam cần có sự quan tâm và đầu tư nhiều hơn vào quan hệ này bởi đây là một trong những kênh rất quan trọng trong quan hệ đa phương của các nước.
Trong sự quan tâm của Chính phủ, vấn đề then chốt là cơ quan tham mưu phải hiểu sâu, nắm vững và có tham mưu đúng về đề xuất những giải pháp phù hợp, hiệu quả. Với những đề xuất kiến nghị đã nêu, đó là những giải pháp tích cực và là bước đi phù hợp cần được Chính phủ quan tâm và có chỉ đạo sâu sát để cho phép triển khai./.
 
 
* Vụ Trưởng vụ Phật giáo, Ban Tôn giáo Chính phủ
 

Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá

Click để đánh giá bài viết

Những tin mới hơn

Những tin cũ hơn

Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây