58 SỰ TƯƠNG HỢP PHẬT TÍNH DÂN GIAN VÀ MÔI TRƯỜNG SINH THÁI TRONG ĐỜI SỐNG Ở ĐỒNG BẰNG NAM BỘ

Thứ năm - 01/08/2019 06:37
SỰ TƯƠNG HỢP PHẬT TÍNH DÂN GIAN VÀ MÔI TRƯỜNG SINH THÁI
TRONG ĐỜI SỐNG Ở ĐỒNG BẰNG NAM BỘ


Trần Bảo Định
 

STƯƠNG HP PHẬT TÍNH DÂN GIAN VMÔI TRƯỜNG SINH THÁI

TRONG ĐỜI SỐNG ĐỒNG BẰNG NAM BỘ

Trần Bảo Định

  1. “Không có gì du dương hơn buổi hong hôn” (There is nothing is more musical than a sunset, Claude Debussy) và buổi hong hôn, ci đẹp tuyệt vời của thiên nhiên đã kết thúc ngy. Tôi sinh ra và lớn lên ở miền đất Nam K lục tỉnh, với những buổi chiều đp, m tôi hay gi là khôn!
K hôn trong tâm thức bảo trng môi trường sinh thi của người chân quê như bảo trng mng sống của mình. Ngc nhiên tôi hỏi, m cười: Pht tính dân gian và môi trường sinh thái có sự tương hp.
- Tương hợp như thế no, m?
Đất Nam K lục tỉnh, về sau gi là Nam Bộ do ba cặp sông Đồng Nai, sông Vm Cỏ, sông Cửu Long tạo nên và mỗi cặp sông, thiên nhiên tạo dng chính lưu: sông Đồng Nai - sông Si Gn; sông Vm Cỏ Đông - sông Vm Cỏ Tây; sông Tiền - sông Hậu. Lục tỉnh xứ Nam K từ su con sông m ra, và su con sông miệt mi chuyển ti phù sa bồi đắp lục tỉnh Nam K thnh vùng bình nguyên trù phú phương Nam. Đó chẳng khác gì thiên nhiên nuôi ỡng Phật tnh nơi con người và Phật tnh nơi con người vun đắp, gìn giữ thiên nhiên.
Bồi hồi, tôi chợt nhớ đất mi Cà Mau, nhớ con Ba Khía:
“Ba Khía ngơ ngc không hiểu vì sao người ta trở bộ tn ph rừng? Tn ph không tiếc thương. Những cây Mắm, cây Đước có đời tuổi hằng chục năm, hằng trăm năm đổ gục ngay nơi sanh ra, lớn lên, và từng chịu bao gian truân đứng đầu sóng ngn gió bảo vệ xứ sở. Rừng phng hộ lần lượt biến mất.
Rừng Cà Mau từng che chở, đùm bc đon quân đi cứu nước. Rừng Cà Mau từng vây quân thù, từng dung chứa những chng trai,gi Việt bất khuất. Vậy m, mới đầu hôm sớm mai đó thôi, người ta cm và muối mặt, lnh lùng quay li rừng xưa...Chặt rừng!
Ba Khía hỏi trời: Rừng chết, cây đâu để giữ bờ ci đất bồi? Rừng chết, đất lấylấn biển? Rừng chết, sóng trùng dương sẽ tấn công, tấn
 

công liên tục và biển cng sẽ ăn dần đất. Rừng chết, hệ sinh thi biến đổi, hậu qu thật khôn lường, và rồi ci ngy sau no ai biết sẽ ra sao!?
Con người thừa biết, nhưng một khi phần người đã hon ton lệ thuộc phần con thì không có sự nhẫn tâm no, điều ác no m con người chẳng dm lm. Kẻ giết rừng, chính là ‘Nhơn diện thú tâm’(?!).
Chiến tranh, bom đn, thuốc khai quang giết rừng.
Ha bình, người giết rừng; m li là người thân quen c. Rừng bị giết hai lần, chịu đời sao thấu?
Người tới đâu, chẳng con sống nổi. Ba Khía nhìn giang sơn rừng ngập mặn điêu tn, ni giống từng ngy, từng ngy đi vào diệt chủng. Hết rồi những ngy hội, những đêm sng trăng rủ bn tình bm chang đước nhỏ to, chăn gối. Hết rồi những chiều mưa sa giông, Ba Khía lột vỏ, bụng mang dạ chửa, hy vng đn con tương lai xn ln.
Bằng nền Văn minh hy diệt, con người triệt hết đường sng thiên nhiên của con Ba Khía và hoan hỉ cầm chúng trong cc tri nuôi nhân tạo.
Thì ra, sự km hiểu biết - ta thường gi là minh - và sự thiếu vắng lng từ bi, là căn cơ tạo dựng sân hận, chấp thủ, tham lam, hp hi của con người. M tôi nói: “Vô minh chính là sự u và sự u nầy, khiến ta không hiểu được Tứ diệu đế, Tam bo, nguyên Nghiệp... Song, Phật tính trong dân gian Nam Bộ hiểu rằng: minh trong ci người ta vừa che khuất ci đích thật, li vừa dựng lên ci ảo giả và cả hai, dựa nhau tn tại. Lời mnói, tôi ñm suy: một khi con người bất chấp quy luật tự nhiên, không biết sống hi hòa với thiên nhiên thì lẽ tất nhiên, đó là sự minh trong con người trỗi dậy. Tiếng rừng Cà Mau kêu cứu, tiếng thét thm của giống ni Ba Khía... chẳng lay động được lng từ bi. Bn ngã được thượng tôn, ci khác ta sẽ bị hủy diệt! Chất lượng môi trường sinh thi Nam Bộ km dần và có thể một ngy không xa, động thực vật lần hồi sẽ tuyệt chủng.
Xứ sở tôi, từng là nơi nổi tiếng:
Muỗi kêu như so thổi Đỉa lềnh tựa bnh canh.
(Ca dao)
Vậy m, nay để nghe được tiếng muỗi kêu và thấy được con đỉa lội chẳng dễ dng gì.
Xứ sở tôi, từng một thời nổi tiếng câu h sông nước miền Tây sông Hậu:
 

Ci Răng, Ba Lng, Vm Xng, Phong Điền Anh yêu em thì cho bạc cho tiền
Đừng cho lúa gạo kẻo xm giềng họ hay.
(Ca dao)
Vậy m, nay nghe nhắc li như là chuyện cổ tích.
Xứ sở tôi, từng một thời được thiên nhiên ưu đãi cho những người ly hương đi tìm cuộc sống mới nơi vùng đất phương Nam, và trong thâm tâm chẳng mấy ai không tin rằng: “Hong thiên bất phụ hảo tâm nhơn. Trời cho mưa thun ghòa, đt nước cho sản vt và cá tôm hằng h sa số kể:
Ai ơi về miệt Thp Mười
Cá tôm sẵn bắt, lúa trời sẵn ăn.
(Ca dao)
Vậy m, nay tìm sn vật, cá tôm thiên nhiên mất dần và những loi tìm mãi chẳng thấy đâu.
  1. Điều quan ngi: môi trường sinh thi thay đổi thì lng người cng sẽ đổi thay và lng người đã thay, thiên nhiên ắt sẽ bị tn ph cấu trúc và chức năng hệ sinh thi. Dng năng lượng tạo chu trình vật chất sẽ bị nghẽn, bởi hệ thống tác động giữa “Con người - Động vật - Thực vật” bị tắt môi trường vật bao bc xung quanh. Khi đó, con người “vong thân” với chính mình, ngay nơi môi trường sinh thi m mình đang sống. Lng từ bi nhường đất cho bn ngã lên ngôi!
Nói lng từ bi, tôi nhớ điều Phật dạy:
Loi được thấy không thấy, Loi sống xa, không xa, Cc loi hiện đang sống, Cc loi sẽ được sanh, Mong mọi loi chúng sanh, Sống hạnh phúc an lạc.
Điều Phật dy, đó là tình thương bằng tấm chơn tình hn trong cái vạn hữu cõi trn ai. Dân gian thường nói: Trong Từ” có Bi, và trong “Bi”“Từ”; dẫu rằng Từ Bi là thuật ngữ gần như vốnnơi kinh điển Phật gio. Từ, tự là an vui, sự an vui đến mi loi không phân biệt và toan tính. Bi, trong thế giới và nhân loi nầy là đồng cm nỗi khổ đau, san sẻ nỗi khổ đau với chúng sanh. Lng Từ Bi, đích thực ch có ở những ai tin vào chính mình bằng tất cả nội tâm.
Bất chợt tôi liên tưởng tới câu chuyện cũ - “Chuyện thằng chi” - một loi chim sống miền sông nước ở quê tôi:
 

Dưới nắng rng chiều, biệt dng. Tôi ch gặp trong mỗi buổi sớm mai, đứng im lặng trên đầu bặp dừa nước hng giờ khác chi, vị thiền sư tu theo pháp thy quán. Đột nhiên, nó bay sà theo dòng nước rồi vụt cnh cất lên cao; xác định đúng vị trí con mồi, mỏ và đầu cập st thân chúi xuống nhanh như tia chớp, mặt sông chao, bọt nước bắn tung tóe. Mỏ gắp con mồi, bay về chỗ đã đứng.
Thằng chi, m tôi gi là thằng chi. Đời dính liền với dng sông quê, ci mỏ đỏ, bộ lông mu xanh lam cng có khi mu lục. Con trống ức mu nâu, con mi ức mu trắng. Tổ ấm của là bầu trời thiên nhiên;chưa bao giờ nghĩ tới phi tự tay xây tổ. Đẻ con, gửi hng xóm nuôi. Vợ chồng đi đâuđôibn nhưng, chẳng nghe cãi nhau và hiếm khi, nghe chúng hót. Tôi hỏi m, vì sao?
M bảo thằng chi căn tính thiệt thà, không sống bằng miệng ỡi. bm nước như người sống nghề h bạc bm sông, mi thứ khác chẳng hiểu nó không biết hay nó chẳng màng tới?Tùy nơi, thiên h đặt cho nhiều tên gi: Chi chi, Bói cá, Sã thầy bói...M nói têntên, thằng chi là thằng chi!
Dường như thằng chi khôngnỗi buồn bởi, ngắm sương mai m chẳng ngắm sương chiều. kiệm lời ít hót, tập trung hnh động và, chính hnh động tạo nên bn lĩnh và cốt cch sống. không xây tổ, khôngnghĩa li thiên nhiên. không xây tổ, khôngnghĩa khôngtổ. Tổ của là vm cây, là khu vườn m đã chn lm lãnh địa. Thằng chi sẵn sng sống mi với kẻ lạ xâm nhập tìm trứng vợ đẻ để ăn.
Thường sau Tết Đoan Ng, mùa quần và sinh sn chim thằng chi. Cuối thu đầu đông thì chúng tn đi. Vợ thằng chi đẻ trứng gửi sã ấp. Sã sã là một giống chim cùng h thằng chi, to xác nhưng thiếu ci đởm lược bắt cá, đnh ăn giun dế, cóc nhi...Một khi hữu sự, sã sã dựa vào thằng chi.
L chuột đnh hơi và mon men m tới tổ sã sã tìm trứng. Bọn sã sã hong hốt bay bỏ tổ. Thằng chi không những một mình vợ chồng m, c bầy bay vút lên, phối hợp v hợp sức lao thẳng xuống gắp kẻ thù lm rợp trời xanh, xanh hơn mu xanh khu vườn đang sinh sống!
Thằng chi không phi không hót. Hót lúc no, đó là điều ẩn tạo hóa ban tặng riêng nó. Quê tôi có lời dân gian truyền: Ai nghe tiếng hót thằng chi, người đó cần cẩn trng lời bùi tai đường mật. Hỏi m, m nói m không biết! Mãi sau nầy, khi học môn vn vật, tôi hỏi thầy
 

Ngữ. Thầy nói cho cả lớp cùng nghe: Chim thằng chi ch hót khi no thấy con mi muốn xiêu lng với con trống khác. ghen tức mới pht ra tiếng hót. Trong khong không gian trời nước bao la, người nghe lớt phớt, loáng thoáng âm thanh Di trá! D......i....t...r...á!, tưởng rằng tiếng ai đó, gọi Bói cá! BÓ…I…C…Á. như một lời cnh báo dnh cho người nhẹ dạ cả tin?
Có lẽ vì vậy m, xứ tôi trai gi đều thuộc lng câu h:
Chim thằng chi c ngy mắc bẫy Em cho anh hay anh hãy trnh xa Mẹ cha không thể chịu hòa
Em đâu dm cãi để m theo anh!
(Ca dao)
Mi không ấp trứng, nuôi con. Con cho đời, tự thích nghi môi trường v kỹ năng sống. Lúc trưởng thnh, chúng nhìn nhau, tụ quần bo vệ nhau vcứ thế tiếp tục trong cõi trần gian. Thằng chài chia sẻ con mồi nếu, bn tình hoặc đồng loi thiếu cái ăn. nhường mặt nước ao hồ, sông rch nhiều tôm c cho những thằng chài gi yếu bệnh tật. Vậy m, hồi nhỏ đám trẻ tụi tôi khoi rình bắn thằng chài đậu rình c trên đầu bặp dứa nước bằng cái ná thung, đạn đất st vo trn. Th l, chim rình c, người rình chim...Cớ sự từ cái rình theo cuộc!
Tôi bị m đnh đn khi bắn thằng chi rớt bến sông. “Sao con cướp đi sự sống của nó? Rồi, ai cướp sự sống của con?” M bảo tôi ra bến vớt lên. Tôi rửa mặt và lm theo lời m. Thằng chi rớt khi nãy đã được hai thằng chi khác dùng mỏ gắp qua bên kia m rch. gãy cnh không chết, nằm si lay. Tôi đem về nhà nuôi và trị thương. Đút cá không ăn, đút thứ gì cng chẳng thèm ăn. Tôi hối hận và bối rối. Mấy hôm, vết thương lnh, thằng chi ốm nhom ch chớp cnh, không thể bayđuối sức. Tôi mang ra vườn để dưới gốc mận gần cầu nước.
Trời tinh mơ, buổi sng nhà quê dịu và mt. Bầy thằng chi bu quanh bn đút mồi, thấy ăn tôi bắt thèm theo. vươn đôi cnh như vươn vai, hót mấy tiếng chắc là cm ơn và cho tôi.
Gió rung nắng, hương hoa mận bay khắp vườn. Tôi tần ngần nhìn bầu trời xanh và ngẫm nghĩ, thằng chài chính cống thú diện nhơn tâm”!.
Gần by mươi năm, từ lúc tôi dùng n thung bắn thằng chi rớt bến sông; tôi không thể no quên câu hỏi của m:


Sao con cướp đi sự sng của nó? Ri, ai cướp sự sng của con?.
Đồng thời, tận đy lng, tôi cng không thể no rứt ra được sự hối hận và bối rối mỗi khi nhớ li câu chuyện cũ. Phi chăng, câu hỏi của m và sự hối hận của tôi, chính là lng Từ Bi từ Phật tính dân gian của phần người vượt qua phần con của bn năng trước môi trường sinh thi thuộc về Trời Đất đặt để và ban tặng cho vn vật chúng sinh! “Sinh vật v thế giới sinh (không sống)xung quanh c quan hệ khăng khít với nhau v thường xuyên c tc động qua lại”, là khi niệm của nhà sinh thi A. Tanslen, người Anh đề xuất từ 1935; xt cho cùng,
khi niệm đó đến nay vẫn cn giá trị nhất định.
Môi trường sinh thi hủy diệt con người một khi, con người hủy diệt nó! Con người hủy diệt môi trường sinh thi xuất pht nhiều căn do, song thường từ căn do giữa người với người không thể hòa để hợp thì chẳng thể có quốc gia hòa hợp; và chẳng thể có quốc gia hòa hợp thì sao có thể có thế giới ha bình!? Tất cả, cng từ sự tương hợp của mỗi người sở hữu ci tâm bình.
V, như thế, thực ti trong thực trng đời sống đồng bằng sông Cửu Long cần lắm “Tâm bình” của người dân để có được ý thức bảo vệ môi trường sống, miền đất nầy, hiện nay cn nghèo và khó khăn nhất cả nước.
Chính lúc nầy hơn lúc no hết: “Chủ nghĩa nhân bản Phật gio c phải chăng l hồi chuông thức tỉnh trầm lắng sâu vo nguồn tâm kêu gọi con người hãy nhận nhữngảo vọng, tạm bợ, chng tn, tự mở ra cnh cửa bất tử vượt thot khỏi sanh, gi, bệnh, chết, tìm đến con đường an vui hạnh phúc” (*).
Với tôi, chủ nghĩa nhân bn Phật giáo là “bà đỡ” chủ nghĩa nhân văn sinh thi của vùng đất Nam Bộ, nơi từng gnh vác vai tr vựa lúa ton ci Đông Dương, giu sn vật.
Giờ thì, tôi mới hiểu điều m tôi nói:
“Phật tính dân gian v môi trường sinh thi c sự tương hợp”.
V, tôi cng không cn ngc nhiên về lời tuyên bố của nh bác học Einstein:
“Nếu trên thế giới nầy c một tôn gio để tin tưởng thì tôn gio đ chính l Phật gio”!
--------------------------------------------------------------------------------
(*) Nguồn: “Walking the Path of Environmental Buddhism through Compassion and Emptiness”. Tiểu luận của ngi H.H. 17th GYALWANG KARMAPA OGYEN TRINLEY DORJE xuất bản ngy 9 thng 11 năm 2011/ Vi Trần dịch, Tu viện Gyuto Ramoche, Sidhbari 176057, Quận Kangra, Himachal Pradesh, Ấn Độ.

Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá

Click để đánh giá bài viết

Những tin mới hơn

Những tin cũ hơn

Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây