50 MÔ HÌNH KINH TẾ BỀN VỮNG CỦA PHẬT GIÁO

Thứ năm - 01/08/2019 06:09
MÔ HÌNH KINH TẾ BỀN VỮNG CỦA PHẬT GIÁO

HT. Thích Khế Chơn *
 
MÔ HNH KINH TẾ BỀN VỮNG CỦA PHẬT GIO

HT. Thích Khế Chơn *


 
  1. Giới thiệu
Kinh tế ngy nay được đnh giá trên ch số Tổng sn lượng quốc gia hay cn gi là GDP (Gross Domestic Product) để xác định hiệu qu kinh tế của một quốc gia, và hầu như được thế giới p dụng. Tuy nhiên, ch số GDP ny không phn nh ton diện kinh tế khắp một đất nước, hay nói cch khác chưa nói lên được ton bộ diễn biến kinh tế của một địa phương nói riêng và cho ton thế giới nói chung. Bởi vì theo các ch số đo lường của Liên Hiệp Quốc hay các tổ chức đo lường kinh tế khác cn cho thấy ch số Tổng hnh phúc quốc gia hay cn gi là GNH (Gross National Happiness) quan trng hơn và chính xác hơn, ch số ny biểu hiện chất lượng cuộc sống quan trng hơn sự thỏa mãn vật chất.
Rõ rng kinh tế phi đóng vai tr trong việc ci thiện và tiến bộ của mỗi một cá nhân và hội, chứ không phi đơn thuần là một công cụ phục vụ những nhu cầu ích kỉ và cnh tranh tronghội. những điều ny sẽ dẫn đến sự mất cân đối, bất công và mất ổn định trong ton cầu, đặc biệt là hủy hoi hệ sinh thi, lm cho qu đất nóng lên tạo thnh những tác động cùng nguy hiểm cho ton thể nhân loi.
Để đối mặt với những vấn đề bức bch hiện nay trên thế giới, chúng ta cần chn ra một hình kinh tế hữu hiệu không có khí thi cc-bon, chuyển đổi sang sử dụng nhiên liệu sạch và chia sẻ của ci đồng đều đến với mi người. Đối với Phật gio, sự hủy hoi môi trường, thi chất độc vào môi trường, ph rừng là tội lỗi rất lớn. Chúng
--------------------------------------------------------
*  Phó Chủ tịch HĐTS GHPGVN, Phó Trưởng ban Thường trực Ban Trị sự
GHPGVN tỉnh Thừa Thiên Huế.
 

ta phi nhận ra mối tương quan tương duyên của mỗi cá nhân và người khác, sự phụ thuộc của chúng ta đối với môi trường chứ không phi sống tch biệt và bóc lột thiên nhiên. Gio Phật giáo ch ra rằng php Duyên khởi, ci ny sinh ci kia sinh, ci ny diệt ci kia diệt là một quy luật tự nhiên. Do đó, chúng ta không phi là một cá thể biệt lập m phụ thuộc với môi trường và người khác. Như vậy sự tiếp cận kinh tế Phật giáo bằng chân Duyên sinh là một hướng đi chủ đạo trong đời sống sinh hot của mỗi cá nhân, đồng thời là một sự tiếp cận mới cho kinh tế ton cầu mang li đời sống thịnh vượng của con người và sự bền vững của thiên nhiên, tận hưởng những nhu cầu căn bn, nâng cao chất lượng cuộc sống và bình đẳng.
  1. Nội dung
    1. Ba nhân tố chính trong kinh tế Phật giáo
Gio Nhân duyên là trụ cột chính trong việc thiết lập một hệ thống kinh tế, qua giáo Nhân duyên, Phật giáo cho chúng ta thấy rằng chúng ta là một, một phụ thuộc qua li với người khác tronghội, mở rộng ra ton bộ hnh tinh ny và ton bộ vũ trụ. Gio Nhân duyên mở ra một con đường tiếp cận với một nền kinh tế mang li hnh phúc cá nhân và đời sống sung túc cho tất cả mi người. Để đt được những điều như thế, chúng ta phi thực hnh theo giáo Nhân duyên bằng ba nhân tố chính, đó là:
  • Cách sử dụng nguồn ti nguyên thiên nhiên để pht huy chất lượng cuộc sống của tất cả mi người.
  • Cùng nhau bảo vệ thiên nhiên và môi trường của chúng ta và của người khác.
  • Phi diệt trừ khổ đau và lm tăng trưởng tâm từ bi, sống yêu thương trong mỗi địa phương và cả thế giới.
Nhân tố thứ nhất thể hiện vai tr kinh tế chung chứ không phi thỏa mãn vật chất cá nhân, thu gom tất cả vì lợi ích chính mình, m đây cng là trng tâm của kinh tế thị trường tự do hiện nay, kích thích nhu cầu tiêu thụ và lng tham của con người hay ích k.
Nhân tố thứ hai liên quan đến môi trường, chúng ta sống phụ thuộc vào môi trường và giá trị của những nguồn ti nguyên m chúng ta sử dụng, cng như tất cả các hnh vi tn ph môi trường hiện nay và trong tương lai. Tn ph thiên nhiên cngnghĩa là chúng ta tự tn
 

ph chính mình. Do đó các cá nhân và các công ty đều phi chú ý và phi trả giá cho sự ô nhiễm không khí, nước và đất đai. Ý thức được mối nhân duyên qua li giữa con người là thiên nhiên có một hiệu qu kinh tế hơn hẳn lợi nhuận trong sn xuất. Nhân duyên qua li ny cứu được các dng sông, ao hồ và nguồn nước trên và dưới lng đất. Kinh tế thị trường tự do bỏ quên những yếu tố ny để gia tăng lợi ích và hủy hoi môi trường là một điều có thể nhìn thấy được. Ngược li, kinh tế Phật giáo xem thế hệ tương lai cng như hiện ti về việc bảo vệ môi trường, cng như hệ sinh thi tự nhiên.
Nhân tố thứ ba trong kinh tế Phật giáo nhìn nhận khổ đau của một người là khổ đau của nhiều người, khổ đau ngay cả bn thân và người m chúng ta chưa từng quen biết, đồng thời chúng ta cũng nhờ sự lm ra sn phẩm của hmột nơi no đó trên hnh tinh ny.
Php Nhân duyên cho chúng ta một sức mnh của tâm từ bi, không xem mình là một cá nhân độc lập, không cn nỗ lực thu gom vật chất, vì khổ đau của người khác chính là khổ đau của mình, hnh phúc của người khác cng là hnh phúc của chính mình, chăm sóc và chia sẻ của ci vật chất cho những người nghèo khó là một triết sống và hnh động chính đng của tất cả mi người trên ton thế giới ny.
Với ba nhân tố chính của kinh tế Phật giáo qua giáo Duyên sinh, chúng ta tìm được câu trả lời cho kinh tế hiện ti đó là đem li hnh phúc và lợi ích cho mi người một cch công bằng và nỗ lực phục hồi môi trường sinh thi bền vững.
    1. Xây dựng hạnh phúc chân thật
Tất cả mi người đều mong muốn hnh phúc. Tuy nhiên trên bước đường tìm cầu hnh phúc chúng ta li bị rng buộc bởi những đi hỏi trong công việc, nhu cầu cuộc sống, và những mối quan hệ tronghội. Chúng ta phi hon thnh tất cả những việc lm m cuộc sống đi hỏi và rồi chúng ta bị ngập chìm trong số dự tính của chúng ta, vì thế mục đích và chất lượng sống của chúng ta đã thay đổi bằng lo lắng, bực tức và tranh ginh.
Ti sao hnh phúc thường khó đt được? Trên thực tế, hnh phúc m chúng ta thường quan niệm là thứ hnh phúc không bền vững, cm giác dường như chúng lướt qua qu nhanh, đến rồi li đi. Kinh tế thị trường tự do bảo cho chúng ta biết có được niềm vui là nhờ kiếm
 

được tiền của để đắp cho bất hnh của chúng ta, đồng thời bn cm thấy sung sướng khi kiếm được nhiều tiền và bn được nhiều sn phẩm. Đây là một niềm vui hay khoi lạc được đnh giá qua sự thỏa mãn của một người ở thời điểm hiện ti.
Quan điểm kinh tế của Phật giáo chn con đường khác, con đường có điểm chung với những bậc hiền triết chủ trương xóa bỏ ích k cá nhân và tự ngã để pht triểm tiềm năng của con người và đời sống phúc lạc cho cộng đồng. Triết gia A-ri-xờ-tốt cho chúng ta biết: Anh y hạnh phúc vì anh y sng hòa đng với mọi người và hợp với đức hnh, biết đủ với vật chất, không phitrong chốc lt m cho cả đời người.1
Đức Phật dy cch lm thế no để diệt trừ khổ đau cho chính mình và cho tất cả các chúng sinh. Đây là nền tng tu tập và hnh động của người theo Phật gio, đồng thời cng là một nghệ thuật sống hay sống đời sống an vui. Phật giáo luôn cnh tỉnh mi người sự hưởng thụ vật chất là việc lm thiếu trí tuệ,vậy những ci m ta mong muốnmặt vật chất ch là một sự thỏa mãn cá nhân, cn hnh phúc là ci có được từ sự tu tập tâm linh và sự tương quan tương duyên với người khác.
Kinh tế học Phật giáo cn ch cho chúng ta thấy hnh động phi thích hợp với đạo đức, không ch trích người khác và cn cầu nguyện cho sự mong cầu của tất cả mi người được thnh tựu. Chẳng hn như bn lm người khác tức giận, lm cho người khác khởi lng tham và lm cho người khác trở nên say đắm muội (phiền não), thì bn đã lm tổn hi người khác.
Khoi lạc ch hợp với xu hướng vật chất, truy cầu khối ti sn lớn, quyền cao chức trng, thanh danh địch với niềm tin rằng chúng sẽ mang li hnh phúc lâu di. Tuy nhiên sự thăng hoa ny nhanh chóng phai tn và rồi chúng ta sẽ phi đeo đuổi khoi lạc khác. Thói quen tâm ny lm cho chúng ta không được hnh phúc chân thật và thường bất mãn với cuộc sống, cũng như bị năm loi phiền não chướng ngi (tham, sân, hôn trầm, trạo cử, nghi) lm cho đau khổ.

      1. Trích từ Aristole, The Nicomachean Ethics, “He is happy who lives in accordance with complete virtue and is sufficiently equipped with external goods, not for some chance period but throughout a complete life.. Ngun: https://www.goodreads.com/ quotes/660354-he-is-happy-who-lives-in-accordance-with-complete-virtue.
 

Tìm kiếm hnh phúc trong nội tâm là một trong những mục tiêu kinh tế của Phật gio. Phật giáo chủ trương rằng khi chúng ta từ bỏ những kht khao với những kích thích bên ngoi thì chúng ta mới đt được sự bình an và hnh phúc trong tâm. Đt được những điều ny bn cần chnh niệm tỉnh giác lúc bn bước, lúc ăn uống, và lúc đối nhân xử thế.
Thi độ đối với hnh phúc giữa kinh tế thị trường tự do và kinh tế Phật giáo hon ton khác biệt nhau, chúng ta thường mong muốn hnh phúc thì cng muốn xua đuổi khổ đau, vì thế chúng ta đi ra ngoi mua sắm hoặc ăn uống độ để gii sầu, ngược li kinh tế Phật giáo nhận chân khổ đau là một phần của cuộc sống, và tìm cch để đối mặt với khổ đau đó. Phật giáo cn vượt xa hơn thế, người tu tập cần phi tỉnh thức trong từng phút giây và tinh tấn qun chiếu sự việc m không cần phi đưa ra một sự phn xt gì.
Trong kinh dụ mi tên, Đức Phật dyhai mi tên, mi tên thứ nhất là chúng ta bị bắn trúng vì khoi lạc của thế gian, và mi tên thứ hai do bởi sự khoi lạc ấy tạo ra.2
    1. Việc làm của mỗi nhân theo kinh tế học Phật giáo
Trng tâm thực tiễn của Phật giáo là giáo Tứ Đế, tức tất cả mi người đều khổ, do minh và kht i mớikhổ, chúng ta có thể diệt trừ khổ và Bt chnh đạo là con đường dẫn đến sự diệt trừ khổ. Đức Phật dy rằng con người khổ đau là chuyện đương nhiên, bởi vì h không thấy thật tnh và h có thể diệt trừ khổ đau bằng cch từ bỏ quan niệm tch rời và vng tưởng của h.
Bt chnh đo bao gồm ba hot động tương quan lẫn nhau liên quan trực tiếp đến hot động kinh tế, đó l Chnh nghiệp, Chnh mng v Chnh tinh tấn. Tuy nhiên mỗi một hot động của Bt chnh đo hỗ trợ qua li với những chi phần khc trong tất c cc hnh vi hng ngy của chúng ta. đây, Chnh nghiệp lm cc việc lm trong chnh niệm v từ bi, không hi mình cng không hi người, đồng thời liên quan trực tiếp đến Chnh mng, bằng việc lm kiếm sống không lm tổn hi đến người khc nhưng vẫn mang li chất lượng sống tốt đp; v Chnh tinh tấn nỗ lực siêng năng pht triển phẩm chất tốt đp như bố thí, từ bi


2. Kinh A-hm, Đi chính tân tu, kinh số 0094; Kinh Trung Bộ, tập II, Tiểu kinh Mlunky - Cula Mlunky Sutta, HT. Thích Minh Châu (dịch).
 

v trí huệ, đồng thời từ bỏ những việc lm xấu c đi ngược li với phẩm chất tốt đp.
Bn chất lối sống cá nhân của chúng ta là một phần trong kinh tế học Phật giáo nếu chúng ta biết chăm sóc người khác và diệt trừ khổ đau trong những hot động hng ngy, chia sẻ may mắn có được cho người khác chứ không khư khư ôm giữ cho riêng mình.
Đối với Phật gio, bn có thể quan tâm bảo vệ tính cch của mình mkhông chịu vượt qua những cm giác tiêu cực, ngược li chúng che lấp tâm trí bn và lm bn khổ đau, thậm chí chúng thúc đẩy bn hnh động, nói ra và suy nghĩ về sau phi hối tiếc. Thói quen tâm ny không những lm cho bn mất hnh phúc m cn gieo mối bất an chohội và lm tổn thương hon cnh của chúng ta. Cách điều chnh tâm tiêu cực ny trong Phật giáo là bn hãy ngồi xuống tu tập lm cho tâm an tĩnh, để những ý niệm hiện khởi rồi tự mất đi không chấp trước và trôi xuôi theo vng tưởng. Chúng ta cần phi tỉnh giác hơn trong từng phút giây và dẹp bỏ những tưởng trong tương lai hoặc trói buộc chúng ta về qu khứ.
Trong cuộc sống hng ngy chúng ta cần phân biệt giữa hnh phúc chân thật được xây dựng trên một đời sống hon ton tỉnh thức, và hnh phúc tm thời được xây dựng trên tiền bạc và tham vng bất tận do si mê. Bởimục đích kinh tế Phật giáo lm gim thiểu khổ đau của tất cả chúng sinh, khôngmục đích lm tăng trưởng lợi nhuận cho riêng mình, m chúng ta muốn đm bảo hnh phúc và lợi ích cho tất cả mi người.
Với nhận thức như thế, bn không cn chuyện lo gom góp ti sn cho riêng mình. Bn biết cch lm thế no để gim chi tiêu trong cuộc sống, chúng ta quen mua sắm nhưng hiện ti mua ít hơn m vẫn không thấy thiếu thốn. Chúng ta ngừng mua sắm những thứ chúng ta cm thấy không dùng đến, và vượt ra khỏi kho hng của thị trường để tiếp cận với đời sống chnh niệm của Phật gio. Lúc ny việc mua sắm ch cn một mặt trong cuộc sống đa dng của bn.
Trong kinh tếbn liên quan đến kinh tế và vi mô, tuy nhiên cả hai đều tương quan lẫn nhau, đối với kinh tế Phật giáo hai phm trù ny then chốt là phi tạo ra một chất lượng sống tốt đp. Mỗi ngườiquyền mưu cầu hnh phúc cho riêng mình nhưng cng phi quan tâm chăm sóc người khác, đồng thời tu tập chnh niệm sẽ
 

lm cho bn những việc lm lợi ích cho đất nước trong một thế giới bền vững.3

4. Hướng đi cho cộng đồng

Theo kinh tế Phật gio, sự thịnh vượng không phi là sn phẩm và dịch vụ của thị trường (GDP) vì kinh tế thị trường tự do ch quan tâm đến việc tiêu dùng và sử dụng sn phẩm và dịch vụ của h. Kinh tế Phật giáo quan tâm đến chất lượng cuộc sống, bn cùng gia đình và bn ăn một bữa cơm thân mật, ngồi yên lặng ngắm nhìn môi trường xung quanh, đọc một cuốn sch hay. Gi trị của thị trường tự do chẳng là gì so với những tri nghiệmtrên.
Nền tng căn bn của một gia đình bao gồm sức khỏe, giáo dục, tiêu dùng căn bn (thức ăn, chỗ và đi li) và những hot động lm cho h cm thấy vui thú, tiện lợi và an ổn hng ngy.
Để đnh giá kinh tế của một quốc gia đang vận hnh theo quan điểm kinh tế học Phật giáo như thế no chúng ta nhìn vào sự phân phối phúc lợi trong dân chúng với những khả nănghội bình đẳng, và an ninh cho đời sống hng ngy của người dân. hình ny được xem là chất lượng cuộc sống cùng với môi trường sinh thi m thế hệ hiện ti chuyển giao cho thế hệ tương lai.
Chúng ta hãy dùng thí dụ về hai mi têntrên để p dụng cho kinh tế của một cộng đồng hay quốc gia. Mi tên của động cơ lợi nhuận đầy quyền lực thứ nhất trong thị trường tự do đã được bắn ra, tuy ch lm cho một vi người giu có, nhưng lm tổn hi rất nhiều người và môi trường. Mi tên thứ hai cắm vào mi người chẳng hn như h phi lm việc nặng nhọc kiếm đủ tiền để mua đồ dùng, m ch tìm được chút hnh phúc nhỏ nhoi bằng những đồng lương qua những giờ lm việc không ngh ngơi. Như vậy con người có thể nhận thấy thực tế mi tên thứ nhất, khả năng chy đua bằng sự cnh tranh của thị trường tự do vì lợi nhuận. V khi nhận thấy sự hn chế của thị trường tự do nên h ngừng bắn mi tên thứ hai vào chính h và bắt đầu thực hnh theo kinh tế học Phật gio. Sự mưu cầu hnh phúc không phi vì sự ích k mchất lượng của đời sống tốt đẹp và môi trường sinh thi lnh mnh. Như vậy kinh tế Phật giáo có thể mang li hnh phúc cho tất cả mi người, thậm chí kể cả những người đã bắn ra mi tên thứ nhất.


3. E.F. Schumacher, Nhỏ lĐẹp (Small is Beautiful), Chương II.
 
 

5. Tài sản bên ngoài và bên trong

Ti sn trong kinh tế Phật giáo ở đây khác với vật chất trong hình kinh tế thị trường tự do. Tuy nhiên tất cả đều cần đến “ti sn bên ngoài, đây là vt cht căn bản của chúng ta như: nhà ở, tài khoản, cổ phần và các vật dụng khác. Kinh tế thị trường tự do xem ti sn bên ngoi là những loi ti sn được quy đổi theo giá trị tiền tệ. Nhìn từ quan điểm xã hội, sự phân loi về ti sn ny trên thế giới ngy cng trở nên mất cân đối cho cả con người và cho cả quốc gia. số người siêu lợi nhuận chiếm 48% ti sn ton cầu, cn những người bình thường ch chiếm 5.5% ti sn ton cầu.4
Kinh tế học Phật giáo phân biệt hai loi ti sn, đó là ti sn bên ngoi (vật chất) và ti sn bên trong (tinh thần). Thế nhưng, đối với Phật gio, ti sn chính của con người thuộc bên trong, gồm khả năng nhận thức và mối quan hệ xung quanh chúng ta. Ti sn của Phật giáo bao gồm việc sử dụng thông thi về nguồn ti nguyên để đp ứng cuộc sống và giúp đỡ người khác, đồng thời Phật giáo dy ti sn chân thật của chúng ta là tình thương yêu, từ bi và trí tuệ, là ti sn tận. Phật giáo không ngăn cn giu có ở mặt vật chất và tiền bạc, nhưng chúng ta phi biết chia sẻ sự giu có đó cho mi người trong cộng đồng cuộc sống.
Thực hiện theo cch qun ti sn bên trong của Phật giáo cng là một phần tu tập thực hnh hng ngy của tín đồ Phật giáo thông qua con đường dẫn đến sự giác ngộ hon ton. Chúng ta có thể lm cho tâm an tịnh và xa lìa cm giác tự ngã tch biệt và ảo tưởng. Ngã chấp của chúng ta như mặt trời bị mây che lấp, và một khi chúng ta từ bỏ chấp trước với tự ngã, hiểu r tính thường của cuộc đời thì khổ đau của chúng ta sẽ chấm dứt.
  1. Tổng kết
Các nghiên cứu của thế giới cho thấy nhiên liệu hóa thch có thể lm cho bầu không khí nóng lên với những cấp độ nguy hiểm. Thêm vào đó sự biến đổi khí hậu đã tác động lm tổn thương trên ton cầu vào những năm vừa qua. vậy, muốn giúp cho những cộng đồng của chúng ta có thêm chỗ ở, có khả năng ổn định và có khả năng chống đỡ mnh mẽ hơn để sinh sống, chúng ta cầnmột hình kinh tế


4. Clair Brown, Kinh tế học Phật giáo (Buddhist Economics), trg. 217.


bền vững gim thiểu sự hủy hoi môi trường, tăng cường sự phục hồi hệ sinh thi.
Lúc chúng ta chuyển hóa lối sống và sự k vng của mình theo kinh tế học Phật gio, thì chúng ta tạo nên những thói quen mới và tiến bộ giá trị mới. Hợp tác cùng nhau có thể lm chấm dứt sự biến đổi khí hậu, xây dựng một hình kinh tế công bằng và ngay thẳng cho tất cả mi người bằng sự tập trung vào hnh phúc chứ không phi lợi nhuận, phục hồi nguồn vốn thiên nhiên, vốnhội, ci thiện sự phân phối các nguồn ti nguyên, và có nhiều thời gian hơn cho việc chăm sóc người khác và tận hưởng cuộc sống.
Kinh tế học Phật giáo nâng cao chất lượng cuộc sống, có thể cung cấp nhu cầu cho nhân loi ton cầu một cch bền vững, gim lng tham, chia sẻ của ci cho người khác, hiểu được tính tương quan tương duyên của mình và người khác cùng lối sống hi hòa với môi trường, bảo vệ tri đất, đặc biệt là mỗi cá nhân pht huy khả năng và sự đóng góp những hnh độngmôi trường,một thế giới hòa bình ấm no, hơn thế nữa là gii thot khổ đau cho chính mình và cho người khác.
Nam hoan hỷ tạng Bồ tt ma ha tt.

Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá

Click để đánh giá bài viết

Những tin mới hơn

Những tin cũ hơn

Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây