49 NHỮNG ĐÓNG GÓP CỦA PHẬT GIÁO TRONG VẤN ĐỀ TOÀN CẦU HOÁ

Thứ năm - 01/08/2019 06:05
NHỮNG ĐÓNG GÓP CỦA PHẬT GIÁO TRONG VẤN ĐỀ TOÀN CẦU HOÁ

TT. Thích Thông Huệ *
 
NHỮNG ĐNG GÓP CỦA PHẬT GIO TRONG VẤN ĐỀ TOÀN CẦU HO

TT. Thích Thông Huệ *


Trong suốt hng nghìn năm tồn ti, trước sau vẫn ch là một tôn gio, song Phật giáo cng đã có một số đóng góp nhất định cho dân tộc và xã hội về nhiều phương diện: Tham gia vào sự hình thnh văn hoá, đạo đức, lối sống truyền thống của con người; lm lnh mnh hoá các quan hệhội và tạo nên sự phong phú đa dng trong bn sắc văn hoá dân tộc. Trong bối cnh hiện nay, Phật giáo không sao trnh khỏi những tác động mnh mẽ từ xu thế ton cầu hoá và cơ chế thị trường. Để tiếp tục pht huy những giá trị tích cực của mình, Phật giáo ngy nay phi biết tự giữ gìn, bồi đắp và đổi mới cho phù hợp với thời đi nhằm góp phần thực hiện mục tiêu “Đạo php - dân tộc” theo tinh thn truyền thng “hộ quc an dân, phng sự nhân sinh.
Ton cầu hoá là một cụm từ nhấn mnh đến việc mở rộng hợp tác quốc tế trên nhiều phương diện. Việt Nam đang bước vào thời k hội nhập, mở rộng quan hệ ngoi giao, học hỏi, tham gia hợp tác với nhiều tổ chức lớn của quốc tế trên các lĩnh vực khoa học, kinh tế, văn hoá, xã hội... nhằm tạo điều kiện pht triển đất nước theo xu hướng “xã hội hoá, hiện đi ho để theo kịp các cường quốc trên thế giới. thế, tuân thủ “luật chơi” là điều hiển nhiên. Xt theo lĩnh vực khoa học kỹ thuật, trong nỗ lực chinh phục thiên nhiên, bệnh tật, những trở ngi tự nhiên, con người đã thnh tựu những k công khoa học kỹ thuật phức tp đến mức đng ngc nhiên. Đó là sự pht triển vượt bậc của cuộc sống hiện đi. Tuy nhiên, mặt khác của cuộc sống hiện đi đó, đng quan ngi hơn khi các hng rào truyền thông được loi bỏ, khoa học kỹ thuật pht triển qu nhanh, chúng ta đang đối đầu với một số
--------------------------------------------------------
* Ủy viên Thường trực BHPTƯ GHPGVN.
 

vấn đề nghiêm trng như tranh chấp chính trị, kinh tế, đạo đức xuống cấp, ô nhiễm môi trường, thiếu năng lượng và sử dụng bừa bãi các ti nguyên thiên nhiên... và những vấn đề cấp thiết khác mang tính chất vn nạn toàn cu, được xem là những vn đề sng còn của thế k.
Những năm gần đây, hầu như mi quốc gia đều bị lôi cuốn vào dng xoy của cơ chế ton cầu hoá. Một số quan điểm cho rằng, ton cầu hoá là con đường của tương lai, sẽ đem đến sự phồn vinh, thịnh vượng cho mi người, mi dân tộc và các quốc gia, cho dân tộc, quốc gia ấy ở điểm xuất pht thế no, trình độ kinh tế ra sao. Một số khác li cho rằng, ton cầu hoá sẽ mang li những nguy cơ và thch thức khó vượt qua. Từ sự suy thoi đạo đức, môi sinh đến hu hoi các nền văn hoá bn địa; từ sự xuất hiện ngy cng nhiều những bệnh tật mới, các căn bệnh nan y ở người và động thực vật đến sự gia tăng tình trng nghèo nn, thất học, thất nghiệp cng như sự xuống cấp của đạo đức và lối sống buông thả; từ sự bất an của các cá thể về vấn đề an sinh xã hội đến những nguytan vỡ trong các mối quan hệ gia đình, hnh phúc hôn nhân khi đời sống vật chất ngy cng lên cao... Tuy vậy, ton cầu hoá là một hiện tượng khch quan, một xu hướng khó ỡng li,hai mặt: tích cực và tiêu cực, chứa đựng cả vận hội lẫn thch thức đối với mi quốc gia, dân tộc trên mi mặt. Trong bối cnh ton cầu hoá hiện nay, bất k dân tộc no cng không thể “đóng cửa” khép kín để gìn giữ bn sắc văn hoá dân tộc, đạo đức truyền thống riêng của mình, m phi hội nhập với quốc tế, cho không ít thch thức. Nhiều học giả, các nhà văn ho đang lưu tâm đến vấn đề tiếp nhận các nền văn hóa ngoi lai trong thời đi mở cửa. Văn hóa ngoi không phi là tiêu cực, tuy nhiên, hậu qu của sự thiếu chn lọc trong việc tiếp nhận các luồng văn hoá mới trong thời hiện đi sẽ dễ tạo nên những lối sống thực dụng, khơi dậy những nhu cầu bn năng, lôi cuốn con người vào những lạc thú tầm thường, xem nhẹ đạo đức truyền thống, quay lưng với lịch sử dân tộc... đang diễn ra hng ngy, len lỏi vào từng gia đình, lng xóm,hội thông qua những phương tiện truyền thông hiện đi, đặc biệt là giới trẻ.
thể nói, việc xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bn sắc văn hóa dân tộc đang trở thnh một trong những nhiệm vụ cùng quan trng của các quốc gia trong bối cnh ton cầu hoá hiện nay. sự trường tồn của giống ni và hưng thịnh của quốc gia trong bối cnh thực tế, việc bảo vệ những giá trị truyền thống tốt đp, giữ gìn và pht huy bn sắc văn hóa dân tộc, trong đó có vai tr và sự đóng
 

góp của Phật gio, là một vấn đề lớn mang tầm chiến lược. Tuy nhiên, không phi vì lo ngi trước những nguybăng hoi văn hóa truyền thống m chủ trương cổ h hoặc hoi cổ đến mức không thay đổi cả những hủ tục nặng nề, phức tp. Gìn giữ và bảo vệ không nghĩa là thi độ bảo thủ hoặc k thị với văn hoá ngoi để dẫn đến khước từ cả những giá trị hiện đi, m phi tự đổi mới. Trong đó, bn thân các tín ngưỡng, tôn giáo nói chung và Phật giáo nói riêng cng phi tự điều chnh các hình thức sinh hot, truyền bá chnh php để phù hợp với thời hiện đi. Nhưng cng không thể dựa vào do tiếp thu tinh hoa văn hóa hiện đi m thu np tất cả những hình thức văn hóa của những trào lưu kệch cỡm, thiếu nhân văn. Cần nhận thức giá trị của sự pht triển bền vững là mỗi bước tăng trưởng kinh tế đều phi dựa trên nền tng giữ gìn, pht huy giá trị đạo đức nhân bn và bn sắc văn hóa truyền thống của dân tộc. Gio sư, TiếnTrần Văn Khê đã từng nhn mạnh: Toàn cầu hóa cthể đưa nhiều lung văn hóa xâm nhp vo Việt Nam. Vấn đề l Phật gio phải gp phần giữ vững được bản sắc văn hóa dân tộc, không blai tạp.
Từ sự bế tắc của khoa học, một số nhà bác học quay sang nghiên cứu về Phật học và cho rằng thế k 21 là thế k của khoa học và tâm linh. Albert Einstein, nhà bác học hng đầu của thế k 20 đã nhận xt: Tôn gio tương lai sẽ l một tôn gio ton cầu, vượt trên mọi ý nghĩa thần linh, gio điều v thần học. Tôn gio ấy sẽ bao qut tất cả cc phương diện tự nhiên lẫn siêu nhiên, đặt trên sở đạo lý, pht xuất từ kinh nghiệm tổng thể m không rời nhất thể. Phật gio đp ứng được những yêu cầu ấy”, và Nếu c một tôn gio no thỏa mãn được cc nhu cầu của khoa học hiện đại, thì đ l Phật gio”.
Thế giới ngy nay đang trên đà pht triển với mức độ thần tốc của công nghệ số hoá, nền văn minh khoa học kỹ thuật đã đt đến tầm cao khó tưởng tượng, từ vi đến vĩ mô, từ nhân sinh đến vũ trụ. Tuy nhiên, bên cnh sự tiến bộ vượt bậc của đời sống vật chất là sự tha hóa xuống cấp của đạo đức. Con người dễ dng trở nên ích k, sẵn sng gây hi cho nhau để phục vụ lợi ích riêng mình. Trong những cơn cực ấy, lương tri nhân loi được đnh thức, con người ngy cngkhuynh hướng tìm đến con đường đạo đức tâm linh, tìm về những phương php thot khổ. Gio đạo Phật vừa mang tính khoa học phù hợp với trình độ nhận thức của con người hiện đi, vừa mang tính ha bình đp ứng lng kht khao an lạc hnh phúc, ngy cng được nghiên cứu, tôn vinh và thực hnh.
 

Mi tôn giáo chân chính đều những cống hiến nhất định về phương diện văn hoá, đạo đức cho nhân loi. Phật giáo đã có những đóng góp to lớn trên các phương diện văn hóa, đạo đức, lối sống, góp phần hon thiện đạo đức cá nhân, lnh mnh hoá các mối quan hệhội, hình thnh phong cch, lối sống phù hợp với truyền thống dân tộc. Những bn kinh, văn chương, thi kệ, những công trình kiến trúc, điêu khắc, hội họa, âm nhạc, nghệ thuật… của Phật giáo không ch thể hiện nền văn hoá tri thức, m chứa đựng cả kho tng giáo minh triết, nghệ thuật tinh tế của trí tuệ, tâm hồn, tình cm và cốt cch đậm đà bn sắc dân tộc. Trong điều kiện xã hội hiện nay, những di sn văn hoá của Phật giáo đang tiếp tục pht huy tác dụng, tạo nên sắc thi dân tộc, góp phần lm phong phú bn sắc văn hoá Việt Nam. Ngoi ý nghĩa giá trị đp ứng nhu cầu đời sống tâm linh, hướng dẫn tu tập, nhiều ngôi chùa đã trở thnh những danh thắng nổi tiếng mang tầm vóc quốc tế để du khch trong và ngoi nước đến tham quan những công trình kiến trúc đặc sắc đng tự ho của nước ta. Tuy nhiên, một vấn đề cần lưu tâm hiện nay,một số ít ngôi chùa Phật giáo có xu hướng thế tục hóa, thương mi hóa, không giữ được vẻ thanh tịnh, tôn nghiêm vốnnơi cửa Phật, m hot động bồ, thiếu qun lý. Điều cần khắc phục là đừng để cơ chế thị trường lm vẩn đục sự trang nghiêmnhững nơi văn hóa tâm linh chốn cửa thiền và giữ được vẻ mỹ quan tôn nghiêm, tĩnh lặng. Những giá trị văn hóa Phật giáo không ch tồn ti trongtưởng, m cn đang hiện diện thông qua sự nỗ lực của hng triệu tín đồ nhằm vươn tới một lẽ sốngđất nước giu mnh, nhân sinh hnh phúc.
Xu hướng chung của Phật giáo vừa mang tính thot tục, vừa nêu cao tinh thần tích cực nhập thế. Gii thot không phi trốn chy, quay lưng với thực ti, m cn thể hiện khuynh hướng đi tìm ý nghĩa đích thực của cuộc sống, xây dựng mộthội an hòa và bình đẳng. Phật giáo với tinh thần phụng sự chúng sanh l cúng dường chư Phật”, góp phần vào công cuộc xây dựng và đổi mới đất nước là vai tr, trch nhiệm và tưởng độ sanh của đạo Phật. Phật giáo khôngquan niệm bi quan, lnh đời, xa lìa với cuộc sống thực ti để khép mình vào nơi ẩn dật tu hnh, m tu duyên phương tiện, dấn thân vào đời để chuyển hoá khổ đau, mang li bình an, phúc lạc cho đời. Sự gii thot của đạo Phật (theo tư tưởng Đi thừa) khôngnghĩa là thot khỏi cnh trần gian đau khổ ny m là “cư trần bất nhiễm”, sống và phụng sự cho lợi ích tha nhân m không đắm nhiễm những hình thức tiêu
 

cực, biết uyển chuyển, đồng hnh theo đà pht triển của xu hướng ton cầu để gii quyết các vấn nn của xã hội, như một sợi ch luồn qua lỗ kim m không bị vướng mắc.
Phật giáo Việt Nam vào thời- Trần dựa trên tinh thần thực tiễn của hon cnh dân tộc thời bấy giờ thường xuyên bị đe dọa xâm lược từ phương Bắc, đã hình thnh dng Thiền Trúc Lâm, quân bình giữa nhu cầu tâm linh và sự hưng thịnh của dân tộc. Hình nh một vị vua huy động sức mnh đi đon kết ton dân, ton quân đồng lng chống giặc ngoi xâm, giữ yên bờ ci. Những trang sử vẻ vang của triều đi - Trần sở dĩ có được như thế l do sự lãnh đạo anh minh và ti đức của các vị quân vương đã p dụng thnh côngtưởng giáo đạo Phật vào công cuộc trị quốc an dân, với quan điểm gần gi, hòa i trong việc thu phục nhân tâm quần chúng, dung hợp giữa nền chính trị quốc gia với tinh thần gii thot ngi của Phật gio, tạo ra sự tương tác, thúc đẩyhội pht triển bền vững trên cả hai phương diện đời sống vật chất và tinh thần. Các vị vua Trần, sng bn luận việc nước chống quân xâm lược, trưa đích thân xông pha trận mc trên yên ngựa, tối về nghiên cứu kinh điển tu hnh. Khi việc nước đã yên, các Ngi từ bỏ ngai vng xuất gia hnh đo, truyền bá chnh php cho nhân dân. Chủ trương của Phật giáo đời Trần là đào tạo những mẫu người được giáo dục ton diện với tinh thần Bồ tt đo, dấn thân vào đời, vui với niềm vui của đất nước, đau với nỗi đau của dân tộc, khi cần chiến đấu thì quyết tử hy sinh vì Tổ quốc non sông, khi đất nước thanh bình thì trở về với cuộc sống tu hnh thot tục, mới có thể đp ứng được những nhu cầu lịch sử đặt ra.
Ngy nay, truyền thống nhập thế của Phật giáo không cn khi niệm chung chung, trừu tượng m đã đi vào cuộc sống đời thường cụ thể và thiết thực hơn. Những năm qua, Phật giáo đã thực hiện nhiều chương trình từ thiện xã hội, nhân đo, giúp đỡ người nghèo, bảo trợ học sinh, sinh viên có hon cnh khó khăn, thăm hỏi những gia đình thương binh liệt sĩ, mở lớp tình thương, khm chữa bệnh từ thiện, nuôi ỡng cô nhi và người già không nơi nương tựa… Các hot độnghội với những nghĩa cử từ bi của đạo Phật đã nâng cao đạo đức truyền thng tương thân tương ái, góp phn n định tình hình xã hội, gim thiểu các tệ nn xy ra, bớt đi phần gnh nặng cho Nh nước là xu hướng nhập thế rất đng khuyến khích.


Trong chế thị trường, bn năng ích k trong con người dễ có cơ hội ny sinh và pht triển, những dục vng và đam đồng tiền, sùng bi vật chất, lm giu với mi giá, bất chấp cả tình nghĩa, bỏ qua đạo hnh, thậm chí sẵn sng ch đp lên nhân phẩm của người khác đang có cơ trỗi dậy. Trước hiện trng ấy, Phật giáo với học thuyết căn bn về nhân qu, nghiệp báo luân hồi, thường, duyên sinh ngã... đã có tác dụng đng kể trong việc giáo dục đạo đức xã hội ton cầu, kiềm chế những hnh vi thi qu, cực đoan, phi nhân tính, phn văn hóa ở con người. Phật giáo có một hệ thống các quan điểm tư tưởng đạo đức khá hon thiện nhằm xây dựng mẫu người tưởng. Nhờ vậy, khi thực hnh, tín đồ Phật giáo có thể điều chnh hnh vi của mình phù hợp với chân thiện mỹ. Gio dục mi người biết tin nhân qu, không tín dị đoan, không tin vào một thần linh no đó sắp đặt cho số phận mình, tất cả đều ở ngay những suy nghĩ, việc lm và lời nói của bn thân. Thấm nhuần tinh thần đó, mỗi cá nhân sẽ cm thấy tự tin, dm hy sinh, phụng sự vì lợi ích chung cho cộng đồng, hăng say lao động và sng to, xây dựng đất nước ngy cng phồn thịnh theo đà pht triển và hội nhập ton cầu. Những kht vng theo xu hướng thế tục hóa về sức khỏe, bình an, ti lộc, giu sang, thnh đt... thông qua sự cầu cúng, nhờ cậy ở các đấng thần linh ban phước theo những hình thức tín dị đoan đã lm cho triết gii thot của đạo Phật trở nên sai lệch, biến tướng và thực dụng. Các hình thức ny hình trung biến Phật giáo thnh nơi chủ trương vào thi độ trông chờ,li, cầu khẩn nhiều hơn là khuyến khích tinh thần trch nhiệm, tự lực vươn lên thay đổi cuộc sống và hon thiện nhân cch của mỗi cá nhân theo triết nhà Phật. Cầnnhững nhà hoằng php chân chính, mẫu mực, đủ ti đức để truyền bá Phật php và hướng dẫn tín đồ thực hnh theo chnh kiến, chnh tín, tu tập thiện php, chuyển hoá thân tâm, mang li hnh phúc an lạc đích thực cho mình và mi người.
lịch sử có đổi thay, thế cuộc có chuyển biến, Phật giáo Việt Nam vẫn luôn đồng hnh cùng dân tộc suốt hơn hai mươi thế k qua. Ngy nay, trong công cuộc đổi mới đất nước, trước xu hướng ton cầu hóa, Phật giáo cần biết tự điều chnh để thích ứng với nhân loi và xã hội thời hiện đi. Muốn vậy, Phật giáo cng phi đồng hnh cùng đất nước trên con đường đổi mới, hội nhập và pht triển để phù hợp với bối cnh lịch sử của thời đi, nhưng vẫn giữ gìn được bn sắc văn hoá, đạo đức truyền thống của ni giống Tiên Rồng theo phương châm: “Đạo pháp - Dân tộc./.

Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá

Click để đánh giá bài viết

Những tin mới hơn

Những tin cũ hơn

Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây