07. PHẬT GIÁO NAM TÔNG KHMER TRONG SỰ PHÁT TRIỂN CỦA PHẬT GIÁO VIỆT NAM

Thứ bảy - 08/09/2018 12:28
PHẬT GIÁO NAM TÔNG KHMER TRONG SỰ PHÁT TRIỂN CỦA PHẬT GIÁO VIỆT NAM của HT. Thích Thiện Nhơn*
Theo truyền s, đồng bào Khmer Nam Bộ đã định cư lâu đi trên phn đất cổ y, trưc nhất là quần cư ở nhng gò đất cao, giồng cát, cuối ng là vùng đất trũng. Trong đó, nhng thế kỷ đầu, đồng bào thờ cúng các vthn dân gian, như Ông Tà (Arach), Bình Vôi, Ông Táo. Nhng thế ktiếp theo, Bà La Môn giáo do các thương nhân Ấn Độ mang đến, xâm nhập vào các tỉnh ven biển như Hà Tiên, Sóc Trăng, Bạc Liêu, Trà Vinh, Mỹ Tho, Gia Định,v.v... Nhng thế kỷ kế tiếp, Phật giáo Thưng Tọa Bộ xuất phát từ nam Ấn Độ dọc theo ven biển đến Việt Nam.

Phật phái Thượng Ta Bộ truyền vào Campuchia từ Sri Lanka, Myanmar, Thái Lan vào thế kỷ XIV (1307) dưi thi Vua Thất Lị Nhân Đà La Bạt Ma. Tuy nhiên, tại Thái Lan, vào năm 1829, Sãi cả Preah Saukon từ bỏ phái Mahanikaya, thành lập phái Thommayutt, đưc sự ủng hộ của Hoàng gia Mong Kut Ramma IV, truyn sang Campuchia vào năm 1864. Đến m 1890, Hoàng tộc Campuchia phái một số sư sãi phái Thommayutt sang truyền đạo ở Việt Nam, chủ yếu là tỉnh An Giang, hình thành chùa Prey Veng ở huyện Tri Tôn và một số chùa khác. Mở đầu cho Phật giáo Nam tông Khmer có hai phái: Mahanikaya và Thommayutt. Phái Mahanikaya chiếm đa số tại Việt Nam.



* Hi đồng Trsự Giáo hi Phật giáo Việt Nam.
 
Năm 1957, Cư sĩ Sơn Thái Nguyên, một sãi cả tu xuất năm 1954 làm công chc cho chính quyền, đã đng ra xin phép Bộ Nội vụ Chính phủ Việt Nam Cng hòa thành lập phái Phật giáo Theraveda (Phật giáo Nguyên thy). Như vy, các sư sãi ngưi Việt Nam gốc Khmer và cả Khmer nguyên thy đều nm trong tổ chc Phật giáo này. Tuy nhiên, lòng quy hưng về Vua Sãi Campuchia ở Phnom Penh vẫn là chính, cthể là thi Vua Sãi Huôn Tat và Chuôn Natt (1920 - 1950). Nói khác đi, tùy thuộc vào Vua Sãi và Chính phủ Hoàng gia Campuchia. Do đó, đto mi liên hệ chặt chẽ gia Phật giáo Nguyên thy vi Phật giáo Vương quốc Campuchia, đưc sự đỡ đầu của Vua Sãi và sự hỗ trợ của Chính phủ Hoàng gia, nên tại Việt Nam các tnh đều thành lập Hội đồng Kluật (Mekon), gm u v:
  • Mekon: Sãi cquản lý một tnh thành, có nhiệm vụ phổ biến giáo lý, quyết đnh công việc ca chư tăng, các chùa trong tnh thành hoặc vi chính quyền đa phương của tnh thành và Vua sãi, Chính phủ Hoàng gia Campuchia.
 
  • Một hay hai Balakon: Phó sãi, phụ tá vi Sãi cả, có nhim vụ xây dng giáo lý, giảng dy cho Tkheo, Sa di, học sinh Phật t, sắp xếp tổ chc các lễ hội của chùa và đồng bào Khmer, kiến thiết chùa chiền,v.v
 
  • Vineytharkon: Sãi cphụ trách vluật (giám lut).
 
  • Samouhakon: Sãi cả phtrách về văn khố.
 
  • Lekhathika: Thư ký.
 
  • Một hay hai Anonkon: Sãi cả phụ trách một quận hay một huyện.
 
Nhng tnh thành, quận huyện có nhiều chùa, mỗi chùa thành lập một Ban Quản tr, giúp việc cho ctăng, hộ trì Tam Bảo.

Ban Quản trị có từ năm vị hay nhiều hơn, gồm: Trưng ban (Chtch), hai Phó ban (Phó Chtch), Tng Thư ký, hai Phó Tổng Thư ký, Thủ qu, Phó Thủ qu, hai Kim soát, một phụ trách Nghi lễ, một phụ trách Hoằng pháp, mt Tổ chc và nhiều cố vấn. Do đó, chư tăng khi thụ gii đều phải sang Phnom Penh tu học. Sau khi hoàn tất chương trình thì trở về Việt Nam hành đạo. Khi xây dng chùa chiền đều phải trình Vua Sãi Campuchia cho phép và thnh Vua Sãi hoặc Phó Vua Sãi sang Việt Nam làm Lễ Sima và đặt tên chùa mi hp pháp.

Năm 1960, khi quan hệ gia Việt Nam Cộng hòa và Vương quốc Campuchia bị cắt đt, strợ giúp trc tiếp gia Vua Sãi và Chính phủ Hoàng gia không còn. Tuy nhiên, các tchc Mekon tại một số tnh thành ở Việt Nam vẫn tiếp tục duy trì để sinh hoạt tăng sự đưc hanh thông và có hiệu quả cho đến năm 1975. Để bù đắp li khong trống này, đồng thi gim bt ảnh hưng quan hệ quá tùy thuộc trưc đây, Chính phủ Việt Nam Cộng hòa đã giúp đỡ Hội Phật giáo Theravada (Mekon Nam Bộ) thành lập Trưng Cao đẳng Pali, gm hai cấp: Trung đng và Cao đng tại chùa Ông Mẹt (Wattkompong) tnh lỵ Phú Vinh - Vĩnh Bình, nay là thành phố Trà Vinh, tnh Trà Vinh. Trưng hoạt động đến năm 1975 thì ngưng.

Mt điều đáng nói là, ngày 22/12/1960, tại khu căn cứ Dương Minh Châu biên gii tnh Tây Ninh, Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam đưc thành lập, do Lut sư Nguyễn Hu Thọ làm Chủ tch, thì Hòa thượng Sơn Vng ngưi
 
Trà Vinh là hàng giáo phm cp cao của Phật giáo Nam tông Khmer tham gia vi chc vụ Phó Chủ tch. Sau khi Hòa thưng viên tch, Hòa thưng Hu Nhem trú xứ tại Cà Mau thay thế.

Như vy, vào thi đim này, Phật giáo Nam tông Khmer hoạt động trong hai gii tuyến vùng đch tm chiếm và vùng giải phóng cũng như vùng xôi đậu cho đến ngày giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất Tổ quc (1975), thành lập nưc Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam (1976).

Trong phong trào đấu tranh của Phật giáo miền Nam, Phật giáo Nam tông Khmer đã tích cc tham gia y ban Liên phái Bảo vệ Phật giáo, bao gm các giáo phái Phật giáo tại miền Nam đương thi, do Hòa tng Thích Tâm Châu, Phó Hội chủ Tổng hội Phật giáo Việt Nam làm Chủ tch. Hòa thưng Lâm Em Tăng trưng Phật giáo Nam tông Khmer, trú xchùa Chatarangsay, quận 3, Sài Gòn tham gia cố vấn cho y ban. Cư sĩ Sơn Thái Nguyên đại din Phật tử Nam tông Khmer m y viên Thưng trc của y ban.

Tại các tnh, thông qua sự lãnh đạo của các Mekon, hưng ng phong trào theo sự chỉ đạo của Trung ương. Một đim thuận li khác, bên trong và phía sau còn đưc sự ủng hộ và chỉ đạo của Hội Đoàn kết Sư sãi Yêu nưc, do Hòa thưng Thạch Som trú xứ tnh Trà Vinh làm Phó Chtch Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Vit Nam khu Tây Nam Bộ làm Chủ tch; Hòa thưng Sơn Vọng, Phó Chủ tch Mặt trận Dân tộc Giải phóng min Nam Việt Nam làm Chtch danh d, góp phần thành công cho phong trào đấu tranh của Phật giáo miền Nam, đưa đến chế độ gia đình trị Ngô Đình Dim bị sụp đổ. Tự do tôn giáo đưc
 
tôn trọng và phát trin trong tinh thần bình đng các tôn giáo tại min Nam Việt Nam.

Tiến thêm một bưc, đtạo thành mt khối Phật giáo thống nhất hai hệ phái Nam tông, Bắc tông và các đoàn thPht giáo khác tại miền Nam, Đi hội thống nhất Phật giáo Việt Nam ngày 04/01/1964 được tổ chc tại chùa Xá Li, quận 3, Sài Gòn do Hòa thưng Thích Tâm Châu, Chtch y ban Liên phái Bảo vệ Phật giáo làm Trưng ban Tổ chc. Đại hi thành lập Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thống nhất, thông qua Hiến chương và suy cử Viện Tăng thống và Viện Hóa đạo cùng các Tổng vụ.

Tham dự Đại hội, đoàn Phật giáo Nam tông Khmer có: Hòa thưng Lâm Em, các Đại đc Thạch Gồng, Thạch Reach, Kim Sang, Kien Phum, Danh Bao, Danh Srum, Thạch Pêch, Thạch Suông, Sơn Sương, Châu Lun, Tăng Kim, Sơn Sun, và Cư sĩ Sơn Thái Nguyên. Hòa thưng Lâm Em đưc suy tôn làm Trưng lão Viện Tăng thống, Đại đc Thạch Gồng đưc suy cử làm Phó Thư ký Viện Tăng thống, Đại đc Kim Sang làm Vtrưng Tăng bộ Nam tông vụ thuộc Tổng vụ Tăng s, cư sĩ Sơn Thái Nguyên làm Vtrưng Thiện tín Nam tông vthuộc Tổng vụ Cư sĩ.

Sau khi đất nưc hoàn toàn giải phóng, Bắc Nam sum hp mt nhà, các tổ chc chính trị xã hội đều thng nhất thành một mi. Đy là cơ duyên đPhật giáo cả nưc thống nhất thành một tổ chc duy nhất. Năm 1980, sau nhiều phiên họp hiệp thương tại Thành phố Hồ Chí Minh, kết qumột Ban Vận động do Hòa thưng Thích Trí Thủ, Viện trưng Viện Hóa đạo Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thng nhất làm Trưng ban Vận động; Hòa
 
thưng Châu Mum, Hội trưng Hội Sư sãi Yêu nưc Min Tây Nam Bộ làm Phó ban Vận động.

Sau một thi gian chuẩn b, ngày 07/11/1981, tại chùa Quán S, thủ đô Hà Nội, Đại hi Thống nhất Phật giáo đã thành lập Giáo hội Phật giáo Việt Nam. Đại hội suy tôn Hòa thưng Thích Đc Nhuận m Pháp chủ, Hòa thưng Lâm Em làm Phó Pháp ch; suy cHòa thưng Thích Trí Thủ làm Chtch Hội đồng Trị s, Hòa thưng Châu Mum làm Phó Chtch. Tại Đại hội, Hòa thưng Dương Nhơn đại diện Hội Sư sãi Yêu nưc min Tây Nam Bộ trình bày tham luận, trong đó có đoạn: Vô cùng phấn khi đến dự Hội nghị thống nhất Phật giáo Việt Nam, thay mt Hội Sư sãi Yêu nưc miền Tây Nam Bộ, trên 10 ngàn Đại đc, chư Tăng và hơn một triu tín đồ Phật t, xin kính chúc Hội nghị thành công tốt đẹp. Hội nghị của chúng ta hôm nay là mt sự kiện lch sử có ý nghĩa vô cùng trng đại đối vi Phật giáo Vit Nam và cũng là lần đầu tiên đại din các Hphái Phật giáo chúng ta ngồi lại cùng nhau bàn bạc để đi đến thống nhất giềng mối Phật giáo nưc nhà, đưc thể hiện qua bản Hiến chương và Thông bạch của Ban Vận động Thống nhất Phật giáo Việt Nam… Do đó, Phật giáo Nam tông Khmer chúng tôi xin gii thiệu các vị đi din vào trong Giáo hội Phật giáo Việt Nam, để tăng tm sc mnh tổng hợp của Phật giáo cả nưc. Phật giáo Việt Nam nói chung đã có truyền thống đấu tranh giải phóng dân tộc, chắc chắn khi được thống nhất về một tổ chc, về ý chí và hành động sẽ có nhiều điều kiện góp phần quan trọng trong sự nghiệp xây dng và bảo vệ Tổ quc Việt Nam Xã hội Chủ nghĩa…”.
 
Vi tư cách là thành viên sáng lập Giáo hội Phật giáo Việt Nam qua hơn 30 năm tồn tại và phát triển, Phật giáo Nam tông Khmer tham gia đầy đủ các cơ quan như của Giáo hi. Hội đng Chng minh có HT. Lâm Em, HT. Thạch Som, HT. Mahasaray, HT. Danh Nhưng, HT. Dương Nhơn - Phó Pháp chủ; HT. Cả Bi, HT. Chau Ty, HT. Chau Tinh, HT. Thạch Hạnh, HT. Kim Sa Rinh, HT. Lý Liêu, HT. Diệp Thương, HT. Sơn Khune, HT. Thạch Hu, HT. Danh Pol, HT. Lý Sân, HT. Thạc Chương, HT. Sơn Pen, HT. Trần Phiên - Thành viên Hội đồng Chng minh. Hội đồng Trị sự có: HT. Châu Mum, HT. Dương Nhơn, HT. Thạch Sok Xane - Phó Chủ tch; HT. Đào Như - y viên Thư ký; HT. Thạch Huônl, HT. Danh Đổng, TT. Danh Lung - y viên Thưng trc; HT. Lý Xa Muoth, HT. Thạch On, HT. Tăng Nô, HT. Lâm Pậu, HT. Thạch Sên, HT. Danh Lân, HT. Thạch Oai, HT. Danh Thiệp, HT. Diệp Tươi, HT. Chau Sơn Hy, HT. Thạch Hà, HT. Trần Kiến Quốc, TT. Sơn Ngọc Huynh, TT. Lý Hùng, TT. Lý Vệ, TT. Quách Thành Sattha, TT. Trần Văn Tha, ĐĐ. Danh Phản, ĐĐ. Trần Phương, ĐĐ. Châu Hoài Thái, ĐĐ. Thạch Nê, ĐĐ. Danh Nâng. Trong 13 ban, viện Trung ương Giáo hội đều có stham gia của chư tôn Đc Phật giáo Nam tông Khmer. Tại 34 tnh thành Phật giáo phía Nam, nhất là 13 tnh thành Đng bằng Sông Cu Long, miền Đông Nam Bộ, chư tôn đc giáo phm Pht giáo Nam tông Khmer đều tham gia Ban Thưng trc Ban Trsự vi chc vụ Trưng ban, Phó ban, y viên Thưng trc và y viên Ban Trsphụ trách Phật giáo Nam tông Khmer tại đa phương. Đồng thi, có skết hp vi Hội Đoàn kết Sư sãi Yêu nưc các tnh thành, là thành viên trong Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, góp phần đy mnh công tác Pht sự của Hệ phái nói riêng, các tnh thành Phật giáo nói chung đạt
 
kết quả tốt đẹp, thc hiện phương châm hoạt động của Giáo hội: “Đạo pháp - Dân tộc - Chủ nghĩa Xã hội.

Trên lĩnh vc văn hóa giáo dục, hiện nay Phật giáo Nam tông Khmer có Học viện Phật giáo Nam tông Khmer (đặt tm tại chùa Pothisomrom, quận Ô Môn, thành phố Cần Thơ), đã và đang đào tạo hai khóa; trên 35 tăng sinh tốt nghiệp Cử nhân Phật học, 36 tăng sinh đang theo học Cử nhân Phật học, nhiều tăng sinh đưc cử đi du hc tại Thái Lan, Campuchia, Myanmar, Sri Lanka, n Độ,v.v

Vi hệ thống sáu Trưng Trung cấp Phật hc, trong đó có Trưng Trung cấp Pali Nam Bộ đặt tại chùa Khleang, TP. Sóc Trăng, tnh Sóc Trăng và 73 Lp Sơ cấp Pali, Vini đã giúp cho hơn 2.700 tăng sĩ có trình độ Trung cấp Phật học và hơn 2.750 tăng sĩ đang theo học các chương trình. Nhất là chương trình đại học quc dân tại Cần Thơ, Trà Vinh, Vĩnh Long, Bạc Liêu, thành phố Hồ Chí Minh,v.v…

Vi sự giúp đcủa Chính phủ, đã in 35 đầu sách hơn
1.150.000 ngàn bản, cùng 350 bộ Đại Tạng Kinh phân bố cho các chùa Phật giáo Nam tông Khmer trong khu vc có tài liệu nghiên cu, đc tụng và học tập.

Đặc biệt, trong thi khội nhập và phát triển ngày nay, Giáo hội Phật giáo Việt Nam cn có sự đối tác ngoại giao vi các nưc trong khu vc, nhất là các nưc có Phật giáo Nguyên thy như Thái Lan, Campuchia, Lào, Myanmar, Sri Lanka, Ấn Độ,v.v... Do đó, Phật giáo Nam tông Khmer trong lòng Giáo hội Phật giáo Việt Nam là mt nối kết quan trng trên trưng quốc tế. Qua đó cho thế gii thy đưc tính đc thù của Giáo hội Phật giáo Việt Nam là một tổ chc gồm các truyn thng, hệ phái
74
 
Phật giáo đoàn kết hòa hp trong ngôi nhà chung Phật giáo Việt Nam.

Các pháp môn truyền thống tu học biệt truyn đúng chánh pháp của các hệ phái Phật giáo đưc duy trì và phát triển n đnh như Hiến chương Giáo hội Phật giáo Việt Nam đã quy đnh, góp phần phát triển cộng đồng dân tộc Việt Nam, văn hóa ngưi Khmer tại Việt Nam và cộng đng quc tế trong tinh thần Phật giáo, xây dng đất nưc phồn vinh, văn minh tiến bộ trong thi kỳ hội nhập thế gii thế kỷ XXI và nhng thế ktiếp theo của Phật giáo Việt Nam, trong đó có Phật giáo Nam tông Khmer, thành viên sáng lập, hoạt động hài hòa, đoàn kết, thống nhất trong lòng Giáo hội Phật giáo Việt Nam hiện tại và tương lai.

Tóm lại, hơn 40 năm đồng hành cùng dân tộc, gần 1.000 năm hin hu trên đất nưc Việt Nam, vi tinh thần cộng cư sinh tồn, đoàn kết hòa hp vi 54 dân tộc anh em, nhất là các dân tc Khmer, Vit, Hoa, Chăm ở Đồng bằng sông Cu Long, Phật giáo Nam tông Khmer đã thể hiện trọn vẹn tinh thần lục hòa cộng trụ như Đc Phật dy: “Mỗi ngưi mỗi nưc mỗi non/ Khi vào ca Phật như con một nhà/ Cùng nhau thc hiện Lục hòa/ Chúng sanh li lc, chan hòa tình thương”.

Vi tinh thần và ý nghĩa y, Phật giáo Nam tông Khmer sẽ tích cc đóng góp nhiều hơn na cho sự phát triển chung của Giáo hội Pht giáo Việt Nam, trong đó có Phật giáo Nam tông Khmer và văn hóa ngưi Khmer, để cùng chung vai sát cánh bên nhau đồng hành cùng dân tộc, vì li ích và mc đích chung là an lạc, giải thoát, hòa bình, thnh vưng trong khu vc và cho thế gii trong thế kỷ XXI và nhng thế ktiếp theo trong ngôi nhà chung Giáo hội Phật giáo Việt Nam.


TÀI LIỆU THAM KHO:
  1. Kỷ yếu Đại hội Giáo hội Phật giáo Vit Nam Thống nhất, 1964.
  2. Kỷ yếu Đại hội Giáo hội Phật giáo Việt Nam, 1981.
3.  Kỷ yếu Hội thảo 30 năm thành lập Giáo hi Phật giáo Việt Nam (1981 - 2011).
  1. Tài liệu Hội nghị Chuyên đề Phật giáo Nam tông Khmer, tlần 1 đến ln 5 (2004 - 2012)
  2. Nguyn Mnh Cưng, Phật giáo Khmer Nam Bộ: Những vấn đcn nhìn lại, 2008.
  3. “Ngưi Khmer Nam Bộ”, Tạp chí Xưa & Nay, 2003.
  4. Lê Hương, Người Việt gốc Khmer, 1969.
  5. Hành hương Đất Phương Nam, Viện Nghiên cu Văn hóa Nghệ thuật Việt Nam, Phân viện tại TP. Hồ Chí Minh, 2003.
  6. Đa chí Văn hóa – Lịch sử Thành phố Hồ Chí Minh (tập 1).
  7. Tài liệu Hội thảo: Mối quan hệ Phật giáo ba nước Việt Nam - Campuchia - Lào: quá khứ và hin tại, Ban Tôn giáo Chính phủ, 2013.

Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá

Click để đánh giá bài viết

Những tin mới hơn

Những tin cũ hơn

Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây