22. THIỀN ĐỊNH VÀ DẠY HỌC TOÁN

Thứ bảy - 07/12/2019 06:19


THIỀN ĐỊNH DẠY HỌC TOÁN
 

NCS. Tạ Thị Minh Phương

 
 

MỞ ĐẦU
Toán học là một môn khoa học cơ bn, là nữ hoàng của các ngành khoa học” (phát biểu của Gauss, người được xem hoàng tử toán học)1. Toán học được ứng dụng khắp nơi trên thế giới và khắp mọi lĩnh vực. Kết quả từ một cuộc khảo sát 130 học sinh trung học phổ thông về việc học toán cho thấy hơn nửa trong tổng số không thích học toán, mặchầu hết đều nhận định toán học môn học quan trng. Học sinh cm thy căng thẳng với Toán và âu lo trước các kì thi. Là một người Pht tử nghiên cứu giáo dục Toán, hẳn nhiên cũng là người đã từng đi qua các giai đoạn khó khăn như các em đang đối mặt, tôi thiết nghĩ “chìa khóa” mở cánh cửa rèn luyện sức tập trung để giải quyết vấn đề chuyển hóa căng thẳng hẳn thể Thiền định.
  1. THIỀN ĐỊNH HỌC TOÁN
Thiền định chìa khóa mở cánh cửa bước vào con đường học toán hiểu toán một cách thuận lợi hơn. Học toán đòi hỏi sự tập trung, thật khó để thể nắm bắt các ý tưởng toán học hay giải


*. NCS Tiếnkhoa Toán, ĐHSP-Huế.
    1. Waltershausen, Wolfgang Sartorius won (1856), Gauss zum Gedachtniss. Sanding Re- print Verlag H.R. Wholwend.
 

quyết các vấn đề với một cái Tâm bay nhảy khắp mọi nơi. Điều kiện tiên quyết để học được môn Toán là cn biết cách định Tâm trên một đối tượng, chính thế Thiền định phương pháp tối ưu nhất để con đường học Toán đi đến tnh công.

 

Hình 1: Thiền định Học toán
Ngược li, vic học nhng con s, công thức Toán học liu có dính dáng đến Thiền định như trong hình 1? Mỗi cá thể tìm hiểu, tương tác thu nhận tri thức thông qua những lăng kính khác nhau. Phật giáo không chỉ một tôn giáo Phật giáo là khoa học của mọi ngành khoa học, cũngthế những người làm nghiên cứu đều tiếp nhận giáo lý của nhà Phật bằng những con đường riêng biệt sở lập luận riêng. Dẫu tin rằng Chân lý luôn như thế nhưng không phải chỉ bằng niềm tin đơn thuần như Đức Phật đã dạy Văn-Tư-Tu. Toán học là môn khoa học cơ bn và logic, chính vì thế đối với những ai sẵn nền tảng toán học, đồng nghĩa với việc sẵn công cụ/phương tiện để học tập – tư duy – thực hành giáonhà Phật một cách thuận tiện hơn.
hội ngày nay đang phải đối mặt stress không chỉ ở người lớn nghiêm trọng hơn các em đang độ tuổi đi học. Stress thể gây ra nhiều căn bệnh: âu lo, trầm cảm, mất trí nhớ,… Áp lực học sinh giáo viên đang phải đối mặt đến từ nhiều khía cạnh. Tuy nhiên, bài viết này chỉ tập trung những vấn đề xoay quanh việc thực nh Thin định giúp vic dy và học Toán dễ dàng hơn, cũng như nhìn nhận vn đề Thin định bằng lăng kính Toán học.
 

2. THIỀN ĐỊNHHỆ TRỤC TỌA ĐỘ OXY
Thiền, tiếng Pàli Jhàna, Sanskrit Dhyàna (Thiền Na), được Ngài Buddhaghosa định nghĩa như sau: Àramman, ù panijjhànato paccanikajhàpanato jhapam”nghĩa là: “Lựa chọn một đối tượng rồi Thiền trên đối tượng ấy, khiến cho khả năng đốt cháy, thiêu hủy các pháp đối nghịch” (tứcđây chỉ các triền cái các kiết sử phiền não). Định nghĩa về Thiền trong các kinh điển thường đi cùng các khái niệm Giới, Định, Tuệ khi đề cập đến Định tức Thiền Định. Bốn cấp độ Thiền Tôn giả Gotama đã chứng đắc được kinh điển ghi chép lại như sau: Ta ly dục, ly bt thiện pp, chng và(tIr)ú Thiền thứ nhất, một trạng thái hỷ lạc do ly dục sanhtầm có tứ. Như vậy lạc thọ khởi lên nơi Ta, được tồn tại nhưng không chi phối tâm Ta. Diệt tầm tứ, chứng trú Thiền thứ hai, một trạng thái hỷ lạc do định sanh, không tầm không tứ, nội tĩnh nhất tâm. Như vậy lạc thọ khởi lên nơi Ta, được tồn tại nhưng không chi phối tâm Ta. Ly hỷ trú xả, chánh niệm tỉnh giác, thân cảm sự lạc thọ các bậc Thánh gọi xả niệm lạc trú, chứng trú Thiền thứ ba. Như vậy lạc thọ khởi lên nơi Ta, được tồn tại nhưng không chi phối tâm Ta. Xả lạc xả khổ, diệt hỷ ưu đã cảm thọ trước, chứng trú Thiền thứ tư, không khổ không lạc, xả niệm thanh tịnh. Như vậy lạc thọ khởi lên nơi Ta, được tồn tại nhưng không chi phối tâm Ta.”
Trên đây đã định nghĩa bản về Thiền định theo Kinh sách, kế tiếp xem xét hệ trục tọa độ Oxy của Thiền định theo hệ quy chiếu Toán học. Ở góc phần tư th(IV), đây là trng thái kng có schú tâm, tâm lang thang trôi dạt khắp nơi. Đường tuyến tính từ góc
  1. đến góc (II) cho biết để đối trị với điều này bước đầu cần buộc Tâm trên một đối tượng. Chính sự nỗ lực chú tâm trên một đối tượng người thực hành thể đi vào Định, tiến dần cấp độ Thiền thứ nhất - một trạng thái hỷ lạc do ly dục sanh (loại bỏ mong cầu, ham muốn) tầm tứ (tìm kiếm bám chặt vào đối tượng).
 


Chú tâm

(II)
y
(I)
Định
Thiền
Nổ lực
O
Nhẹ nhàng
x
Tâm chống cự
Tâm lang thang
(III)
(IV)

Vọng tâm
Hình 2. Thiền định hệ trục Oxy
Ngược lại, đường tuyến tính từ góc (III) đến góc (I) cho thấy nếu người thực hành cố gắng nỗ lực nhưng tâm vẫn vọng động, lúc này cần phải chánh kiến, không đàn áp bản thân mình, quán chiếu theo dõi Tâm chống cự bên trong. Điều quan trọng thái độ không phán xét, phản ứng, chỉ thấy mọi hiện tượng nhưđang là. Được như vậy, việc thực tập thể bước vào Thiền các cấp độ cao hơn.
Đối với việc phát triển khả năng tập trung cho các em học sinh, thể lấy hơi thở làm đối tượng để hành Thiền.
Hơi thở2
Hướng dẫn học sinh tìm thấy một tư thế thể dễ dàng duy trì lâu, tập trung sự chú ý của mình đến hơi thở. Hãy để hơi thở tự nhiên không cần phải cố gắng. Phát triển khả năng tập trung vào một đối tượng điều đầu tiên quan trọng của việc học thiền. Hơi thở luôn điểm tựa an toàn được đề xuất để đặt sự chú ý bởi lẽ nó



2. John R.MC Quaid (2004),  Peaceful mind, Using Mindfulness & Cognitive Behavioral Psychology to Overcome Depression.
 

chức năng của thể liên tục xảy ra trong từng khoảnh khắc. Người thực hành sẽ sớm nhận thấy thể ngôi nhà của chính mình, thông qua Thiền định người thực tập sẽ học cách ngh ngơi nơi chính ngôi nhà đó.
Cách tốt nhất để phát triển hơi thở ý thức không những nguyên tắc cứng nhắc vội vàng. Những gợi ý ban đầu để đặt sự chú ý vào hơi thở bao gồm những điều sau:
    • Chú ý đến sự chuyển động của không khí đi ra nơi mũi, cảm thấy cảm giác hơi đi vào lạnh hơi ấm khi đi ra.
    • Đếm những hơi thở vào ra theo một chu kỳ từ 1 đến 10, sau đó lặp lại chu kỳ này (cũng thể đếm hơi thở theo những cách khác). Người thực tập không cần phải khắt khe với chính mình nên chú ý những đang xảy ra, cách chú ý đơn giản khi tâm lang thang quay lại đếm hơi thở bắt đầu lạicon số đã bỏ lỡ hoặc quay lại từ 1.
    • Chú ý một chu kỳ đầy đủ của hơi thở tất cả những cảm giác kết hợp với sự chuyển động của hơi thở. Nhận thấy hơi thở chuyển động như thế nào trong thể.
Thực hiện một trong những gợi ý trên cùng một lúc. Mọi người thường thấy khó khăn để tập trung khi tâm mình rất khuấy động. Nếu tâm bị khuấy động hay thậm chí bị lo âu, định một con số về cái đó thể giúp người thực hành ý thức như đếm hơi thở vào ra thật sự hữu ích. Tất nhiên những gợi ý này không giới hạn việc thực tập thở của người học mục đích muốn người thực hành thân cận với hơi thở vào ra trong thể. Sự vận chuyển củathểcông cụ chìa khóa cho thực tập chánh niệm, cũng như tốt cho sức khỏe của người thực tập.
  1. HÓA DẠNG SỐ BÀI THỰC TẬP CHÁNH NIỆM
Việc quan trọng của một người thực hành Thiền thấy bản thân mình, thấy mọi trạng thái thậm chí chấp nhận cả những cảm xúc xấu. Một trong những phương pháp trị liệu chứng stress
 

làm chủ cm xúc và các con sToán học sẽ tht shữu ích để theo dõi nhật cảm xúc của chính mình.
Theo dõi những hoạt động thể công việc khó khăn nhưngđóng một vai trò lớn trong việc nhìn nhận mình cảm thấy như thế nào sẽ hữu ích để làm điều đó. Thực hành ghi lại “nhật ký” hoạt động cho mình thấy bản thân đã trải qua thời gian cảm xúc như thế nào. Để làm được điều đó, trước tiên viết những hoạt động đó ra nhận định những cảm xúc của mình theo những hoạt động từ 0 đến 10 (quy ước 0 – cảm xúc tiêu cực, 10 – cảm xúc tích cực).
Bảng 1. Một dụ nhật theo dõi cảm xúc hoạt động (dựa trên phương pháp trị liệu tâmnhận thức hành vi kết hợp Thiền chánh niệm3)
Hoạt động Thứ 2 Thứ 3 Thứ 4 Thứ 5 Thứ 6 Thứ 7 Ch
nhật
Giờ lên lớp 3 6 2 5 5 2 3
Giải quyết các bài tập 2 4 3 6 6 3 4
Hoạt động ngoài giờ 2 4 2 4 5 3 2
Kết quả học tập 2 3 2 4 4 2 3
Khả năng tập trung 3 5 2 6 6 3 3
Chuẩn bị bài 2 6 3 4 5 3 3
Tổng 14 28 14 29 31 16 18

Nhật càng chi tiết càng tốt không mất nhiều thời gian để làm điều đó. Việc hóa thành dạng số như thế này thể giúp người thực hành dễ dàng theo dõi mức độ cảm xúc của mình. thể xem lại nhật theo cả hai chiều ngang dọc để thể điều chỉnh các hoạt động của mình hay tìm hiểu nguyên nhân cải thiện bản thân mình tốt hơn.
  1. TRUNG ĐẠO VÀ ĐỊNH GIÁ TRỊ TRUNG GIAN



3. John R.MC Quaid (2004), Peaceful mind, Using Mindfulness & Cognitive Behavioral Psychology to Overcome Depression.
 

Định lý giá trị trung gian: Hàm số f(x) xác định liên tục trên [a,b] f(a).f(b) < 0 khi đó tồn tại c thuộc (a,b) sao cho f(c) = 0.
Nói cách khác, nếu chúng ta đứng ở mỗi một bên “bờ” để nhìn “bờ” bên kia thì mãi vẫn chỉ cái nhìn biên kiến. Nếu ta muốn vượt thoát cả 2 bờ thì ít nhất phải một lần đến được bờ kia nhiên không dừng lạiđó. Điều đó chỉ xảy ra khi f(a) f(b) trái dấu hay ở 2 bờ khác nhau, hàm số liên tục, xuyên suốt nối bờ này đến bờ kia nhất định phải cắt trục Ox tại ít nhất một điểm (hàm số f(x) = 0 nghiệm). Cũng nghĩa là, chúng ta sẽ không sống nếu chưa một lần rơi vào trạng thái chết (hình 3) rồi ta sẽ thực sự chết?

A+

y=f(x)
Trạng thái chết
A-


Hình 3. Hàm quân bình f(x)
Chẳng cái gọi “bất biến” bởi lẽ một đường thẳng phẳng lặng nghĩa trạng thái chết. Quân bình một chuỗi vận động liên tục không ngừng, linh hoạt trong một biên độ cho phép (A+, A-). F(x) không phải một hàm tuần hoàn sự sống vốn đa dạng, muôn màu muôn vẻ, lăn tăn giữa hai cực xu hướng trung chính nhưng không bao giờ ở chính giữa. Vốn dĩ tự thân cái quân bình luôn xu hướng phá bỏ sự quân bình tự thânphải sắp xếp lại guồng máy hoạt động của nó, cái trật tự mới sẽ được hình thành. Cái mới được hình thành sau cả quá trình vận động tôi luyện, con đường từ phá bỏ đến hình thành, thiết lập trạng thái mới một chuỗi những trải nghiệm liên tục xuyên suốt. Đó chính con đường trung đạo, “ở giữa” nhưng không phải trạng thái chết, tùy duyên nhưng không vướng mắc, vượt thoát, niết bàn.
Như vậy thể thấy, những cảm xúc tiêu cực: stress, lo lắng,…
 

chưa hẳn điều quá tồi tệ. Với góc nhìn tâm lý học, ở một mức độ nào đó những cảm xúc này thể thúc đẩy sức mạnh của não bộ nâng cao hiệu quả của việc học tập làm việc. Quan trọng một người giáo viên, một người làm giáo dục nên giúp học sinh của mình biết cách chấp nhận những bản thân mình bằng tất cả sự mở lòng. Học sinh biết cách làm chủ bản thân tự tin vào chính mình như vậy mới thể đối diện để giải quyết những vấn đề trong học tập cũng như trong cuộc sống.
  1. KẾT LUẬN
Nếu việc dạy chỉ truyền đạt cho học sinh những kiến thức suông thì lẽ giáo dục sẽ dần đi đến ngõ cụt. Giáo dục nhắm đến việc giúp con người tìm thấy mình nơi chính mình. Làm thế nào để học sinh sức mạnh cả thể chất lẫn trí óc, làm thế nào để học sinh khả năng tập trung tốt học tập hiệu quả, làm thế nào để học sinh cảm thấy hứng thú, không nặng nề với việc học cuộc sống? Đó những câu hỏi những người đã đang làm công việc giáo dục luôn thao thức tìm kiếm giải pháp. Thiền định chínhthế trở thành một con đường được giáo dục khắp nơi trên thế giới quan tâm không chỉ riêng của Phật giáo. Chính những lợi ích thiết thực của việc thực tập Thiền không thể phủ nhận, ngày nay các khóa học Thiền định được đưa vào trường học với những phương pháp phù hợp cho từng lứa tuổi.
Cũng vy giáo dục Toán học nếu chỉ là dy và học nhng kiến thức hàn lâm không thấy tính ứng dụng trong đời sống thì việc dy học Toán ngày càng xa rời với mục đích tốt đp của nó. Hơn na, hai kng gian Pht giáo ứng dụng và Toán học ứng dụng giao nhau trong cuộc sống thực tế hiện hữu này. Quả thật đáng tiếc nếu chỉ nhìn thấy chúng riêng rẽ tách biệt trong cái nhìn của sự hạn chế, Phật giáo qua mỗi lăng kính những nét hay đẹp riêng. Nhưng điều quan trọng là, nét đẹp đó khiến những người làm khoa học đủ bằng chứng để tin tưởng Chânkhông phải đến từ niềm tin thuần túy giáo điều.
 



Tài liệu tham khảo
John R.MC Quaid (2004), Peaceful mind, Using Mindfulness & Cognitive Behavioral Psychology to Overcome Depression.
Thích Minh Châu (2013), Như Lai Thiền (Trong Kinh Tng Pali), Nxb. Hồng Đức.
Trung bộ I, Đại kinh Saccaka, tr.540-541.
Waltershausen, Wolfgang Sartorius won (1856), Gauss zum Ge- dachtniss. Sanding Reprint Verlag H.R. Wholwend.


342
 

Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá

Click để đánh giá bài viết

Những tin mới hơn

Những tin cũ hơn

Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây