21. NHẬN DIỆN VĂN HỌC PHẬT GIÁO TRONG VĂN XUÔI VIỆT NAM HIỆN ĐẠI

Thứ bảy - 07/12/2019 06:17


 
NHẬN DIỆN VĂN HỌC PHẬT GIÁO TRONG VĂN XUÔI VIỆT NAM HIỆN ĐẠI
 

NCS.ĐĐ. Thích Chấn Đạo



 
Văn học Phật giáo một bộ phận không tách rời văn học Việt Nam. Với sự phát triển của văn học Việt Nam hiện đại dường như văn học Phật giáo bị tách biệt khỏi dòng chảy bởi những tính thế tục trong văn chương. Tuy nhiên, ngoài bộ phận văn học Phật giáo hiện đại thuần túy thì trong văn xuôi Việt Nam hiện đại vẫn sự ảnh hưởngtưởng của Phật giáo. Việc nhận diệntưởng Phật giáo trong các tác phẩm thế tục một điều cần thiết, để qua đó khẳng định sự ảnh hưởng của Phật giáo đối với văn học, cũng như mở rộng khái niệm Văn học Phật giáo.
  1. KHÁI NIỆM VĂN HỌC PHẬT GIÁO TRONG VĂN XUÔI VIỆT NAM HIỆN ĐẠI
Thành tựu nghiên cứu văn học Phật giáo trong những năm gần đây thể khẳng định rằng một nền văn học ảnh hưởngtưởng Phật giáo, tạo thành một dòng văn học riêng biệt gọi văn học Pht giáo. Trước hết phải khẳng định nhng giá trriêng bit của dòng văn học Phật giáo Việt Nam qua những công trình nghiên cứu của các tác giả như Mạnh Thát, Nguyễn Công Lý, Nguyễn




*. Học viện Phật giáo Việt Nam tại Huế.
 

Phạm Hùng, Nguyn Thị Vit Hằng, Hà Văn Tn, Trn Thị Băng Thanh1 Nguyễn Phạm Hùng cho rằng: “Nhiều nhà nghiên cứu căn cứ trên sở Việt Nam một quốc gia Phật giáo lâu đời, một nền văn học nghệ thuật Phật giáo lâu đời, đặt dưới sự quan sát của những tiêu chí “mở” đã đi tới khẳng định rằng, văn học Phật giáo tồn tại như bộ phận văn học riêng, thậm chí thể như một nền văn học... theo những cách hiểu khác nhau”2. Mặc vậy, khái niệm Văn học Phật giáo vẫn chưa được thống nhất. “Người ta chấp nhậnnhư một hiện tượng tất yếu trong đời sống văn học Việt Nam cổ, nhưng quan niệm vềchưa thật sự đầy đủ, chặt chẽ, khi thiếu khách quan, khoa học”3. Nội hàm khái niệm văn học Phật giáo khá cởi mở, tùy thuộc vào phạm vi nghiên cứu của mỗi nhà nghiên cứu. hai luồng ý kiến khác nhau, đó là: 1) Văn học Phật giáo chỉ bao gồm tam tạng kinh điển: Kinh, Luật, Luận - những tác phẩm nhằm chuyển tải các giáo nghĩa kinh điển nhà Phật; 2) Văn học Phật giáo gồm tất cả các tác phẩm viết về Phật giáo, liên quan đến Phật giáo, thậm chí những tác phẩm đả kích, bài chống Phật giáo.
Nghiên cứu về văn học Phật giáo thời trung đại, Nguyễn Công cho rằng “Văn học Phật giáo một bộ phận văn học nằm trong cấu trúc tổng thể của văn học Việt Nam. Bộ phận văn học này góp phần làm cho văn học viết Việt Nam thêm phong phú, đa dạng chiều sâu về mặttưởng. Về nội dungtưởng, bộ phận văn học này được sáng tác dưới sự ảnh hưởng, tác động trực tiếp hoặc gián tiếp thể hiệntưởng Thiền Phật, hay mang cảm quan thiền Phật. Về đề tài phản ánh, tác phẩm văn học Phật giáo dứt khoát phải thể hiệntưởng thiền Phật, mang cảm quan thiền Phậttrực



    1. Mạnh Thát (2001), Tổng tập Văn học Phật giáo Việt Nam tập 1-2-3, Nxb. Tp. Hồ Chí Minh; Nguyễn Công (2003), Văn học Phật giáo thời Trần - diện mạo đặc điểm, Nxb. Đại học Quốc gia Tp. Hồ Chí Minh; Nguyễn Phạm Hùng (2015), Văn học Phật giáo Việt Nam, Nxb. Đại học Quốc gia Nội; Nguyễn Thị Việt Hằng (2015), Văn học Phật giáo Việt Nam thế kỷ XVII-XIX, Luận án Tiếnvăn học, Học viện Khoa học hội Nội.
    2. Nguyễn Phạm Hùng (2015), Sđd, tr.45.
    3. Nguyễn Phạm Hùng (2015), Sđd, tr.45.
 

tiếp hay gián tiếp. Đó những tác phẩm viết về cảnh già lam, về sãi, trong đó cả những tác phẩm bài Phật, chống của các nhà Nho viết ra nhưng được nhà chùa chấp nhận”4.
Thích Huệ Thông với bài Vài ghi nhận về văn học Phật giáo Việt Nam đã chia làm ba nhóm tác phẩm, “nhóm thứ nhất những tác phẩm điển phạm, bao gồm Kinh Luật Luận được truyền tụng từ thời đức Phật; nhóm thứ hai bao gồm hệ thống pháp ngữ được hàng đệ tử Phật trước tác để phô bày chân lý, chẳng hạn như Tín Tâm Minh của Tam tổ Tăng Xán, hay Pháp bảo đàn Kinh của Lục tổ Huệ Năng; nhóm thứ ba nhóm tác phẩm văn học thuần túy, không thuộc hệ thống kinh điển pháp ngữ,bao hàm nhiều đề tài, chủng loại được tác giả trước tác, biên soạn, dịch thuật sau này. Trong nhóm thba này nó lại bao gồm hai tnh phần, đó là nhóm tác phẩm văn học Phật giáo với các tác phẩm biện giải, lý luận, thuyết giảng về Phật học nhóm tác phẩm chịu ảnh hưởng bởi đạo lý từ bi hỷ xả, thuyết nhân duyên, nhân quả của Phật giáo”5. Như vậy, việc phân chia các nhóm tác phẩm một cách ràng chứng tỏ khái niệm văn học Phật giáo đã mở rộng phạm vi.
lược qua những khái niệm của các nhà nghiên cứu văn học Phật giáo thời trung đại để thấy rằng, tùy vào từng khía cạnh nghiên cứu khái niệm đó rộng hay hẹp. Để nhận diện được văn học Phật giáo hiện đại, chúng tôi cho rằng khái niệm văn học Phật giáo cần phải được mở rộng nội hàm hơn nữa.
Nguyễn Phạm Hùng cho rằng: “Văn học Phật giáo Việt Nam hiện đại, tính từ đầu thế kỷ XX đến nay, một bộ phận của văn học Việt Nam nằm trong quỹ đạo hiện đại vềtưởng nghệ thuật. Vềtưởng,tham gia vào việc phản ánh đời sống tâm hồn, đời sống tinh thần của một bộ phận con người tình cảm cảm xúc Phật



    1. Nguyễn Công(2018), Văn học Việt Nam thời Lê Mạc, Nam Bắc phân tranh, Nxb. Đại học Quốc gia Tp. Hồ Chí Minh, tr.195.
    2. Thích Huệ Thông (2018), “Vài ghi nhận về văn học Phật giáo Việt Nam”, In trong Kỷ yếu Hội thảo Khoa học Văn học Phật giáo Việt Nam: Thành tựu Định hướng nghiên cứu mới, Sđd, tr.198-199.
 

giáo đối với hiện thực, về nghệ thuật,sử dụng ngôn ngữ thể loại phổ biến của văn học hiện đại. không còn nằm ở trung tâm của hệ thống văn học như trong một số giai đoạn của thời cổ trung đại, dần dần chuyển dịch ra ngoài rìa của hệ thống văn học”6. thể thấy rằng, văn học Phật giáo Việt Nam hiện đại không cònhẹp trong phạm vi thiền môn những Phật tử tín tâm còn được thể hiện bởi những tác giả không hề tín đồ Phật tử, thậm chí là nhng tác gicó cách nhìn của một ngoại đo.
Nếu như Nguyễn Công đề cập đến khái niệm “trực cảm tâm linh” trong khi nghiên cứu thơ thiền Trần thì khái niệm văn học Phật giáo hiện đại sẽ được nhìn nhận bằng tri thức của người ng- hiên cứu. Cũng một tác phẩm nhưng đặtđịa vị, góc độ nào thì sẽ văn học Phật giáo không phải văn học Phật giáo. Tác giả hiện đại nhiều khi sáng tác không đặt cảm quan của mình từ lý thuyết Phật học nhưng người nghiên cứuthể nhìn ra tưởng Phật học ở trong tác phẩm đó. Vấn đề trực cảm tâm linh, tức sự nhìn nhận của mình đạt đến mức nào để tạo ra tác phẩm hay nghiên cứu tư tưởng tác phẩm. Tác giả Thích Hạnh Tuệ mở đầu luận án Vị trí của Trúc Lâm tông chỉ nguyên thanh trong văn học Phật giáo Việt Nam thời trung đại đã giới thuyết rằng, để nghiên cứu tác phẩm Trúc Lâm tông chỉ nguyên thanh của Ngô Thì Nhậm ngoài yêu cầu về trình độ Phật học thì còn cần đến thực nghiệm tâm linh của bản thân người nghiên cứu. Như vậy, để nghiên cứu một tác phẩm bất kỳ thì ngoài trình độ Phật học còn cần sự chiêm nghiệmthuyết ấy để thể trực cảm nhận ratưởng Phật học nào trong ba Tam tạng kinh điển Phật giáo được tác giả thể hiện trong tác phẩm.
Trong lời tựa cuốn Pht lý qua Liêu Trai, Lý Vit Dũng nói rằng: Thật ra Phật pháp mênh mông như biển rộng trời cao nên Phậtcũng đa hình đa dạng luôn thích nghi với tâm cảnh của mọi chúng sanh. Do đó bên cạnh những Phậtphần nào mang tính



    1. Nguyễn Phạm Hùng (2018), “Những vấn đề văn học Phật giáo Việt Nam hiện đại”, In trong Kỷ yếu Hội thảo Khoa học Văn học Phật giáo Việt Nam: Thành tựu Định hướng nghiên cứu mới, Sđd, tr.680.
 

giáo điều nằm trong kinh luận tàng sâu thẳm của ba tạng, mười hai phần giáo thì cũng những Phật ý giản dị dễ thấu triệt trong đời thường, trong những cảnh giới thật “con người” như tình yêu trai gái, không chỉ của mỗi con người còn cả cõi ma mị, yêu quái mộng mơ”7.
Như vậy, trong xu hướng phát triển của văn xuôi Việt Nam hiện đại, văn học Phật giáo không đơn thuần chỉ một bộ phận riêng biệt nằm ngay trong tác phẩm. Văn học Phật giáo hiện đại không còn phụ thuộc vào người sáng tác mangtưởng Phật giáo hay không phụ thuộc vào tầm tri nhận của người đọc, người nghiên cứu. Bởi lẽ, có những tác phẩm lấy nhân vật là nhà sư, nhà chùa… nhưng nội dung ý nghĩa lại một vấn đề khác, ngược lại những tác phẩm viết hoàn toàn thế tục nhưng lại mang ý ng- hĩa triết giáo nhà Phật, thể hiện tinh thần từ bi, thể hiện luật nhân quả… Vấn đề là người đọc, người nghiên cứu tri nhận tác phẩm đó dưới con mắt Phật học như thế nào.
  1. CẢM QUAN TÔN GIÁO TRONG VĂN XUÔI VIỆT NAM HIỆN ĐẠI SỰ KHẲNG ĐỊNH CỦA TƯ TƯỞNG PHẬT GIÁO
Bùi Việt Thắng cho rằng: “Không phải ngẫu nhiên trên văn đàn Việt Nam những năm cuối thế kỷ XX đầu thế kỷ XXI lại xuất hiện khá nhiều tiểu thuyết viết về “cái tâm linh” như một hiện tượng tinh thần đáng quan tâm của đời sống hiện đại”8.
Suốt trong giai đoạn văn học trung đại Việt Nam, tôn giáo, đặc biệt Nho Phật Đạo trở thành nhữngtưởng chi phối văn học. Trong đó, Pht giáo đã làm nên trang mở đu vô cùngn tượng của nền văn học viết. Về sau vẫn ảnh hưởng lớn đến tác giả số lượng tác phẩm của văn học Việt Nam. Đến văn học hiện đại, hình ảnh tôn giáo xut hin nhiu trong tác phẩm văn học. Trong đó, văn xuôi Việt Nam hiện đại tiếp tục trình bàytưởng, cảm quan tôn


  1. Việt Dũng (2015), Phật qua Liêu Trai, Nxb. Hồng Đức, tr.6.
  2. Bùi Việt Thắng (2018), “Sự thức tỉnh của tâm linh từ góc nhìn văn hóa (qua một số tiểu thuyết xuất bản gần đây)”, in trong Kỷ yếu hội thảo Văn học văn hóa tâm linh, Viện Văn học, Nxb. Khoa học hội, tr.466.
 

giáo với một cách nhìn hoàn toàn mới lạ. Sự phát triển của văn xuôi Việt Nam hiện đại dường như càng sử dụng tôn giáo, tâm linh làm nền tảng, chất đệm cho dụng ý của tác giả. Hàng loạt những truyện ngắn, tiểu thuyết hiện đại mang âm hưởng tôn giáo như Hồn bướm mơ tiên của Khái Hưng; Nhân sứ, Bt mệt của Hòa Vang; Tt lửa lòng của Nguyễn Công Hoan; Th may của Phạm Hải Vân; Đường Tăng của Trương Quốc Dũng; Giàn thiêu của Võ Thị Ho; các tiu thuyết của Hồ Anh Thái như Cõi người rung chuông tận thế, Đức Phật, nàng Savitri tôi; của Nguyễn Xuân Khánh như Mẫu thượng ngàn, Đội gạo lên chùa, Hồ Quý Ly, Chuyện ngõ nghèo; của Nguyễn Đình như Xác phàm, Hoang tâm, Bãi săn nhiều truyện ngắn của Nguyễn Huy Thiệp…
Với những tác phẩm tiếng vang như trên ta thấy rằng, tác giả kng phải là một tín nh tôn giáo, họ kng phải là người rao giảng cho tôn giáo nhưng họ chính người lấy “bột” tôn giáo để “gột” nên tác phẩm. Nói như Chu Văn Sơn, đây chính tác giả “tín tâm nhưng không hề tín đồ của bất cứ giáo phải hiện hành nào, tôn giáo chỉ đơn thuần như một cảm quan, một cái nhìn nghệ thuật về thực tại”9.
Văn học hiện đại chịu sự tác động của tôn giáo nhưng không còn đơn thuần thuyết giáo mượn tôn giáo như một bước đệm để nhân vật, cốt truyện trở nên hấp dẫn. Đồng thời qua đó trình bày cảm quan, thái độ của chính tác giả đối với tôn giáo.
Trong vic đánh giá Mi quan hgiữa Pht go với văn hc, Nguyn Công Lý nhận xét rằng: Tôn giáo là ci nguồn ng đỡ sức sáng tạo của văn học nghệ thuật. Phật giáo vốn tôn giáo con người về con người, hướng con người vươn tới tình thương yêu bao la, mênh mông, vớitưởng từ bi hỷ xả; đặc biệt chú trọng đến những con người đau khổ. Chínhtưởng này lại bắt gặp tư tưởng của dân tc. Pht giáo thấm nhun trong m thức, đời sng của người Việt. Văn học Phật giáo một bộ phận không tách rời,



  1. Chu Văn Sơn (2012), Nguyễn Quang Thiều khuynh hướng sử thi tôn giáo, Nxb. Văn học.
 

một bộ phận làm nên diện mạo đặc điểm của văn học Việt Nam. Phật giáo tiếp tục khẳng định mình trong nền văn học Việt Nam hiện đại. Khi tiếp xúc Đông Tây diễn raViệt Nam, nền văn hóa, văn học Việt phát triển một cách mạnh mẽ, văn học Phật giáo cũng không nằm ngoài sự phát triển đó. Các nhà nghiên cứu như Nguyễn Công Lý, Nguyễn Hữu Sơn, Nguyễn Phạm Hùng đã những công trình điểm qua sự phát triển của văn học Phật giáo cận hiện đại10. đây chúng tôi quan tâm tới văn học Phật giáo nằm trong văn xuôi Việt Nam hiện đại. Đa số các nhà nghiên cứu văn xuôi Việt Nam hiện đại đều áp dụng những thuyết luận phê bình phương Tây hiện đại, cho nên, nếu hời hợt chúng ta sẽ không thấy được cảm quan tôn giáo, đặc biệt tưởng Phật giáo trong những tác phẩm này.
Tác giLê Dục Tú cho rằng: Trong nhiu sáng tác của văn xuôi đương đại, thuyết nhân quả của Phật giáo đã hiện diện khá songkhông phải chỉ trình bày những thuyếttôn giáo một cách cứng nhắc, hời hợt kết quả của quá trình tư duy nghệ thuật, qua đó bộc lộ tư tưởng cái nhìn sâu sắc của nhà văn trước cuộc đời. Mượn thuyết nhân quả của Phật giáo các nhà văn đã gửi đến một thông điệp: Con người phải chịu trách nhiệm bởi những mình gây ra. Quá trình sống đồng thời quá trình con người phải tự điều chnh hành vi của mình để cho mối quan hệ giữa con người con người, con người hội ngày càng tốt đẹp hơn, hoàn thiện hơn”11.
Hàng loạt những bài nghiên cứu đã được công bố như: Cõi người rung chuông tận thế’ từ góc nhìn Phật giáo của Anh Minh; Tâm thức Phật giáo trong ‘Đội gạo lên chùa’ của Nguyễn Xuân Khánh của Phan Trần Thanh Tú; ‘Đội gạo lên chùa - một cách hiểu về Phật tính của Nguyễn Thị Bình; “Vô úy”- một cảm nhận Phật giáo của Nguyễn



  1. Xem thêm “Một thế kỷ sưu tầm, phiên dịch nghiên cứu về văn học Phật giáo Việt Nam” của Nguyễn Công Lý; “Nhận diện thành tựu nghiên cứu văn học Phật giáo Việt Nam thời kỳ đổi mới (từ 1986 đến nay)” của Nguyễn Hữu Sơn; “Những vấn đề văn học Phật giáo Việt Nam hiện đại” của Nguyễn Phạm Hùng in trong Văn học Phật giáo Việt Nam: thành tựu định hướng nghiên cứu mới.
  2. Lê Dục (2018), “Cảm quan tôn giáo trong văn xuôi Việt Nam đương đại, in trong
Kỷ yếu hội thảo Văn học văn hóa tâm linh, Viện Văn học, Nxb. Khoa học hội, tr.446.
 

Xuân Khánh trong Đội gạo lên chùa của Anh-Nguyễn Thị Thanh Nga; ‘Chuyện ngõ nghèo’ dưới góc nhìn Phật học, Hình ảnh ngôi chùa trong Đội gạo lên chùa của Nguyễn Xuân Khánh của Phan Thạnh; Ảnh hưởng thuyết nhân quả của Phật giáo trong một số truyện ngắn của Nguyễn Huy Thiệp của Thành Đức Hồng Hà; Thuyết nhân quả của Phật giáo trong tiểu thuyếtĐức Phật, nàng Savitri Tôi’ của Lê Hải Anh-Trn Bích Vânlà một cách tiếp cn văn xuôi dưới góc độ Phật học. Chính việc tiếp cận này sẽ công việc để nhận diện tác phẩm văn học Phật giáo, khẳng định sự ảnh hưởng của Phật giáo đối với văn học Việt Nam hiện đại.
Qua Cõi người rung chuông tận thế, Hồ Anh Thái nêu bật lên cái ác đang chễm chệ trong hội, sự tha hóa của lớp thanh niên trẻ, đồng thời, sự hận thù chồng chất hận thù đã đưa đến những kết cục vô cùng bi thảm. Trong tiu thuyết hu như kng giới thuyết một vấn đề nào của Phật giáo, nhưng dưới góc nhìn Phật học, Anh Minh trong bài Cõi người rung chuông tận thế từ góc nhìn Phật giáo” đã lý giải những tội ác, những kết cục đó cùng hợp lý. Đặt trên nền tảngtưởng nhân quả, đồng thời tinh thần từ bi xóa bỏ hận thù, quá trình từ minh đến hận thù, quá trình sám hối, phục thiện… đã để tiểu thuyết kết thúc với mong ước cái ác trong hội sẽ không phải tái diễn. Anh Minh khẳng định: “Một tiểu thuyết hiện đại song cách đặt vấn đề giải quyết vấn đề lại đậm sắc màu của tư tưởng Phật giáo”12.
Trong Đức Pht, nàng Savitri và i, HAnh Thái đã xây dựng một Đức Phật hoàn toàn một con người thật trong lịch sử. Vòng hào quang huyền thoại bị gạt bỏ, thay vào đó một con người thông tuệ, một triết gia, một nhàtưởng đại bằng xương bằng thịt. Những nhân vật xung quanh Đức Phật được tác giả miêu tả từ tâm lý, tính cách tới hành động càng làm cho Đức Phật càng trở nên gần gũi, càng trở nên thật hơn. Tiểu thuyết này không phải chỉ để xây dựng hình tượng Đức Phật còn thể hiện nhiềutưởng của



  1. Hồ Anh Thái (2013), Cõi người rung chuông tận thế, Nxb. Trẻ, tr.361.
 

Pht giáo cũng như văn hóa n Đ. Lê Hải Anh-Trn Bích Vân với bài Thuyết nhân quả của Phật giáo trong tiểu thuyết Đức Phật, nàng Savitri Tôi” đã nhận xét rằng: “Cảm quan Phật giáo được phủ chiếu ở mọi góc độ, mọi nhân vật trong cuốn tiểu thuyết Đức phật, nàng Savitri tôi của Hồ Anh Thái. Qua cuộc đời của một số nhân vật trong cuốn tiểu thuyết hơn bốn trăm trang, qua một phương diện của nghiệp với ba điều thuộc về ý (tham, sân, si), Hồ Anh Thái đưa đến một giác ngộ về nhân quả báo ứng của con người trong cuộc sống. lẽ bởi thế thông điệp nhân văn cao cả từ Đức phật, nàng Savitri tôi của Hồ Anh Thái chưa bao giờ vơi sức hấp dẫn đối với độc gi.
Với tiểu thuyết Xác phàm, Nguyễn Đình đặt những câu hỏi xoay quanhthuyết Phật học đan cài qua các nhân vật. “Vậy sau khi con người chết đi, cái còn lại để đi đầu thai theo vòng luân hi mà thy vn ging?. Đo Pht gi đó là thức […] Nhưng ri cái thức đó sẽ quay trở lại trong một con người nào đó chứ, bạch thầy?”13. Dưới góc nhìn Phật học sẽ thấy được tác giả đã chịu ảnh hưởngtưởng về tứ đại, về sự thường, giả tạo của thể con người. Việc để cho Nam – một chàng trai muốn phẫu thuật chuyển giới để trở thành một gái thể sống với Việt như một đôi trai gái bình thường vừa phản ánh được những biến đổi của hội vừa thể hiện bản chất của thể người không vĩnh viễn, không thật, thể này thể thay đổi. “Xác phàm này sẽ chỉ được thay đổi về mặt hình thức chứ không thay đổi được nội dung” […] “Em đến từ những mảnh cát bụi nào? Đất nước và không khí nào sinh ra em, một đóa hoa chỉ tỏa hương thay cho loài khác? Tại sao em lại chọn mái nhà tranh ấy để ra đời? […] Tại sao em lại ăn chay để nuôi dưỡng một xác phàm trong sạch rồi lại phá giới để trở nên nhanh chóng lụi tàn?”14.
Xác phàm, Hoang tâm hay Bãi săn của Nguyễn Đình không phải là tác phẩm dùng để thuyết giáo, truyền tưởng Phật giáo.


  1. Hồ Anh Thái (2014), Xác phàm, Nxb. Trẻ, tr.20, 21.
  2. Hồ Anh Thái (2014), Xác phàm, Nxb. Trẻ, tr.274.
 

Phật giáo trong tiểu thuyết này trở thành một chất đệm, một chất keo để tác giả xâu kết các chi tiết cũng như thể hiện ý đồ sáng tạo của mình.
Tương tự, Cánh đồng bất tận của Nguyễn Ngọc một tác phẩm hoàn toàn thế tục bởi từng chi tiết trong đó ngay cả người phàm đọc vẫn thấy ngượng nhưng dưới góc nhìn Phật học, Phan Thị Thu Hiền lại một đánh giá sâu sắc với bài “Cảm quan Phật giáo trong Cánh đồng bất tận15. Phan Thị Thu Hiền khẳng định: Trong quan nim nghệ thut của tác phẩm, dễ dàng nhận thy nh hưởng của tư tưởng Phật giáo. Một số học giả đi trước đã chú ý đến điểm này tuy vấn đề chưa được nghiên cứu chuyên sâu. Theo chúng tôi, cảm quan đời sống thẩm nhập triết lý Phật giáo đã góp phần tạo dựng hình tượng không gian, thời gian, nhân vật, chuyển tải những chiêm nghiệm thế sự, nhân sinh mang tầm phổ quát, khiến Cánh đồng bất tận trở thành tác phẩm cắm mốc sáng tác Nguyễn Ngọc nói riêng và văn chương Vit Nam đương đại nói chung.
Bài viết Chuyện ngõ nghèo dưới góc nhìn Phật học, Phan Thạnh đã phân tích tiểu thuyết Chuyện ngõ nghèo của Nguyễn Xuân Khánh đi đến kết luận: “Như vậy dưới góc nhìn Phật học ta thấy được bản chất của cuộc sống. Con người trong hội đang bị màn minh che lấp để chạy theo giấcvật chất. Con người đánh mất giá trị tự thân, giá trị tinh thần, đánh mất tâm hồn rung động trước nghệ thuật. Không nước mắt thì con người trở nên chai sạn trước những khổ đau. minh chi đầu nằm trong chuỗi thập nhị nhân duyên, khởi đầu cho những suy nghĩ việc làm của con người. Để minh che lấp thì cái ácchễm chệ trong mỗi con người, đứng lộ hình giữa hội. Chiếc kính Chân Tướng sẽ điều thú vị để con người giật mình nhận ra giá trị của cuộc sống, sẽ phá tan được màn minh. Với nghệ thuật ngôn từ, Nguyễn Xuân Khánh đã đặt con người trước một sự nghi ngờ lớn, một câu hỏi lớn về cuộc sống hiện đại hôm nay và tương lai.



  1. In trong Bình luận văn học, Tạp chí đại học Sài Gòn, niên giám 2011.
 

Với bài Ảnh hưởng thuyết nhân quả của đạo Phật trong một số truyện ngắn của Nguyễn Huy Thiệp, Thành Đức Hồng thông qua phân tích các tác phẩm như Tội ác trừng phạt, Huyền thoại phố phường, Những ngọn gió hua tát đã nhận định rằng: “Nguyễn Huy Thiệp xây dựng những nghịch lý dựa trên thuyết nhân quả của Đạo Phật gieo gió gặp bão, gieo nhân nào gặp quả ấy, người ănhiền lành sẽ gặp những điều tốt, còn kẻ ác sẽ luôn gặp sự trừng phạt”16.
Như vậy, tôn giáo, tâm linh gần như sự trở lại cần thiết của văn học. Điều này ta thấy tần số xuất hiện yếu tố tôn giáo, tâm linh trong sự phát triển của văn xuôi Việt Nam hiện đại. Với việc thể hiện quan điểm của mình về tôn giáo, các nhà văn đã lồng ghép sự hiểu biết cũng như thái độ của mình trong các tác phẩm, làm cho tác phẩm thêm giá tr. Trong các tôn giáo hin đi, Pht giáo vn khẳng định mình trong đời sống văn hóa văn học.
  1. LỜI KẾT MỞ
Chúng tôi đề cập đến việc nhận diện văn học Phật giáo trong những tác phẩm thế tục để thấy rằng, cần phải những nghiên cứu cụ thể dòng văn học này trong quá trình nghiên cứu văn học Phật giáo Việt Nam hiện đại. Việc nhận diện, nghiên cứu đánh giá văn học Phật giáo Việt Nam hiện đại trong dòng chảy của văn xuôi Việt Nam hiện đại điều cần thiết. Bởi lẽ, trên văn đàn, những tác phẩm văn xuôi hiện đại này (số lượng in ấn, phát hành, tái bản…) một sự tác động rất lớn đến đời sống văn học, văn hóa hội.
Văn học hiện đại ngoài việc thể hiện cáctưởng,thuyết hiện đại, còn xu hướng “giải thiêng” tôn giáo. Nếu như bản thân Hồ Anh Thái không giải thiêng hạ bệ bằng khẳng định: Những bậcnhân những hình ảnh rất thiêng liêng. Không thểbất cứ một mục đích hay mưu toan nàothể thực hiện việc “giải thiêng” hình tượng của họ thì ta không chắc chắn rằng những nhà văn khác sẽ giống




16. Thành Đức Hồng (2018), “Ảnh hưởng thuyết nhân quả của đạo Phật trong một số truyện ngắn của Nguyễn Huy Thiệp”, In trong Kỷ yếu Hội thảo Khoa học Văn học Phật giáo Việt Nam: Thành tựuĐịnh hướng nghiên cứu mới, Sđd, tr.763.
 

như Hồ Anh Thái. Từ đó cho thấy việc nghiên cứu kịp thời các tác phẩm văn học hiện đại dưới góc nhìn Phật học điều cần thiết để góp phần đánh giá tác phẩm cũng như khẳng định tính đúng đắn của Phật giáo.
Ngoài việc nghiên cứu tác phẩm văn học Phật giáo thuần túy thì cần nghiên cứu bộ phận văn học Phật giáo từ trong những tác phẩm thế tục. Để làm được điều này, bản thân người nghiên cứu phải trang bị cho mình những kiến thức căn bản nhất về Phật học, đồng thời cần một “độ nhạy” với tác phẩm để thể chiêm nghiệm lý giải tác phẩm dưới góc nhìn Phật học.đây cũng nói luôn sự hạn chế của việc nghiên cứu dòng văn học này: 1) đối với nhà nghiên cứu người xuất gia, họ được kiến thức Phật học sâu sắc nhưng lại hạn chế trong việc đọc tác phẩm thế tục (dày đặt ngôn ngữ, hình ảnh dung tục); 2) đối với nhà nghiên cứu người tại gia, họ lợi thế trong việc đọc tác phẩm thế tục này nhưng lại hạn chế ở mặt kiến thức Phật học. Như trên ta thấy, hầu như các nhà nghiên cứu chỉ mới nhìn nhận tác phẩm bằngtưởng nhân quả, ân oán, từ bi chứ chưa đi sâu vào nhữngtưởng khác như tánh không, bát nhã…
Trong vic ging dy văn học Pht giáo Vit Nam hin nay tại các cơ sở đào tạo, từ các cơ sở Phật học viện cho đến các trường hội nhân văn vẫn chưa các học phần Văn học Phật giáo hiện đại nằm trong bộ phận văn xuôi thế tục. Điều này khiến cho văn học Phật giáo không nằm trong qu đạo của sự phát triển văn xuôi hiện đại.
Nhận diện văn học Phật giáo trong văn xuôi Việt Nam hiện đại sẽ việc làm góp phần mở rộng khái niệm văn học Phật giáo, khẳng định giá trị tưởng Phật giáo trong đời sống văn hóa văn học Việt Nam. Việc soi chiếu các tác phẩm văn xuôi hiện đại dưới góc nhìn Phật học để xếp vào dòng văn học Phật giáo Việt Nam hiện đại được hay không, sẽ vấn đề cần sự quan tâm của các nhà nghiên cứu.



***
 



Tài liệu tham khảo
Việt Dũng (2015), Phật qua Liêu Trai, Nxb. Hồng Đức.
Nguyễn Đăng Điệp chủ biên (2012), Lịch sử văn hóa - cái nhìn nghệ thuật Nguyễn Xuân Khánh, Nxb. Phụ nữ.
Nguyễn Đăng Điệp-Đoàn Giang chủ biên (2018), Văn học văn hóa tâm linh, Nxb. Khoa học hội.
Nguyễn Công Lý-Đoàn Giang chủ biên (2018), Văn học Phật giáo Việt Nam: Thành tựu Định hướng nghiên cứu mới, Nxb. Khoa học hội.
Nguyễn Công (2018), Văn học Việt Nam thời Lê Mạc, Nam Bắc phân tranh, Nxb. Đại học Quốc gia Tp. Hồ Chí Minh.
Nguyễn Phạm Hùng (2009), Văn học Phật giáo Việt Nam, Nxb. Đại học Quốc gia Nội.


332
 

Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá

Click để đánh giá bài viết

Những tin mới hơn

Những tin cũ hơn

Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây