19. LÊ ĐÌNH THÁM VÀÝ THỨC ĐƯA ĐẠO VÀO ĐỜI TRONG CÔNG CUỘC CHẤN HƯNG PHẬT GIÁO TRUNG KỲ 1932

Thứ sáu - 06/12/2019 20:54

 
ĐÌNH THÁM VÀÝ THỨC ĐƯA ĐẠO VÀO ĐỜI TRONG CÔNG CUỘC
CHẤN HƯNG PHẬT GIÁO TRUNG KỲ 1932

 

Hồ Tiểu Ngọc




 
 Phật giáo một tôn giáo lớn, được du nhập rộng rãi đến nhiều quốc gia trên thế giới, trong đó Việt Nam. Hơn 2.000 năm trước, Phật giáo đến với Việt Nam được tiếp nhận, bản địa hóa thành một tư tưởng chủ đạo trong nền văn hóa dân tộc. Đi cùng những thăng trầm của lịch sử, Phật giáo vẫn giữ vững vị trí chủ chốt của mình trong ngôi nhà tâm linh của người dân Việt trở thành tôn giáo ảnh hưởng sâu rộng đến đời sống hội, đặc biệt trong việc giáo dục đạo đức con người. Để được thành tựu như hiện tại, con đường tôn giáo này đi qua cũng đầy thăng trầm với những cột mốc quan trọng, trong đó, sự đóng góp không nhỏ của những tăng cư sĩ tiêu biểu lịch sử Phật học Việt Nam đã trịnh trọng ghi công. Tâm Minh Đình Thám một trong số hiếm hoi những cư sĩ công trong sự nghiệp giáo dục Phật giáo, đặc biệt công cuộc đưa đạo hòa lẫn với đời khi thành lập Gia đình Phật tử Việt Nam.
***



*. Khoa Ngữ văn, trường Đại học Khoa học, Đại học Huế.
 
 
  1. DUYÊN GIÁC NGỘ
Trong một ln đến tm chùa Tam Thai (Non Nước – Đà Nng), Đình Thám đã đọc được bài kệ chứng đắc của Lục tổ Huệ Năng. Đây bài kệ được Ngũ tổ Hoằng Nhẫn ấn chứng truyền trao y bát cho ngài HuNăng đm Tthsáu ca Th   n tông Trung Hoa:
   菩 提 本 無 樹 明 鏡 亦 非 臺 本 來 無 一 物 何 處 惹 塵 埃.
Phiên âm:
Bồ đề bổn thụ Minh kính diệc phi đài Bổn lai nhất vật
xứ nhạ trần ai.
276
PHẬT HỌC VIỆT NAM THỜI HIỆN ĐẠI: BẢN CHẤT, HỘI NHẬP PHÁT TRIỂN

Đình Thám (1897-1969) xuất thân trong một gia đình trí thức, nền tảng Nho học vững vàng tại Quảng Nam. Cha Đỉnh, quan đầu triều Tự Đức. Mẹ cụ Phan Thị Hiệu người anh trai lớn hơn 3 tuổi nhà chí sĩ Đình Dương. Sinh ra trong một gia đình như vậy nên Đình Thám thừa hưởng trí thông minh trời phú. Từ bé, ông đã được xưng tụng thần đồng, tiếp thu rất nhanh, thông đạt kinh sách, làm được thi phú, đặc biệt, ông được giáo dục một tinh thần yêu nước sâu sắc. Chính điều này đã ấptrong Đình Thám một hoài bão đem sức cống hiến, giúp nước, cứu đời; đồng thời, góp phần giảisao ông lại thành công trên mọi lĩnh vực mình lựa chọn, trong đó sự nghiệp Phật học sau này.
Những năm đầu thế kỷ XX, hội Việt Nam trải qua những biến c, khng hong về chính tr, giáo dục và văn hóa. Trưởng tnh ở buổi giao thời, chế độ thi cử Nho học không còn phù hợp, Đình Thám anh trai quyết định theo học Y khoa. Ông trở thành một c sĩ có cả tàilm m. Tâm” ở đây kng chỉ dừng lại với ngh, ông còn đưa tâm mình về với tâm linh khi hội bén duyên giác ngộ đạo Phật.
 
277
ĐÌNH THÁM VÀÝ THỨC ĐƯAĐOVÀOĐỜI

Dịch nghĩa:
Bồ đề vốn chẳng cây Gương sáng cũng không đài Xưa nay không một vật
Bụi trần bám vào đâu.
Bài kệ này đã ám ảnh để lại nhiều khuất mắc trong tâm thức Đình Thám suốt nhiều năm. Cho đến tận năm 1928, khi ông được điều về Huế giữ chức Y sĩ trưởng Viện bào chế vi trùng học Pasteur, những khuất mắc của ông mới được sáng tỏ. Phật pháp bén duyên với Lê Đình Thám khi ông lên chùa Trúc Lâm đnh lễ và tham vấn Hòa thượng Giác Tiên về bài kệ đọc ở chùa Tam Thai. Hòa thượng khai ngộ bài kệ với ý nghĩa sắc không của Phật giáo, chỉ bản tánh chân tâm mới chân thật thường hằng. tưởng Lục tổ Huệ Năng trong cuộc đời hành hóa của Ngài theo đuổi đó tưởng nhập thế, được đúc kết qua lời dạy: “Phật pháp tại thế gian, bất ly thế gian giác, ly thế mích Bồ đề, kháp như cầu thố giác”. Phật pháp không đâu xa ở chính cuộc đời, ngay trong giây phút hiện tại, đừng đem tâm buông bỏ thế gian đi tìm Bồ đề, hãy “tịnh độ” trong chính cõi ta bà. Đưa giáoPhật đà vào cuộc đời chính tưởng nhập thế chính Đức Thích Tôn bậc Minh Chí tôn cao cả đã gieo mầm. Tồn tại hơn 25 thế kỷ lẽ mãi về sau, Phật giáo vẫn sẽ đi theo một con đường duy nhấtđem Giáo pháp vào đời cứu độ muôn loài chúng sanh, cho muôn nơi được an lạc, hạnh phúc.
Từ cuộc đạo ngộ định mệnh này, Đình Thám như tìm được “mặt trời chân lý” (Tố Hữu)trong tâm, giác ngộ Phật pháp. Không chọn con đường tu sĩ, ông thành kính quy y làm Phật tử tại gia với Hòa thượng Giác Tiên. Lúc này Đình Thám đã qua tam tuần. Hòa thượng ban cho ông Pháp danh Tâm Minh, tự Châu Hải. Tâm Minh (心明) nghĩa tấm lòng trinh bạch, trí tuệ sáng ngời; còn Châu Hải (珠海) nghĩa viên minh châu tỏa sáng trong biển cả. quả thực, cuộc đời của cư sĩ Tâm Minh Đình Thám như một
viên ngọc tỏa ánh sáng Phật pháp giữa biển đời.
 
  1. Ý THỨC ĐƯA ĐẠO VÀO ĐỜI
Giác ngộ đam Phật học nhưng Đình Thám không xuống tóc đi tu, ông chọn trở thành một cư sĩ. Chúng ta không lý giải sự lựa chọn của ông. Nhưng theo tôi, đây chính điều khiến Đình Thám trở nên đặc biệt. Ông là chiếc gạch nối giữa đờiđạo, đưa đạo hòa lẫn với đời một cách hiệu quả. Điều này thể hiện qua con đường hoạt động sự nghiệp giáo dục Phật học của ông.
Trở thành một đệ tử ưu tú của Hòa thượng Giác Tiên, Đình Thám đã hỗ trợ đắc lực cho người thầy khả kính của mình trong công cuộc chấn hưng Pht giáo Trung k. Với tấm lòng y đức và trí tuệ hanh thông, hơn ai hết, Đình Thám thấy được GiáoPhật đà mang đậm tính nhân văn, nếu đưa vào hoạt động đúng quy củ theo một mô hình tổ chức thì không chỉ phục hưng được vị trí của Phật giáo trong hội, còn góp phần định hướng nhận thức con người quay trở về với nguồn cội, tìm lại giá trị truyền thống đạo đức của dân tộc.
Hội An Nam Phật học được Hòa thượng Giác Tiên cùng với chư vị Tôn túc bấy giờ là: Quốc Phước Huệ, Hòa thượng Tịnh Hạnh, Hòa thượng Tịnh Khiết, Hoà thượng Giác Nhiên khởi xướng thành lập. Tâm Minh Đình Thám được người thầyHòa thượng Giác Tiên tin tưởng giao cho trọng trách kêu gọi các bậc thức giả đương thời tấm lòng chấn chỉnh Phật giáo để đứng ra thành lập hội. Ông đã triệu tập được các đồng lữ, các bậc thức giả đương thời địa vị uy tín trong hội như các cụ: Ưng Bàng, Nguyễn Đình Hòe, Nguyn Khoa Tân, Vin Đ, Nguyn Khoa Toàn, Ưng Bình, Bửu Bác… (gồm 18 người), thành lập Hội An Nam Phật học vào năm 1932. Đây chính cột mốc đánh dấu công cuộc chấn hưng
278
PHẬT HỌC VIỆT NAM THỜI HIỆN ĐẠI: BẢN CHẤT, HỘI NHẬP PHÁT TRIỂN

Đình Thám phát nguyện ăn chay trường học tập, nghiên cứu Phật pháp một cách nghiêm túc. Từ đây, cuộc đời Đình Thám song hành giữa đời đạo, ông vừa cứu người vớicách một bác sĩ, vừa đưa đạo Phật đến gần đời hơn vớicách một Phật tử. Sự nghiệp cống hiến cho nền giáo dục Phật giáo của ông bắt đầu từ đây.
 
  1. . An Nam Phật học Hội“dạng nguyên thủy” của một Giáo hi Pht giáo có quy mô toàn quốc.1 Trong công cuộc gian nan đó, Đình Thám không chỉ một nhân tố then chốt để thành lập Hội, ông còn linh hồn của tạp chí Viên Âm, đưa đạo trở thành tiếng nói ngôn luận một cách hợp pháp, công khai.
Đào tạo Tăng tài trở thành một trong những hoạt động chủ chốt của An Nam Phật học Hội, dưới sự chỉ đạo, cố vấn của chư vị Tôn túc sự hăng say của đội ngũ tri thức, Hội đã mở được những lớp Pht học tại các chùa Trúc Lâm, Vn Phước, Tường Vân, Túy Vân, Từ Quang, Tây Thiên,… BácTâm Minh - Đình Thám “người cư sĩ đầu tiên ở thế kỷ XX đã dự phần vào việc đào tạo Tăng tài. Phật học của ông được các bậc Tôn túc công nhận thâm uyên, cho nên ông đã được mời vào ging dy trong các Pht học đường Trúc Lâm Tường Vân,… Mặc một kiến thức cao rộng, nhưng cung

    1. Nguyễn Quốc Tuấn, “Từ An Nam Phật học Hội đến Giáo hội Phật giáo Việt Nam, https://giacngo.vn /lichsu/phatgiaovietnam
279
ĐÌNH THÁM VÀÝ THỨC ĐƯAĐOVÀOĐỜI

Pht giáo Trung k(thời Pháp đô h, min Trung từ Thanh Hóa trvào Bình Thuận gọi An Nam).Tâm Minh Đình Thám Hội trưởng đầu tiên. Cũng chính ông người khảo điều lệ của Hội An Nam Phật học, vận động xin triều đình cho phép, nhận được sự yểm trợ của Thái hậu Từ Cung mời được vua Bảo Đại trở thành Hi trưởng danh dự. Trsban đu của Hi được đt tại chùa Trúc Lâm Đại Thánh. Cũng trong năm này, tờ báo Nguyệt san Viên Âm do Đình Thám chủ bút được xuất bản, trở thành quan ngôn luận truyền chánh pháp của Hội. Trên bìa Viên Âm, tên tiếng Pháp của Hội được viết tắt SEERBA, đầy đủ “Société d’étude et excercice de la Religion Bouddhique de lAnnam.
thể nói, An Nam Phật học Hội ngọn cờ tiên phong cho công cuộc chấn hưng Pht giáo Trung kỳ nói riêng, và là tin đề để hình thành một Giáo hội Phật giáo thống nhất nói chung, như Nguyễn Quốc Tuấn đã nhận định: “Sự thành lập An Nam Phật học Hội như hình mẫu của một Giáo hội trong tương lai của Phật giáo Việt Nam, điều chưa từng trong lịch sử Phật giáo trước thế kỷ
 
    1. Nguyễn Lang (2005), Việt Nam Phật giáo sử luận, Nxb. Văn học, Nội, tr.818.
280
PHẬT HỌC VIỆT NAM THỜI HIỆN ĐẠI: BẢN CHẤT, HỘI NHẬP PHÁT TRIỂN

cách của bácTâm Minh Đình Thám rất khiêm nhã trân trọng, mỗi lần giờ giảng, bác sĩ luôn mặc áo tràng đảnh lễ chư Tăng trước khi lên pháp toà đgiảng kinh.2. Cùng vi thin sư Th Mật Khế, Tâm Minh Đình Thám hai giảng hăng hái, hoạt động tích cực nhất trong công cuộc giáo dục Phật học của Hội.
Những bài giảng của cư sĩ Tâm Minh tại các lớp Phật học nổi bật hơn cả bài Kinh Th Lăng Nghiêm. Đây bản kinh được đích thân ông phiên dịch sử dụng làm tài liệu giảng dạy. Đến thập niên 60, Kinh Th Lăng Nghiêm được xuất bản tại Nội, trở thành một di sản quý giá Đình Thám đã để lại cho giáo dục Phật học.
Ngoài ra, Đình Thám còn nhiều bài giảng ý nghĩa khác như bài Luân Đạo Phật được ông giảng dạy tại lớp Phật học hội tại chùa Từ Quang (Huế), với ý nghĩa nhằm khẳng định luân lý của đạo Phật không phải chỉ xuất thế luôn ở thế gian để phản bác chủ kiến cho rằng đạo Phật yếm thế.
Còn trong bài giảng Bổn phận người học Phật, ông đã nêu lên những bổn phận một người học Phật cần phải thực hiện: Báo đáp công ơn cha mẹ; Báo đáp công ơn nhơn quầnhội; Báo đáp công ơn cơ quan chánh trị; Thiệt hành Phật pháp. “Đền ơn đáp nghĩa” một đạo lí cho thấy sự biết ơn những người đã giúp đỡ ta giữa cuộc đời, đặc biệt với cha mẹ, đây chính chữ “hiếu” của đạo làm con. Những giá trị tưởng này cho đến hôm nay vẫn còn vẹn nguyên giá trị.
Bên cạnh công cuộc đào tạo Tăng tài, cư sĩ Tâm Minh Đình Thám còn cho thấy tầm nhìn xa trông rộng khi thành lập các tổ chức thanh thiếu niên Phật tử để đưa đạo vào đời một cách phổ thông. Hoạt động này giáo dục định hướng lớp trẻ đam tri thức Phật pháp, cống hiến hỗ trợ trong các hoạt động của Phật giáo. Đây chính bước khai của Gia đình Phật tử Việt Nam.
Vào ngày 14 tng 8 m 1938, trong kĐại hi đồng của Tng


 
281
ĐÌNH THÁM VÀÝ THỨC ĐƯAĐOVÀOĐỜI

hội An Nam Phật học tại Huế, bácTâm Minh - Đình Thám đã phát biểu: “Không thành tựu bền vững nào lại không nhắm tới hàng ngũ Thanh Thiếu niên. Họ những người tiếp nối chúng ta trong ngày mai. Đây chính là câu nói thhin tâm huyết và i nhìn chiến lược cho sự phát triển của Phật giáo Việt Nam, sở để hình thành các tchc giáo dục Thanh Th  u niên Pht tm nay”.
Vào mùa thu năm 1940, bácTâm Minh - Đình Thám đã thành lập Đoàn Thanh niên Phật học Đức dục do đích thân bácđiều khiển. Thành phần Đoàn Thanh niên Phật học Đức dục đầu tiên gồm có: Cố vấn - bácTâm Minh Đình Thám; Đoàn trưởng - anh Phạm Hữu Bình; Đoàn phó - anh Đinh Văn Nam (Hòa thượng Minh Châu); Thư - anh Ngô Điền; các ủy viên: anh Ngô Thừa, Đình Cường, Đinh Văn Vinh, Nguyễn Hữu Quán, Nguyễn Khải, Kiểm, Phạm Quỵ, Hoàng Ngọc Phu, Đình Duyên. Năm sau, Đoàn gia nhập thêm các thành viên mới: Ưng Hội, Tráng Thông, Lâm Công Định.
Ngày Phật đản 8 tháng 4 năm Giáp Thân – 30/4/1944 (đến năm 1952 mới thống nhất làm lễ Phật đản vào ngày Rằm tháng theo Nghị quyết của Hội Liên Hữu Phật giáo Thế giới), Đại hội Thanh Thiếu niên Phật tử tại rừng Quảng Tế (Huế) đã đi đến thành lập Gia đình Phật Hóa Phổ. Các Gia đình Phật Hóa Phổ đầu tiên gồm gia đình Tâm Minh (do bác Đình Thám làm Phổ trưởng); gia đình Thanh Tịnh (do bácTôn Thất Tùng làm Phổ trưởng); gia đình Tâm Lạc (do bác Phạm Quang Thiện làm Phổ trưởng) gia đình Sum Đoàn (do bác Nguyễn Hữu Tuân làm Phổ trưởng). Đến năm 1951, Đại hội Gia đình Phật Hóa Phổ tại chùa Từ Đàm (Huế) đã quyết định đổi danh xưng thành Gia đình Phật tử. Như vậy, Gia đình Phật Hóa Phổ tiền thân tiếp cận của Gia đình Phật tử Việt Nam. Tổ chức Gia đình Phật tử Việt Nam với mục đích tiếp cận, hướng dẫn những người trẻ vào đạo, giảng dạy Phật pháp, đào tạo ra những người thanh thiếu niên Phật tử nhiệt huyết, cống hiến cho đạo pháp hội. Trải qua những thời kỳ pháp nạn, chúng ta luôn thấy sự đồng hành của hai hàng ngũ - xuất gia tại gia, họ đồng
 
    1. Nguyễn Lang (2005), Việt Nam Phật giáo sử luận, Nxb. Văn học, Nội, tr.835.
282
PHẬT HỌC VIỆT NAM THỜI HIỆN ĐẠI: BẢN CHẤT, HỘI NHẬP PHÁT TRIỂN

lòng, đấu tranh hết mình để bảo tồn phát triển ngôi nhà tâm linh chung - đạo Phật.
***
Từ duyên giác ngộ Phật pháp đến quá trình hoạt động, cống hiến tích cực cho sự nghiệp giáo dục Phật giáo Việt Nam, Đình Thám đã hoàn thành sứ mệnh chiếc cầu nối giữa đời đạo của mình. Những thành tựu ông đạt được, nói như Nguyễn Lang trong Việt Nam Phật giáo sử luận, “thật xứng đáng một chỗ đứng quan trọng trong lịch sử Phật giáo Việt Nam cận đại”3. Nếu sự nghiệp giáo dục Phật giáo của ông là một viên ngọc, thì quả thật viên ngọc Đình Thám đã tỏa sáng chính như pháp danh tên tự được người thầy đáng kính của ông - Hòa thượng Giác Tiên ban tặng: Tâm MinhChâu Hải, dùng trí tuệ tấm lòng trinh bạch của mình để đem Phật pháp sáng mãi biển đời.



***




 
283
ĐÌNH THÁM VÀÝ THỨC ĐƯAĐOVÀOĐỜI



Tài liệu tham khảo
Thích Hải n, Thích Trung Hu (2011), Chư Tôn thiền đức và cư hữu công Pht go Thuận Hoá, tập 1, 2, 3, Nxb. Tng hợp, Thành phố Hồ Chí Minh.
Thích Hải Ấn, Xuân Liêm (2006), Lịch sử Phật giáo xứ Huế, Nxb. Văn hóa Sài Gòn, Thành phố Hồ Chí Minh.
Nguyệt san Viên Âm (Tư liệu scan số hoá).
Đình Cường, “Tưởng nhớ BácTâm Minh Đình Thám”, Đặc san kỷ niệm 50 năm Gia đình Phật tử Việt Nam.
Nguyễn Lang (2005), Việt Nam Phật giáo sử luận, Nxb. Văn học, Nội.
Nguyễn Quốc Tuấn, “Từ An Nam Phật học Hội đến Giáo hội Phật giáo Việt Nam, https://giacngo.vn /lichsu/phatgiaovietnam.
Thích Thành Trí (2019), Lịch sử chùa Trúc Lâm, Nxb. Hồng Đức, Nội.


284
 

Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá

Click để đánh giá bài viết

Những tin mới hơn

Những tin cũ hơn

Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây