12. Giáo dục Phật giáo nhìn từ hoạt động giáo dục của mô hình câu lạc bộ - ThS. Vũ Ngọc Định

Thứ sáu - 06/12/2019 10:24
GIÁO DỤC PHẬT GIÁO NHÌN TỪ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC CỦA HÌNH CÂULC BỘ

ThS. Ngọc Định
 
 
ĐẶT VẤN ĐỀ
Từ thời thượng cổ, ngay khi mới hình thành đời sống cộng đồng do bản năng sinh tồn loài người đã biết truyền dạy, học hỏi lẫn nhau về cách sống, cách lao động sản xuất, cách chinh phục tồn tại trong môi trường tự nhiên. Truyn dy và tự học để thích nghi, để phù hợp, để sinh tồn phát triển, đó chính mầm mống khai của giáo dục.
Vậy, giáo dục gì?
Giáo dục theo nghĩa chữ Hán thể hiểu: giáo giáo hóa, dạy tri thức, dẫn dắt về mặt tinh thần, đạo đức con người; dục nghĩa nuôi dưỡng. Giáo dục bao hàm ba mặt nghĩa song song là: tri thức, đạo đức thể chất. Như vậy, giáo dục nhằm phát triển, bồi dưỡng con người trên ba phương diện gồm: trí tuệ, tinh thần thể chất.
Về giáo dục Phật giáo, tác giả Trần Thị Hoài Thương cho rằng: Giáo dục Phật giáo được hiểu dạy cho con người biết hiểu giáo


*. Khoa Khoa học hội Trường Đại học Hồng Đức.

Phật giáo. Qua đó, bồi dưỡng, phát triển con người hoàn thiện hơn về mặt trí thức tâm thức, để trở thành những con người tốt hơn, phẩm hạnh đạo đức, trở thành những người tốt, chân thật, từ bi biết kính trọng người khác, trở thành những con người trí tuệ, sống tưởng, suy nghĩ hợp lý, thích ứng được với bối cảnh hội1.
Như vậy, tựu chung giáo dục phương tiện nhằm đào tạo con người phát triển một cách toàn diện về tri thức, đạo đức thể chất.
  1. GIÁO DỤC PHẬT GIÁO
    1. Lược sử giáo dục Phật giáo
Đức Thích Ca Mâu Ni từ khi thành đạo cho đến khi tịch diệt, ròng 45 năm không mệt mỏi đi khắp miền nam Ấn Độ truyền giảngtưởng của Ngài. Đối tượng Ngài giảng dạy từ vương hầu, tể tướng, la môn, cư sĩ, thương nhân cho đến các hạng người đu được hóa độ kng pn bit riêng ai. Trong thời gian này, Ngài đã hóa độ tiếp nhận trên 1.250 vị đệ tử xuất gia vào trong Giáo đoàn của Phật, đó những học trò đầu tiên được Phật truyền dạy. Nếu lấy buổi thuyết pháp đầu tiên của Đức Thế tôn tại vườn Lộc Uyển để hóa độ cho 5 anh em ông Kiều Trần Như làm cái mốc tính thì nền giáo dục của Đức Phật, của Phật giáo đến nay đã 2.563 năm truyền thống.
Phật giáo từ Ấn Độ, truyền sang phương Bắc, trước tiên truyền vào Tây Tng vào khong giữa thế kIII, ri từ đó truyn sang Trung Hoa, Nht Bn, Triu Tiên và Vit Nam. Riêng ở Vit Nam, trước khi truyn sang từ Trung Hoa, thuở ban sơ có nhiu vsư Ấn Độ theo lái buôn, họ đi đường biển sang truyền đạo trực tiếpViệt Nam từ những năm đầu công nguyên. Đạo pháp của Phật được truyền một cách hệ thống ra bên ngoài lãnh thổ Ấn Độ từ đây.

      1. . Trần Thị Hoài Thương (2016), Giáo dục Phật giáo ý nghĩa của đối với giáo dục đạo đức thanh niên Việt Nam hiện nay (Luận văn ThạcTriết học – Trường Đại học Khoa học hội Nhân văn, Đại học Quốc gia Nội).
  1. Giáo dục Phật giáo tại Việt Nam
Việt Nam, ngay từ khi đất nước giành được quyền tự chủ, giai đon thời Lý - Trn, Pht giáo với đa vlà Quốc giáo, là hệ tư tưởng chủ đạo phục vụ cho mục đích đoàn kết dân tộc để bảo vệ xây dựng đất nước. Tăng đoàn được tổ chức dưới sự bảo hộ của chính quyền phong kiến, các ngôi chùa, tự viện được nhà vua cho phép xây dựng; được hoàng hậu, các vị trọng thần đương triều đứng ra hưng công xây dựng; tại địa phương, Tăng ni được phép phát triển tự viện. Các ngôi chùa trở thành giáo đường, trường học để truyền Phật pháp ra dân gian. Cũng trong giai đoạn này, các nhà đã tham gia vào các sự kiện chính trị trọng đại của quốc gia, tham gia vào công cuộc bảo vệ nền độc lập tự chủ cũng như xây dựng đất nước của dân tộc. Nhân dân ta từ đây ngoài các tri thức về vật chất, văn hóa vốn đã được trang bị tri thức về mặt tinh thần,tưởng, trong đó tư tưởng từ bi, bác ái, vị tha của Phật giáo đã thấm nhuần trở thành chân giá trị sâu rộng trong mọi tầng lớp nhân dân. Khi ấy giáo dục Phật giáo thể chưa trở thành khái niệm, nhưng sự truyền chânđã duyên khởi cho sự nghiệp giáo dục của Phật giáo trên đất nước Việt Nam.
Trải qua các triều đại Lê, Nguyễn lúc mất đi vai trò cũng như hệ tư tưởng chủ đạo trong chính quyền hành chính nhưng Phật giáo vẫn âm thầm phát triển mạnh mẽ ở các làng quê làm phong phú thêm đời sống văn hóa tinh thần cho người dân Đại Việt bên cạnh Nho giáo Đạo giáo. Quan trọng hơn hết mỗi khi đất nước gặp nguy nan, đặc biệt trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân đế quốc, Phật giáo lại đi tiên phong trong việc xây dựng hệ tư tưởng sợi dây tinh thần để đoàn kết nhân dân vượt qua những gian khó của thời cuộc.
Những năm đầu thế kỷ XX, hệ thống giáo dục Phật giáonước ta bao gồm các lớp học, nhóm học của các tổ đình, sơn môn, pháp phái lập ra. Các lớp, nhóm học được tổ chức cho các vị tu sĩ trẻnhững ngôi chùa gần nhau trên cùng một địa phương tham gia học tập, các lớp này chủ yếu dạy về kinh sách, khoa cúng, chữ Hán,…

Đối tượng mới chỉ chú trọng vào các vị tu sĩ trẻ tuổi, chưa sự hoằng pháp ra bên ngoài và cũng chưa thu hút được nhiều các đối tượng khác tham gia. Trong thời gian này, hệ thống giáo dục Pht giáo Việt Nam được phát triển duy trì dưới hình thức “đạo tràng” được đặtcác ngôi chùa lớn do các Hòa thượng đàn đầu dẫn dắt thuyết giảng, hoặc các Hạ trường mỗi khi vào kỳ an cư kiết hạ, hoặc các lớp học trước các giới đàn cho các giới tử. Trong giai đon này phương thức giáo dục theo hình thức “đạo tràng” phương thức giáo dục bản, thịnh hành, phù hợp với điều kiện của thực tại, tiêu biểu như:
Tại miền Nam: Thiền Thích Từ Phong giảng dạy tại chùa Giác Hải; Thiền Khánh Hòa giảng dạy tại chùa Tiên Linh; Thiền Chí Thành giảng dạy tại chùa Phi Lai, chùa Giác Hoa; Thiền Huệ Quang giảng dạy tại chùa Long Hòa; Thiền Khánh Anh giảng dạy tại chùa Long An.
Tại miền Trung: Thiền Tuệ Pháp giảng dạy tại chùa Thiên Hưng; Thiền Thanh Thái giảng dạy tại chùa Từ Hiếu; Thiền Đắc Ân giảng dạy tại chùa Quốc Ân; Thiền Tâm Tịnh giảng dạy chùa Tây Thiên; Thiền Phước Huệ chùa Thập Tháp; Thiền Diệu Giác giảng dạy tại chùa Đại Bi; thiền Thanh Định giảng dạy tại chùa Quảng Hóa.
Tại miền Bắc: Thiền Thanh Hanh giảng dạy tại chùa Vĩnh Nghiêm, chùa Đá; Thiền Thanh Nhu giảng dạy tại chùa Cổ Loan; Thiền Thông Quang giảng dạy tại chùa Yên Vệ.
Từ năm 1927, những vận động đầu tiên nhằm chấn hưng Phật giáo được các Tăng cư sĩ nêu lên. Phong trào chấn hưng được khởi xướng từ Thiền Khánh Hòa tại miền Nam, thiền Phước Huệ tại min Trung và thin sư Thanh Hanh tại min Bắc. Nhim vđầu tiên của phong trào chấn hưng Phật giáo xây dựng hệ thống giáo dục Phật giáo mới để đào tạo các tu sĩ truyền giáo phẩm hạnh học thức. Kể từ đây hệ thống giáo dục Phật giáo đã mở sang một trang mới với sự tham gia của các hội Phật giáo như: Hội Nam Kỳ nghiên cứu Phật học do thiền Từ Phong làm Hội trưởng; Hội 
An Nam Phật học do cư sĩ Đình Thám làm Hội trưởng, Thiền Giác Tiên làm Chng minh Đo sư, trsđt tại chùa Trúc Lâm; Hội Phật giáo Bắc Kỳ do cư sĩ Nguyễn Năng Quốc làm Hội trưởng, Thiền Thích Thanh Hanh làm Thiền gia Pháp chủ; sau đó các tổ chức Phật giáo như: Hội Phật giáo Việt Nam, Giáo hội Tăng già Vit Nam, Tng hi Pht giáo Vit Nam, Giáo hi Pht giáo Vit Nam Thống nhất… Các ấn phẩm Phật giáo như: Tạp chí Từ Bi Âm (1932), Tạp chí Viên Âm (1933), Tạp chí Đuốc Tuệ (1935), Pháp Âm, Quan Âm, Tam Bảo, Tiếng chuông sớm, Duy tâm, Tiến hóa lần lượt ra đời. Một nhà xuất bản Phật học Tùng thư do ông Đoàn Trung Còn tnh lp m 1932. Giai đon này nhiu kinh sách đã được xuất bản như: Phật giáo học, Phật giáo vấn đáp, Phật giáo Giáo khoa thư, những kinh bản bằng quốc ngữ như Kim Cương, Pháp Hoa, Lăng Nghiêm,… minh chứng cho sự phát triển về mặt quy mô, tổ chức chất lượng của giáo dục Phật giáo so với giai đoạn trước.
Tháng 11 năm 1981, Giáo hội Phật giáo Việt Nam được thành lập, kể từ đây nền giáo dục Phật giáo Việt Nam bắt đầu được tổ chức vào một hệ thống thống nht, toàn din, quy củ từ Trung ương đến địa phương. Từ chỗ chỉ một trường Phật học quy củ đầu tiên Đại học Vạn Hạnh (1964) thì đến nay hệ thống giáo dục Phật giáo đã được hoàn chỉnh ở 3 min Bắc - Trung - Nam đào to các bậc học từ cấp Phật học đến thạc sĩ, tiếnPhật học, với nhiều chuyên ngành đào tạo chuyên sâu khác nhau. Hiện nay số sở giáo dục đào to trực thuộc Giáo hi bao gồm 32 trường Trung cp Cao đẳng, 4 Học viện phân bố theo khu vực Nội, Huế, thành phố Hồ Chí Minh Cần Thơ. Riêng Học viện Phật giáo Nam tông Khmer trường đào tạo chuyên biệt cho hệ phái Phật giáo Nam tông Khmer, 3 học viện còn lại đào tạo Tăng ni sinh của Phật giáo Bắc tông2.
Như vậy, giáo dục Phật giáo từ chỗ các lớp, nhóm học nhỏ,


2 . Xem thêm: Giáo hội Phật giáo Việt Nam, Ban Giáo dục Tăng ni Trung ương, Giáo dục Phật giáo Việt NamĐịnh hướng phát triển (2012), Nxb. Tôn giáo.

tự phát do các chùa, tự viện thành lập phát triển lên thành các lớp, nhóm, hạ trường do các tổ chức, hội Phật giáo thành lập quy mô vùng miền, khu vực. Khi Giáo hội Phật giáo Việt Nam thành lập đến nay hệ thống trường lớp, sở giáo dục, quan quảngiáo dục Phật giáo đã dần được kiện toàn đầy đủ đáp ứng yêu cầu học tập của Tăng ni tín đồ Phật tử.
  1. Bản chất, mục tiêu của giáo dục Phật giáo
    1. Bản chất của nền giáo dục Phật giáo
Trong Tđiển Tiếng Việt, khái nim giáo dục” được định nghĩa như sau: 1. (động từ). Hoạt động nhằm tác động một cách hệ thống đến sự phát triển tinh thần, thể chất của một đối tượng nào đó, làm cho đối tượng ấy dần dần được những phẩm chất năng lực như yêu cầu đề ra. 2. (danh từ). Hệ thống các biện pháp quan giảng dạy giáo dục của một nước” 3.
Thực tiễn giáo dục Phật giáo Việt Nam minh chứng cụ thể, sinh động về hoạt động giáo dục Phật giáo theo hai cấp độ. Hoạt động tổ chức giáo dục Phật giáo của Giáo hội Phật giáo Việt Nam các cấp hiện nay được tổ chức dưới nhiều hình thức khác nhau.
Thứ nht, do Trung ương Giáo hi tổ chức, bao gồm các học vin, đại học, các trường Cao đng, Trung cp chuyên nghip.
Th hai, do Ban Trị sự cấp tỉnh, huyện, các tự viện, thiền viện tổ chức, bao gồm các hình thức giáo dục như: Câu lạc bộ, khóa tu, khóa tu một ngày an lạc, lớp bồi dưỡng kiến thức Phật pháp, thuyết giảng Phật pháp cho tăng chúng tín đồ Phật tử được tổ chứccác Thiền viện, Tự viện. Ngoài ra hình thức giáo dục thông qua các hoạt động ngoại khóa như: Hội trại, Câu lạc bộ thiện nguyện, nhân đạo,… cũng được tổ chức thường xuyên thu hút đông đảo tín đồ Phật tử hưởng ứng thông qua. Tất cả những hình thức giáo dục Phật pháp này đều nhằm giúp những người tu học được phẩm hạnh đạo đức, trí tuệ tốt đẹp nhất.


3. Hoàng Phê (chủ biên) (1994), Từ điển tiếng Việt, Nxb. Khoa học hội, tr.379.

Vậy bản chất của giáo dục Phật giáo gì?.
Phật giáo ra đời phục vụ con người. vậy bản chất của giáo dục Phật giáo chính giáo dục con người được một nhân cách, phẩm chất đạo đức, lối sống tốt đẹp dung hòa trong các mối quan hệ hội tự nhiên; giúp con người giải thoát, vượt qua những tham sân si trongtưởng hành động; giúp con người nhận thức, tiếp nhận những điều tốt đẹp trong cuộc sống đạt được cái tâm từ bi, bác ái; phá bỏ được cái minh, cái vị kỷ, chấp ngã đạt được cái ngã, cái chân như.
Cũng như mọi nền giáo dục khác, giáo dục Phật giáo nhằm hoàn thiện con người. Theo quan niệm của Phật giáo: Con người một chúng sinh khả năng thành Phật. Phật Phật đã thành, chúng sinh là Pht sẽ tnh. Trong kinh Đi bát Niết bàn - kinh Trường Bộ I, lúc sắp nhập Niết bàn, Đức Phật dạy ngài Ananda: “Vậy nên, này Ananda, hãy tự mìnhngọn đèn cho chính mình, hãy tự mình nương tựa chính mình, chớ nương tựa một khác. Dùng chánh pháp làm ngọn đèn, dùng chánh pháp làm chỗ nương tựa, chớ nương tựa một gì khác. Cho nên phương pp giáo dục của Pht chỗ khác với giáo dục của các tôn giáo hệ tư tưởng khác, đó con người phát huy tính tự lực, tự thân, nỗ lực hoàn thiện mình trên lộ trình giải thoát.
Bên cạnh đó giáo dục Phật giáo không đặt nặng việc dạy, “cầm tay chỉ việc” giáo dục Phật giáo chú trọng hướng đến định hướng, kiến tâm, kiến tính. Giáo dục Phật giáo định hướng cho tự mỗi cá nhân phải tự mình nỗ lực học tập, tu tập để tự giác ngộ, tự giải thoát bản thân khỏi mọi phiền não của cuộc đời. Tự giác ngộ thân tâm cốt yếu của giáo dục Phật giáo. Bởibản thân mình tự giác ngộ, tự đốn ngộ thì mới mong được kết quả kiên cố, vững bền.
Phương pháp giáo dục của Phật giáo đối với các hàng đệ tử, nhất hàng đệ tử xuất gia tại gia Tùy duyên tiếp hóa, Khế lý, Khế cơ. Khi đó người học đối tượng, trung tâm của sự giáo dục, giáo hóa để phát triển trí tuệ, thấu hiểu bản chất thật sự của các pháp, hiểu được những điều chân thực giá trị. Học Phật đi theo 
con đường Đức Phật đã dạy để nhận sự chân thật, qua đó loại bỏ những quan điểm sai lầm, trái đạo đức. Đức Phật dạy: “Này các Tỳ- kheo, ta không nói rằng việc chứng đạt trí tuệ sâu thẳm đến ngay lập tức, đến bằng một sự tu tập tuần tự”4. Như vậy thể thấy rằng, phương pháp giáo dục Phật giáo một quá trình giáo dục lâu dài, tuần tự, trong đó bao hàm sự tự chuyển hóa, sự thanh lọc, vun đắp.
Tóm lại, bản chất của giáo dục Phật giáo chính giáo dục con người được một nhân phẩm, chất đạo đức tốt đẹp, giúp con người được cuộc sống tốt đẹp; giúp con người phá bỏ được các dục vọng, ham muốn của thân tâm đạt đến Chân - Thiện - M. Để đạt được kết quả ấy, giáo dục Phật giáo yêu cầu tự mỗi cá nhân con người phải tự mình nỗ lực, tự tinh tấn tu tập để đạt đến một đời sống an lạc tự tại, giải thoát khỏi mọi phiền não đau khổ trong cõi đời hiện tại, chứ không phảicõi khác, kiếp khác5.
    1. Mục tiêu của giáo dục Phật giáo
Mục tiêu của giáo dục Phật giáo ngoài việc chú trọng đào tạo, bồi dưỡng các hàng đệ tử, tu sĩ truyền giáo phẩm hạnh, đạo đức trí tuệ, để họ thể “duy tuệ thị nghiệp” thì mục tiêu trọng tâm hướng đến của giáo dục Phật giáo trong giai đoạn hiện nay nhằm góp phần cùng với nền giáo dục quốc dân phát triển toàn diện con người tri thức, đạo đức, văn hóa, thể chất nghề nghiệp; phẩm chất ý thức công dân; phát huy tiềm năng, khả năng sáng tạo của mỗi cá nhân; nâng cao dân trí, phát triển nguồn nhân lực, bồi dưỡng nhân tài, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc hội nhập quốc tế.
Như vậy, giáo dục Phật giáo vốn nền giáo dục của một tông phái đã từng bước hòa vào nền giáo dục quốc dân, trong đó mục tiêu trọng tâm phát triển con người, góp phần đào tạo, bồi dưỡng những công dân ích trong công cuộc xây dựng bảo vệ


  1. Dẫn theo Th          Nguyên Hiệp, “Vài nét về giáo dục Phật giáo, Nguyệt san Giác Ngộ - 169.
  2. Tức đạt đến sự giác ngộ, giải thoát trong cõi thực tại chứ không phải kiếp sau, hay kiếp nào khác.
 

Tổ quốc hội chủ nghĩa. Khi bàn về mục tiêu của giáo dục Phật giáo, HT. Thích Thiện Siêu trong bài viết: Bàn về mục tiêu của giáo dục Phật giáo đã nhận định rằng: “Mục tiêu của giáo dục vẫn mưu cầu hạnh phúc. Hạnh phúc, theo Phật giáo, chính sự giải thoát ti hu. TT. Thích Chơn Thin nói vmục tiêu giáo dục Pht giáo “một đường hướng giáo dục tốt luôn luôn nhắm đến hai mục tiêu đó đào tạo con người hội con người chính nó. Nếu thiếu đi một trong hai mục tiêu ấy một nền giáo dục không hoàn chnh”6.
Mục tiêu của giáo dục Phật giáo đưa mọi người đến chỗ giải thoát mọi khổ đau; thân tâm không bị ràng buộc bởi các kiến, nghiệp, niệm; các phiền não, khổ đau; giúp con người niềm tin vững chãi, không sợ hãi, không thiên lệch; tin vào những chântốt đẹp trong cuộc đời. cao cả hơn hết, mục tiêu của giáo dục Phật giáo còn tạo nên những con người hữu ích cho gia đình, cho hội; những con ngườinhân cách, đạo đức, trí tuệ tốt để những con người đó thể góp phần xây dựng một nếp sống tốt đời đẹp đạo.
  1. GIÁO DỤC PHẬT GIÁO - NHÌN TỪ HÌNH GIÁO DỤC CẤP CÂU LẠC BỘ CHO THANH THIẾU NIÊN PHẬT TỬ
Song song với việc giáo dục đào tạo tại các trường, học viện chính quy, chuyên nghip do Trung ương Giáo hi tổ chức, hin nay tại địa phương, mô hình giáo dục dưới hình thức các câu lạc bộ Phật pháp đã đang góp phần không nhỏ trong việc đào tạo bồi dưỡng cho thế hệ thanh thiếu niên Việt Nam đến gần hơn với Phật pháp, giúp các bạn trẻ hiểu thực hành theo chính pháp, theo giáo lý của Đức Phật. Các mô hình câu lạc bộ này đã đang trở thành những địa chỉ được các bạn trẻ hâm mộ Phật pháp tìm đến sinh hoạt tu học. Cũng chính từ đây những mầm Phật, tâm Phật được ươm trồng, bồi dưỡng cho những người không điều kiện xuất gia tu hành.


  1. Dẫn theo Trần Thị Hoài Thương (2016), Giáo dục Phật giáo ý nghĩa của đối với giáo dục đạo đức thanh niên Việt Nam hiện nay (Luận văn ThạcTriết học – Trường Đại học Khoa học hội Nhân văn, Đại học Quốc gia Nội).
 
  1. Mục tiêu, chủ trương
Hiện nay trào lưu Thanh thiếu niên tuổi đời từ 12 - 25 tuổi tham gia sinh hoạt trong đạo Phật ngày càng đông. Để tạo một môi trường sinh hoạt lành mạnh, phù hợp với tâm sinh lý của từng lứa tuổi trong việc học, tu tập đạo Phật theo đúng chính pháp. Đại đa số các chùa, tự viện đều thành lập mô hình câu lạc bộ Thanh thiếu niên Phật tử7(2).
Câu lạc bộ Thanh thiếu niên Phật tử được thành lập với mục đích giúp cho các bạn trẻ được một sân chơi lành mạnh, hội được tiếp cận, học tập thực hành giáo lý của Đức Phật. Để từ đó các Phật tử trẻ thể tịnh hóa thân tâm theo giáo lý của Đức Phật, vận dụng lời dạy của Đức Phật để tự chuyển hóa bản thân, tránh xa những cám dỗ,hoặc, xa rời cái ác, trở về gốc thiện, lấy nhân từ, vị tha để đối xử với mọi người, khiến cho mọi người từ đó thể tin vào Phật pháp, tin vào nhân quả, góp phần xây dựng đạo pháp, xây dựng chủ nghĩa hội.
hình câu lạc bộ Thanh thiếu niên Phật tử nơi quy tụ những Phật tử trẻ, đây mô hình giáo dục Phật pháp được thành lập trên sở Hiến chương của Giáo hội. Với chủ trương truyền dạy giáonhà Phật thông qua các hình thức phù hợp với hội trong giai đoạn hiện nay. hình này không chỉ đáp ứng được nhu cầu “đến với Phật pháp” còn thực sự hữu ích trong giáo dục nhân cách sống cho thế hệ trẻ hiện nay. Với chủ trương cùng nhau đoàn kết, thương yêu, cùng nhau tu tập, tu thân, giữ gìn Tam quy, Ngũ giới, hành Thập thiện, làm lành lánh dữ, biết làm những việc đem lại lợi ích cho mình và cho cng đồng và sng tốt đời đp đo. Tổ chức câu lạc bộ Thanh thiếu niên Phật tử đã từng bước thu hút được đông đảo các thanh thiếu niên tham gia. Đây chính đóng góp thầm lặng nhưng cùng ý nghĩa, giá trị thực tiễn mô hình giáo dục này đã đóng góp cho hội.

    1. Bao gồm các loại hình: Câu lạc bộ Thanh thiếu niên Phật tử, Câu lạc bộ Phật pháp, gia đình Phật tử, lớp giáo lý, khóa tu,…

Mục tiêu bản của giáo dục Phật giáo cũng như nền giáo dục quốc dân giúp con người phát triển trí tuệ, tuy nhiên cái riêng của giáo dục Phật giáo ở chỗ giáo dục Phật giáo đào tạo nên những con người thể đem giáo pháp của Đức Phật truyền trao lại cho những người khác, để cho nhiều người được hưởng lợi ích từ việc thực hành theo giáo pháp ấy tôn chỉ “phục vụ” cốt lõi của giáo dục Phật giáo8.
Câu lạc bộ Thanh thiếu niên Phật tử mô hình lành mạnh, gồm các chương trình tu học, sinh hoạt, phụng sự Tam bảo, phụng sự nhân sinh. Bên cạnh đó, tổ chức đào tạo, hướng dẫn các bạn trẻ trở thành người trí tuệ, biết yêu thương, giúp đỡ mọi người, đạo đức tốt đẹp, phụng đạo giúp đời. Các bạn trẻ khi gia nhập vào các câu lạc bộ Thanh thiếu niên Phật tử sẽ hội được bồi dưỡng k năng sống, hoàn thiện nhân cách đạo đức, từ đó sống hữu ích, phát huy các giá trị của bản thân đồng thời giúp Phật pháp được ứng dụng một cách triệt để hiệu quả vào cuộc sống9.
2. Hoạtđngcủamôhìnhulạcbtronghthnggodục Phậtgo
Xuất phát từ tình yêu Phật pháp, từ tinh thần tự nguyện, được sự ủng hộ tổ chức của các thầy trụ xứ câu lạc bộ Thanh thiếu niên Phật tử đã được thành lập đi vào hoạt động với tôn chỉ “tốt đời - đp đo. Quan sát hot động của các câu lc bộ chúng ta nhận thy đây mô hình giáo dục các thành viên tham gia đều trên tinh thần tự nguyện, tự giác. hình này đã đang rất nhiều hoạt động mang ý nghĩa sâu sắc, trong đó hoạt động mang ý nghĩa giáo dục đạo đức, đạo lý để lại nhiều ấn tượng đậm nét, cụ thể như:
Câu lạc bộ Thanh thiếu niên Phật tử hiện nay đa phần tập trung vào 4 nội dung giáo dục bản là: tu tập, kiến giải (lí giải), hoạt động hướng ngoại chấp tác Phật sự. Đây những nội dung bản dựa trên tinh thần giáoPhật pháp vừa vận dụng phương pháp

    1. Sự “phục vụ” này mang hai nghĩa, trước phục vụ bản thân, sau phục vụ cộng đồng, hội, nhân sinh.
    2. Xem thêm: Tài liệu bồi dưỡng phân ban thanh thiếu nhi Phật tử Trung ương.

tu học của Phật giáo vừa kết hợp với phương pháp giáo dục thế gian. Lấy thế gian để kiến giải giáo lấy giáo lý để thực hành, áp dụng ngoài thực tiễn nhân sinh10.
Khóa tu, lớp giáo lý, Câu lạc bộ Phật pháp với nhiều chủ đề, nội dung phong phú với mục đích giảng dạy đạonhà Phật, rèn luyện đạo đức. Qua các hoạt động này giúp các bạn trẻ được học tập, trao đổi giáoPhật giáo; học tập các nghi lễ nhà Phật, qua đó hướng các bạn trẻ đến lối sống tốt đẹp, lành mạnh; định hướng, suy nghĩa tưởng sống đúng đắn.
Bên cạnh đó các thầy trụ xứ cùng với Ban chủ nhiệm câu lạc bộ còn tổ chức cho các thành viên tham gia nhiều hoạt động thiết thực, mang đậm nét nhân văn như: Thiện nguyện, tình nguyện, từ thiện nhân đạo, tri ân. Qua những hoạt động thực tiễn mang tính tập thể này giúp các bạn trẻ hiểu thực hành về sự quan trọng của việc xây dựng tình đoàn kết huynh đệ bằng tinh thần hòa ái, khiêm cung, tôn trọng lẫn nhau, hướng đến cái chung loại bỏ cái vị kỷnhân. quan trọng hơn cả các bạn trẻ được thực hành, suy ngẫm những điều đã được học trong giáo lý của Đức Phật. Từ đó tự nhận ra điều tốt đẹp, cao cả của chính pháp.
Từ những hoạt động giáo dục hiệu quả của mô hình Câu lạc bộ Thanh thiếu niên Phật tử, thể thấy rằng đây chính vườn ươm để hạt giống từ bi, trí tuệ đơm hoa kết trái trong cuộc sống.
  1. Thực trạng đề xuất
Hiện nay điều đáng mừng thanh thiếu niên trình độ tri thức, hiểu biết về khoa học, k thuật cao; sự tự tin về bản thân sự hướng ngoại đa dạng. Tuy nhiên xuất phát từ sự hướng ngoại đa dạng, sự nhận thức chưa được thấu đáo cộng với sự tác động của các trào lưu hội nền văn hóa ngoại lai dẫn đến những nhận thức, hành vi đi lệch khỏi phạm trù đạo đức, văn hóa hội truyền thống Việt Nam. Điều đó đem đến hệ quả nhận thức giá trị đạo đức của

    1. Xem thêm Ngọc Định, Giáo dục đạo đức Phật giáo cho Thanh thiếu niên trong xu thế toàn cầu hóa hiện nay, Nxb. Tôn giáo (Hội thảo Học thuật quốc tế Vesak 2019).
 

một bộ phận thanh thiếu niên hiện nay đang bị lung lạc bởi tính vị kỷ, chủ nghĩa thực dụng, coi trọng vật chất, chạy theo lối sống hưởng thụ, kích thích trước các hành vi bạo lực bỏ qua những giá trị truyền thống, đạo đức nền tảng bản của con người, của hội11.
    1. Thực trạng
Sự ra đời của mô hình giáo dục câu lạc bộ Thanh thiếu niên Phật tử thể hiện sự quan tâm, trách nhiệm sâu sắc của Giáo hội Phật giáo Việt Nam các cấp, của thầy trụ xứ các chùa, tự viện đối với công tác hoằng dương Phật pháp, giáo hóa giáo dục quần sinh, trong đó lấy thế hệ trẻ Việt Nam làm đối tượng trung tâm của sự giáo dục. Trong quá trình hot động của mình các hình thức câu lc bộ đã thể hiện được vai trò trung tâm thu hút được đông đảo các bạn trẻ tham gia sinh hoạt, hoạt động thực hành theo giáonhà Phật. Tuy nhiên, về mặt tổ chức, hoạt động thực tiễn của mô hình câu lạc bộ này cũng đang còn tồn tại những hạn chế nhất định. Cụ thể:
Mặc trong những năm qua Ban hoằng pháp cũng như Ban hướng dẫn Thanh thiếu niên Phật tử của các cấp Giáo hội đã nhiều hướng dẫn, giải pháp nhằm nâng cao chất lượng hoạt động của các câu lạc bộ nhưng nhìn chung công việc giáo dục, đào tạo, bồi dưỡng, hướng dẫn Thanh thiếu niên Phật tử vẫn còn nhiều hạn chế, bất cập chưa theo kịp sự thay đổi của tư duy, sự phát triển của hội, đặc biệt sự thay đổi về quan điểm, tâm sinh lý lứa tuổi. Sự hạn chế, bất cập được thể hiệncác mặt sau:
Chương trình học tập, bồi dưỡng sinh hoạt của các câu lạc bộ chưa được sự thống nhất thẩm định về mặt chất lượng chuyên môn. Chương trình hoạt động thường mang tính tự phát, thời điểm, chưa phân loại được trình độ, đối tượng lứa tuổi dẫn đến các hoạt động mang tính đại trà, số lượng. Mặt khác hoạt động giáo



    1. Xem thêm Ngọc Định, “Truyền thống nhập thế và vai trò của Phật giáo Việt Nam trong giải quyết các vấn đề hội đương đại”, in trong Phật giáo nhập thế các vấn đề xã hội đương đại, Nxb. Đại học Quốc gia Nội, 2018, tr. 270-282.
 

dục hướng dẫn, đặc biệt về mặt giáo lý, Phật pháp nhiều khi mang tính số lượng chưa phù hợp với trình độ, lứa tuổi của người tham gia sinh hoạt.
Nội dung sinh hoạt, hoạt động của các câu lạc bộ cũng chưa thật sự lôi cuốn, hấp dẫn đối với thế hệ trẻ, chưa đáp ứng nhu cầu tâm sinh lý của thanh thiếu niên. Những vấn đề ứng dụng Phật pháp trong đời sống hàng ngày đều nặng về mặtluận, giảng giải thiếu ứng dụng, áp dụng thực tiễn.
Một số Giảng tại các câu lạc bộ, khóa tu chưa vững về nghiệp vụ phạm, chưa nắm được khả năng nhận thức của đối tượng giáo dục cho nên cách truyền đạt khối lượng kiến thức chưa phù hợp, khi quá cao với khả năng nhận thức của người nghe. Phương pháp giảng dạy còn thiếu linh hoạt, chú trọngviệc nói nghe dẫn đến không phát huy được tinh hoa, tinh thần khế lý khếcủa giáo pháp.
Hiệu quả trong công tác giáo dục mô hình câu lạc bộ phụ thuộc nhiều vào mức độ quan tâm của thầy trụ xứ. Hiện nay tại các chùa, tự viện đều dành phần lớn sự quan tâm đến bộ phận người cao tuổi, còn lớp trẻ mặccũng đã nhiều hoạt động như: trại hè, khóa tu, lớp giáo lý… nhưng những hoạt động này chưa được thường xuyên rộng khắp trong thế hệ trẻ.
Một thực tế nữa số lượng thanh thiếu niên tham gia sinh hoạtcác hoạt động câu lạc bộ Phật pháp chưa nhiều. Thực tế này phát xuất từ nhiều yếu tố khách quan, nhưng 2 yếu tố bản là: Thứ nhất, do các bậc phụ huynh chỉ chú trọng con mình vào việc học hành, chưa nhận thức đúng đắn về việc dẫn dắt cho phép con cái đến với đạo pháp. Th hai, do áp lực học hành, thi cử trong hội hiện nay cũng do các phương tiện, hình thức giải trí hiện nay quá đa dạng khiến cho các bạn trẻ sau mỗi giờ học tập tham gia vào các hoạt động giải trí khác nhau. Bên cạnh đó, các bạn trẻ tham gia sinh hoạt các câu lạc bộ đa phần đang ở độ tuổi học sinh, sinh viên nên việc bố trí thời gian tham gia sinh hoạt đều đặn đông đủ rất khó khăn.
 

Thanh thiếu niên là lớp người có m lý đám đông, ham vui, ham hoạt động hướng ngoại dẫn đến tình trạng khi các hoạt động vui chơi thì nhiều bạn tham gia nhưng khi diễn ra các hoạt động Phật sự thì lại rất ít bạn tham gia. Bên cạnh đó, nội dung sinh hoạt, hoạt động của một số câu lạc bộ mang nặng nghi lễ, chấp tác không phong phú nên không hấp dẫn lôi cuốn được thanh thiếu niên Phật tử tham gia.
Ở một số chùa, thầy trụ trì chưa sự quan tâm đúng mức, sát sao đến hoạt động của câu lạc bộ, giao phó câu lạc bộ cho Ban chủ nhiệm dẫn đến tình trạng các buổi sinh hoạt, học tập giáo lý, Phật pháp chưa nghiêm, chưa hiệu quả.
Trên đây những mặt hạn chế bản tác động tiêu cực đến hiệu quả hoạt động hiệu quả giáo dục của mô hình Câu lạc bộ Thanh thiếu niên Phật tử hiện nay. Để mô hình giáo dục này đạt được hiệu quả tối ưu, nhất thiết phải khắc phục được những mặt hạn chế này.
    1. Giải pháp đề xuất thực hiện
Trong giai đon hin nay để hot động của mô hình Câu lc bộ Thanh thiếu niên Phật tử tiếp tục phát huy được hiệu quả giáo dục hơn nữa, tiếp tục thu hút được sự tham gia đông đảo các bạn trẻ đạt hiệu quả giáo dục toàn diện hơn nữa cần thiết phải sự cải thiện, đổi mới trong đường hướng hoạt động.
Th nhất, đối với các Phật tử trẻ họ tham gia các câu lạc bộ Phật pháp niềm yêu thích, bên cạnh đó những đối tượng tham gia xuất phát từ sự “rủ rê” của bạn bè, nhưng khi không còn thích nữa thì họ sẽ bỏ không tham gia nữa. vậy thay giúp các bạn trẻ yêu thích Phật pháp hãy giúp các bạn ấy tín tâm với Phật pháp. Đây mới cái gốc của đạo pháp, mới tương lai của Phật pháp. Để thực hiện được việc này, các chùa, tự viện cần người chuyên trách được đào tạo bài bản tại các trường chuyên nghiệp của Phật giáo.
Th hai, các sở giáo dục Phật giáo cần xây dựng chương trình đào tạo chuyên sâu, chuyên ngành để bồi dưỡng, đào tạo những giảng sư, người chuyên trách mô hình hoạt động này. Đồng thời các 
cấp Giáo hội nhất thiết phải xây dựng, soạn thảo được chương trình đào to, hướng dn thống nht cho mô hình hot động này. Tránh hoạt động tự phát, duy ý chí ở các câu lạc bộ.
Th ba, nâng cao vai trò của thầy trụ trì, đặc biệt về trình độ Phật học, trình độ thuyết giảng Phật pháp, phương pháp hướng dẫn tu học. biệt hiện nay những thầy trụ trì cùng lúc kiêm nhiệm vài ngôi chùa, tự viện. Dẫn đến các câu lạc bộ ở các chùa thầy kiêm nhiệm trụ trì hoạt động không hiệu quả. Đối với trường hợp này thầy trụ trì phải tập hợp được, đào tạo được những người nòng cốt phụ giúp quản hướng dẫn trực tiếp cho hoạt động giáo dục của các câu lạc bộ.
Thứ , các chùa, tự viện cần thường xuyên tổ chức các buổi nói chuyện, giới thiệu để những người chưa biết, chưa hiểu về đạo được tiếp cận, lắng nghe tham vấn từ đó khơi dậy tình yêu ham muốn của họ đối với đạo pháp.
Th năm, đa dạng hóa hoạt động của các câu lạc bộ, gắn giáo lý,tưởng Phật giáo vào các sinh hoạt, hoạt động thực tiễn của đời sống. Gắn hoạt động giáo dục với trải nghiệm thực tế, bảo đảm sự tươi mới, không nhàm chán lặp lại thụ động. Cần tiếp tục tập trung hơn nữa vào giới trẻ thay các Phật tử trung niên người cao tuổi, để đào tạo nên tầng lớp kế cận đủ trí lực để hộ pháp Phật pháp trong tương lai.
Th sáu, thu hút, vận động các tổ chức, nhân hảo tâm ủng hộ tịnh tài tịnh vật cho hoạt động giáo dục, hoạt động trải nghiệm của các câu lạc bộ. Đảm bảo được nguồn tài chính đảm bảo được sự ổn định, đảm bảo cho các hoạt động mang tính cộng đồng, mang tính nhân sinh được thường xuyên diễn ra.
  1. THAY LỜI KẾT
Thiết nghĩ rằng, trong những năm qua mô hình giáo dục câu lạc bộ Thanh thiếu niên Phật tử đã từng bước khắc phục những khó khăn, cải thiện chất lượng hoạt động giáo dục, hoạt động tuyên truyền góp phần hoằng dương những giá trị nhân văn cao cả tốt đẹp Đức Phật đã truyền lại để giáo dục hướng thiện cho thế hệ thanh thiếu niên. Đây thực sự một công việc “Đạo pháp đồng nh cùng dân tc. Mc dù đây là công vic vô cùng kkn và không hồi kết, nhưng chúng ta tin rằng bằng những nỗ lực của các cấp Giáo hội công tác giáo dục đạo đức, giáo dục hướng thiện cho thế hệ thanh thiếu niên sẽ đạt được những thành tựu viên mãn.

***


Tài liệu tham khảo
Hoàng Phê (chủ biên) (1994), Từ điển tiếng Việt, Nxb. Khoa học hội.
Ngọc Định, Nâng cao hiệu quả giáo dục hướng thiện cho thanh thiếu niên trong CLB Thanh thiếu niên Phật tử, Hội thảo “Kỷ niệm 25 năm thành lập Giáo hội Phật giáo Việt Nam tỉnh Thanh Hóa, Nxb. Thanh Hóa, 2009.
Giáo hi Pht giáo Vit Nam - Ban Giáo dục Tăng Ni Trung ương, Dự thảo Quy chế Giáo dục Phật giáo Việt Nam: Quy chế đào tạo liên thông trình độ Cao đng và Đại học; Chương trình Trung cấp Phật học; Chương trình Cao đẳng Phật học; Chương trình Cử nhân Phật học; Chương trình ThạcPhật học, Nội, tháng 5/2012.
Giáohi Phtgiáo Việt Nam, Ban Giáodục Tăng ni Trung ương,Giáo dục Phật giáo Việt Nam - Định hướng phát triển (2012), Nxb. Tôn giáo.
Nội quy phân ban gia đình Phật tử (Ban hành theo Quyết định số 257/2013/QĐ.HĐTS ngày 17 tháng 7 năm 2013 của Ban Thường trực Hội đồng Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam).
Thông số 170/TT/BHDPT ngày 17/10/2013 của Ban Hướng dn Pht tử Trung ương Giáo hi Pht giáo Vit Nam vvic Thành lập Phân ban Thanh thiếu nhi Phật tử cấp huyện Câu lạc bộ Thanh thiếu nhi Phật tử sở.
Nguyễn Công Lý, “Nghĩ về giáo dục Phật giáo Việt Nam”, Tạp chí
Nghiên cứu Tôn giáo, số 11 (149), 2015 (tr.46-64).
Trần Thị Hoài Thương (2016), Giáo dục Phật giáo ý nghĩa của đối với giáo dục đạo đức thanh niên Việt Nam hiện nay, Luận văn Thạc sĩ Triết học – Trường Đại học Khoa học xã hi và Nn văn, Đại học Quốc gia Nội.
 

Vũ Ngọc Định, Truyn thống nhập thế và vai trò của Pht giáo Vit Nam trong giải quyết các vn đề xã hi đương đi, in trong Pht giáo nhập thế các vấn đề xã hội đương đại, Nxb. Đại học Quốc gia Nội, 2018.10. Ngọc Định, Giáo dục đạo đức Phật giáo cho Thanh thiếu niên trong xu thế toàn cầu hóa hiện nay, Nxb. Tôn giáo (Hội thảo Học thuật quốc tế Vesak 2019).


208

Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá

Click để đánh giá bài viết

Những tin mới hơn

Những tin cũ hơn

Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây