30 - NNC. Trần Văn Chường - SẮC TỨ CẢNH TIÊN TỰ VÀ TÂM NGUYỆN CỦA CHIÊU VŨ HẦU NGUYỄN HỮU DẬT

Thứ hai - 16/12/2019 04:02
SC TỨ CẢNH TIÊN TỰ VÀ
TÂM NGUYỆN CỦA CHIÊU HẦU NGUYỄN HỮU DẬT
Trần Văn Chường*

Chùa Cảnh Tiên do Chiêu Vũ hầu Nguyễn Hữu Dật (1603-1680) sáng lập khong cuối thế kỷ XVII, nằm ở ấp Tráng Tiệp, tổng Trung Quán, huyện Khang Lộc; nay thuộc thôn Dinh Mười, Gia Ninh, huyện Quảng Ninh, tỉnh Quảng Bình.
Sách Đại Nam nhất thống chí chép: “Chùa Cảnh Tiên: ở ấp Tráng Tiệp, huyện Phong Lộc do Khai quc công thần Nguyễn Hữu Dật dựng, tiên triều ban cho biển ngch rằng: “Sắc tứ Cảnh Tiên tự”; sau trải qua loạn lạc, chùa bị b hư, năm Minh Mnh thứ 8 ban bạc kho để trùng tu, năm Thiệu Trị th 2 ngự giá Bắc tuần ban cho 100 quan tiền”380.
Cuc nội chiến Trnh Nguyễn kéo dài trong nửa thế kỷ (1627-1672) đã gieo bao cảnh tang thương trên vùng chiến địa Qung Bình, ác liệt nhất là trận chiến năm 1648, xảy ra tại chiến địa lũy Trường Dục và đầm lầy Võ Xá. Sau trn kch chiến đó, chúa Nguyễn tăng cường lực lượng, lập đạo Lưu Đồn, đặt s chỉ huy (chánh dinh) ở Tráng Tiệp, Võ Xá, quản 10 cơ binh nên tục gọi là Dinh Mười. Vị chỉ huy đạo Lưu Đồn đầu tiên là Thuận Nghĩa hầu Nguyễn Hữu Tiến (1602-1666). Nguyễn Hữu Tiến qua đời, Chiêu Vũ hầu Nguyễn Hữu Dật được chúa Nguyễn cử làm chưởng dinh. Năm 1672, một trận chiến vô cùng ác liệt li xảy ra trên vùng đất này giữa hai tập đoàn Trịnh Nguyễn. Chiến sự kết thúc, sông Gianh tr thành ranh giới phân định Đàng Trong - Đàng Ngoài. Hệ thống chiến lũy Trường Dục, Đầu Mâu - Nhật Lệ, Trấn Ninh, Trường Sa, An Náu vẫn được chúa Nguyễn cử tướng sĩ tinh nhuệ phòng vệ, chủ lực là thập đạo cơ binh của đạo Lưu Đồn. Kể t đó, đạo Lưu Đồn được củng cố thành địa bàn hành chính, đặtp Tráng Tiệp thuộc tổng Trung Quán, huyện Khang Lộc (đầu triều Nguyễn đổi thành huyện Phong Lộc).
Cuc chiến năm 1672 kết thúc, vùng chiến sự bấy giờ đã trở li yên bình. Chiêu Vũ hầu Nguyễn Hữu Dật - vị chưởng dinh văn võ song toàn, người suốt 52 năm (1620-1672) bám trụ, tham chiến trên mảnh đất này, từng chứng kiến bao cảnh đầu rơi máu chảy, hàng vn sinh linh của hai phía đã vùi thây nơi chiến địa, trở thành


  • Nhà nghiên cứu Văn hóa, nguyên Trưởng Ban Tuyên giáo Huyện ủy Quảng Ninh
380 Đại Nam nhất thống chí, tập 2, Nxb. Thuận Hóa, Huế 2006, tr.71.
 




những cô hồn lạc nấm phiêu bạt. Lòng từ phát khi, ông quyết định lập đàn chay siêu độ chiến sĩ trận vong ngay bên bờ sông Gianh, và sau đó phát tâm dựng chùa Phật làm nơi nương tựa và cầu siêu độ cho các anh linh tử trận, cũng là nơi quy hướng tâm linh cho hàng tướng sĩ, quân binh và dân chúng trong vùng. Đó chính là chùa Cảnh Tiên nằm dưới chân động cát Đại Trường Sa thuộc ấp Tráng Tiệp (đất nguyên thổ của xã Võ Xá), gần sở chỉ huy đạo Lưu Đồn. Chiến trường khốc liệt năm xưa nay được dựng lên một ngôi chùa Phật vang vọng tiếng kệ lời kinh, đặc biệt vào tháng 7 âm lịch hàng năm, lễ cầu siêu độ cho các tướng sĩ tử trận được tổ chức rất trọng thể ti ngôi chùa này.
Chiêu Vũ hầu Nguyễn Hữu Dật qua đời vào ngày mồng 3 tháng 3 năm Canh Thân (1680), hưởng thọ 78 tuổi381. Đương thời, ông được người dân khắp xứ Quảng Bình rất mực tôn quý, thường xưng tụng Bồ-tát Nguyễn Hữu Dật. Sau khi ông qua đời, con trai cả là Hào Lương hầu Nguyễn Hữu Hào (1642-1714)382 tiếp tục nối nghiệp Chưởng cơ chánh dinh đạo Lưu Đồn. Chùa Cảnh Tiên được Nguyễn Hữu Hào chăm sóc chu đáo, hàng năm đến dp lễ Phật đản và lễ Vu lan báo hiếu – rằm tháng 7 xá tội vong nhân, chùa Cảnh Tiên lại tấp nập thiện tín thập phương đến dâng hương l Phật, đèn lồng, đèn sáp sáng trưng. Kế nghiệp cha và ông nội, Thiện Chánh hầu Nguyễn Hữu Thuyên, con trai trưởng của Nguyễn Hữu Hào, cháu đích tôn của Nguyễn Hữu Dật tiếp tục được chúa Nguyễn Phúc Chu (1691-1725) cử làm Chưởng cơ chánh dinh đạo Lưu Đồn. Chùa Cảnh Tiên được ông chăm sóc chu đáo, tu bổ khang trang383, được chúa Nguyễn Phúc Chu sc ban biển hiệu “Sắc tứ Cảnh Tiên tự”.



381 Khi qua đời, ông được chúa Nguyễn Phúc Tần phong tước Chiêu Quận công. Linh cữu ông được đưa về mai táng ở động Phú Xứ (dân Vạn Toàn [Vạn Xuân] gọi là động Hốc Tre, hay động Lăng, đầu phía Đông nam núi An Mã của Vạn Xuân, nay ở km 11 đường 10). Miếu thờ ông được phụng lập ở Thạch Xá. Dân gian tôn ông là Bồ-tát, Phật. Nhà Nguyễn lên ngôi đã xếp ông vào hàng Khai quốc công thần hạng nhất và truy phong ôngTiết chế trấn Thuận Hóa Tĩnh Quốc công.
382 Nguyễn Hữu Hào qua đời năm 1714 tại hành dinh. Linh cữu ông được đưa về táng ở Đạp Chọ xứ thuộc làng Vạn Toàn (sau đổi là Vạn Xuân), chínhquê hương ông. Ông được thờ phụng trong đền thờ Tĩnh Quốc công của cha và được truy phong tước Võ Quận công. Đền thờ Tĩnh Quốc công đối diện với chùa Vạn Xuân qua khe chùa của làng, nhìn ra vùng đồng sâu quanh bờ Hạc Hải. Ông cũng được dân gian tôn xưng là Bồ-tát, Phật.
383 Ông là người giỏi chữ nghĩa như cha và ông nội. Tương truyền, ông là người có duyên với Phật và được gặp Phật trên núi Thần Đinh. Sách Đại Nam nhất thống chí (tập 2) chép rằng: “Thống suất đạo Lưu Đồn kiêm Lý Thiện hầu [có lẽ phải chép là: “Kiêm lý Thiện Chánh hầu” mới đúng - TVC] là người biết chữ, nhân lúc rỗi việc quan đến chơi chùa này [tức chùa Kim Phong trên núi Thần Đinh], thấy một người đầu bạc chống gậy đến, hỏi thì ông già ấy nói: “Được lúc rảnh việc, nói chuyện chơi, còn ở Bích Động”. Nói xong liền biến mất. Mới biết là Phật, bèn làm một bài ký sự bằng Quốc âm, được người đời truyền tụng” (ĐNNTC, tập 2, Nxb. Thuận Hóa, Huế 2006, tr.71).
 

Cuc biến loạn năm 1774 xảy ra, quân Trịnh vượt sông Gianh tiến chiếm kinh thành Phú Xuân, chúa Nguyễn chạy vào Nam lánh nạn. Kinh thành thất thủ, h thng chiến lũy, dinh trấn của chúa Nguyễn trên đất Quảng Bình, bao gồm chánh dinh Lưu Đồn ở Tráng Tiệp đều bị xóa bỏ, chùa Cảnh Tiên theo đó mà dần đi vào hoang phế, vì không được tu bổ, chăm sóc.
Mãi đến thời Gia Long (1802-1820) lập quốc, việc xét thưởng công thần khai quc và phục hồi các c lũy, đình chùa miếu vũ mới được lưu tâm. Năm Minh Mạng th2 (1821), vua kinh lý Bắc Hà, trên đường đi qua các dinh trạm, ông đều lưu ý đến hin trạng của các di tích. Đến năm Minh Mạng thứ 8 (1827), triều đình ban bạc kho để trùng tu chùa Cảnh Tiên. Năm Thiệu Trị thứ 2 (1842), vua ngự giá Bắc tuần, khi qua dinh Lưu Đồn đã ghé vãn cảnh chùa Cảnh Tiên và ban 100 quan tiền để tu bổ, từ đó chùa Cảnh Tiên trthành một ngôi phạm uy nghi. Năm Tự Đức thứ 18 (1865), vua ban cho 100 lạng bạc để tu sửa.
Như vậy, chùa Cảnh Tiên trải qua các đời chúa và các vị vua triều Nguyễn đều được quan tâm trùng tu, sa chữa, làm nơi quy hướng tâm linh cho thập phương thiện tín. Điều đó cho thấy ngôi chùa này có mt vị trí hết sức quan yếu đối với vùng đất Qung Bình, luôn nhận được sự lưu tâm đặc biệt của vương triều Nguyễn. Mỗi lần trùng tu chùa đều có dựng bia đá ghi lại. Theo các c cao niên tại địa phương, tương truyn chùa có cả thy 7 tấm bia (có lẽ tương ứng vi 7 lần trùng tu?), nhưng nay bia ký chùa Cảnh Tiên chỉ còn lại 2 tấm, hiện được lưu giữ ti sân nhà thờ họ Hoàng ở thôn Dinh Mười, xã Gia Ninh, huyện Quảng Ninh. Thật đáng tiếc, trong hai tấm bia may mắn còn lại này, tm th nhất (mang phong cách, họa tiết của bia đá thời Lê) nay ch còn đọc được dòng chữ “Sắc tứ Cnh Tiên tự bi” khắc khá rõ nét ở trán bia, còn minh văn lòng bia hầu như đã bị bào mòn không còn chữ nào; tấm bia thứ hai (lạc khoản ghi năm Tự Đức thứ nhất, Mậu Thân – 1848) cũng rơi vào tình cảnh tương tự, ch còn đọc được một số chữ ghi lại phương danh các tín chủ công đức trùng tu chùa vào năm đó. Qua những thông tin được ghi chép lại trong chính s triều Nguyễn, như Đại Nam nhất thống chí, cũng như bia ký chùa Cảnh Tiên và gia ph họ Trần (hiện lưu giữ ti nhà thờ họ Trần làng Đức Phổ), tuy là những thông tin ít ỏi, nhưng cũng phần nào giúp chúng ta hình dung được vị thế, quy mô cũng như những sinh hoạt tín ngưỡng của ngôi cổ t này. Chính nhà sư Trần Gia Hội (1787-1830), quê làng Đức Phổ, người có công ln trong việc xây dựng chùa Kim Phong ở núi Thần Đinh, vốn xut gia từ nhỏ ti chùa Cảnh Tiên này (gia ph còn cho biết, sư thọ Đại gii tại chùa Thiên Mụ - Huế, sau tr ra xây dựng chùa Kim Phong ở núi Thần Đinh và trú tại đó cho đến cuối đời).

Chùa Cảnh Tiên ra đời chính là hiện thân cho niềm ước vọng hóa giải oán cừu của một thi nội chiến ly loạn mà khai quốc công thần Nguyễn Hu Dật đã cố công gầy dựng, và các hậu bối của ông về sau kế tục, giữ gìn. Thật đáng tiếc, ngôi phạm huy hoàng một thời, từng là nơi thực hiện các lễ trng của quốc gia, gắn liền với tên tui của các bậc quốc vương đại thần, là nơi quy hướng tâm linh và niềm tự hào của người dân Quảng Bình nay ch còn là một khu vườn để hoang, c mọc um tùm, khuôn viên chùa ngày càng b thu hẹp lại theo đà phát triển của đô thị và dân cư. Cây hoa gạo cổ thụ đứng trơ trọi trong vườn chùa, mỗi mùa hoa lại thắp lên những ngọn lửa rực sáng có lẽ là tín hiệu mỏng manh duy nhất còn lại, như nhắc nhở hậu thế hôm nay luôn nhớ về ngôi c tự này vi biết bao hoài bão mà tiền nhân từng ấp ủ.
Trong kháng chiến chống Pháp, chùa Cảnh Tiên vì nm tại vị trí cạnh đường Quốc lộ 1A, cách trọng điểm Dinh Thủy không xa, nên trở thành địa điểm liên lạc của tuyến giao thông vn chuyển lương thực, khí dụng theo đường biển từ Tân Định vào đồng bằng để đưa lên chiến khu, là nơi trú ẩn của những đoàn xe vận tải nhỡ chuyến. Chính vì thế, vị trí chùa cũng như những vùng phụ cận đã trở thành đích ngắm đánh phá của máy bay, pháo hạm quân đội Pháp.
Năm tháng trôi qua, chùa Cảnh Tiên hiện nay chẳng còn để lại dấu tích gì. Các hiện vật trong chùa hầu hết đều bị thất tán. Khuôn viên chùa mt thời từng được trưng dụng đóng trụ s của đội giao thông, làm khu nhà tập thể của công nhân, nhà ở của dân cư… Chiến tranh, thiên tai là một phần nguyên nhân đẩy chùa Cảnh Tiên đến chỗ hoang phế, lại một phần do nhận thức chưa đúng mực của một thời đã khiến ngôi chùa lâm vào cảnh điêu tàn như hiện nay.
Là một di tích lịch sử văn hóa, chùa Cảnh Tiên không chỉ gắn vi những giá trị văn hóa, tín ngưỡng truyền thống của dân tộc, mà còn là một di tích đặc biệt gắn liền vi tên tuổi, hành trạng của những danh nhân quốc gia nổi tiếng trên địa bàn tnh Quảng Bình. Do vậy, rất mong các cơ quan chức năng tại địa phương sớm quan tâm khảo sát, lập hồ sơ trình lên cấp quản lý Nhà nước có thẩm quyền, để chùa Cảnh Tiên sớm được công nhận Di tích Lch sử Văn hóa cần được bảo vệ. Đồng thời, rất mong Ban Trị s Giáo hội Phật giáo Việt Nam tỉnh Quảng Bình quan tâm, vận động để di tích chùa Cảnh Tiên sớm được phục hồi, tôn tạo, đáp ng niềm mong mi của thập phương thiện tín tại địa phương cũng như con dân Quảng Bình hiện đang sinh sống trong và ngoài nước.
 

Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá

Click để đánh giá bài viết

Những tin mới hơn

Những tin cũ hơn

Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây