03. PHẬT GIÁO NAM TÔNG KHMER TRONG KHÁNG CHIẾN CHỐNG PHÁP VÀ CHỐNG MỸ

Thứ bảy - 08/09/2018 12:08
PHẬT GIÁO NAM TÔNG KHMER TRONG KHÁNG CHIẾN CHỐNG PHÁP VÀ CHỐNG MỸ của Nguyễn Đại Đồng*

Có thể nói, Phật giáo Việt Nam nói chung, Phật giáo Nam tông Khmer nói riêng đã có nhiều đóng góp trong đấu tranh giải phóng dân tc ở cả hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống M.

 
  1. Một số sự kiện tiêu biểu

Ngày 14/9/1960, quân và dân Đng bằng sông Cu Long đồng khi lần thứ hai. Ngày 20/9/1960, nn dịp Tết Đôn Ta, trên hai vạn đồng bào Khmer - Việt đã biểu tình rm rộ từ năm quận cách xa nhau: Cầu Kè, Cầu Ngang, Trà Cú, Châu Thành, Càng Long, đúng ngày, đúng giờ cùng kéo vào thị xã Trà Vinh đấu tranh đòi chính quyn Ngô Đình Dim phải để nhân dân tu hành, không đưc bt phu, đòi thả hai nhà sư Achapho và Lysarat bị bắt giam. Nhà cm quyền tỉnh hoảng sợ huy động quân chủ lực, bảo an, chặn các ngả đưng dẫn vào tỉnh l, xả súng vào dân biểu tình làm chết hàng chục và bị thương hàng trăm ngưi. Bất chấp lưi lê, họng súng của kẻ thù, đoàn ngưi biểu tình vn giữ đội ngũ, tiến lên phá đưc sc ngăn chặn của binh lính, kéo thẳng vào thị xã, buc viên tỉnh trưởng phải nhận yêu sách.







* Viện Nghiên cu Phật hc Việt Nam.
 
Ngày 9/5/1964, 25.000 đồng bào quận Trà Cú, tnh Trà Vinh biểu tình phản đối Mỹ và tay sai giết hại hàng trăm đồng bào theo Phật giáo ở Mé Láng.

Từ ngày 10/11 đến ny 12/11/1964, Đại hi đại biểu sư sãi sáu tnh miền Tây Nam Bộ họp, quyết đnh thành lập một tổ chc của lc lưng Phật giáo Khmer yêu nưc chống M, ly tên là Hi Đoàn kết Sư sãi Yêu nưc do Hòa thưng Thạch Som m Chủ tch (Hội trưng).

Ngày 30/5/1966, hơn 1.200 đng bào Châu Đốc, trong đó có 1.000 nhà sư và đng bào dân tộc Khmer ở Xà Lon, Măn Ro, Rào Rơ kéo đến ngy quyền quận đấu tranh tố cáo giặc Mrải chất độc hóa học.

Từ ngày 5/12 đến 7/12/1967, hơn bốn vn đồng bào quận Trà Cú, tnh Trà Vinh biểu tình chống Mỹ ngy. Có 1.000 ngưi nhà binh sĩ ngy và gần 1.000 nhà sư tham gia đấu tranh. Các đoàn biểu tình giương cao hàng nghìn cờ Mặt trận, hàng trăm băng rôn và khẩu hiu, kéo qua hơn 80 đn bốt đch. Từ 13.000 ngưi chiều ngày 5/12 đến sáng 6/12, lc lưng đấu tranh tăng ti 22.000 ngưi, đến ngày 7/12 lên đến 41.000 ngưi.

Trưc khí thế đấu tranh mnh mẽ của đồng bào, viên quận trưng cùng cố vấn Mỹ và toàn bộ đại đội bo an đóng ti quận lđều hoảng hốt, lên xe đnh bỏ chy, nhưng các lực lưng đấu tranh đã giữ chân chúng lại. Cuộc đấu tranh đã lôi kéo đưc 200 binh sĩ ngy. Suốt ngày 7/12, đoàn ngưi đấu tranh đã hoàn toàn làm chủ quận lỵ Trà Cú. Cố vấn Mỹ và quận trưng Trà Cú đu bị đồng bào gọi ra vạch tội.
 
y ban Mặt trận Dân tộc giải phóng vùng Tây Nam Bộ gi điện khen ngi đng bào Trà Cú đã tổ chc thắng li cuộc đấu tranh chính trị khổng lồ và quyết đnh tng thưng Huân chương Giải phóng hạng Nhất cho đồng bào Trà Cú.

Ngày 7/2/1971, Đại hội đoàn kết chống Mỹ và tay sai tại tnh Trà Vinh diễn ra tại chùa Trà Khúc, huyện Cầu Ngang, tnh Trà Vinh. Đến dự Đại hội có 9.000 đồng bào, trong đó có 1.000 sư của 63 ngôi chùa trong tnh, hàng trăm nhân sĩ, trí thc và đông đo sinh viên các huyện Trà Khúc, Cu Ngang, Cầu Kè, Châu Thành, Tiểu Cần. Một nhân viên cao cp ngy ở Quân khu IV (vùng Đồng bằng sông Cu Long) và hai đại biểu của Hội đồng ngy hàng tnh, hơn 600 sĩ quan, binh lính, cảnh sát và cả nhân viên ngy quyn các cấp trong tnh cũng tham dự Đại hi.

Ngày 9/5/1971, tại Cn Thơ, Vĩnh Long, c Trăng, Mỹ Tho, hàng chục vạn đng bào, tăng ni, Phật tử kéo đến các chùa hội họp, đòi Mchm dt chiến tranh xâm lưc miền Nam.

Ngày 26/10/1972, hơn 3.000 đồng bào, trong đó có 300 nhà sư ở hai huyện Cầu Ngang và Trà , tnh Trà Vinh biu tình tuần hành đả đảo chế độ độc tài M-Thiệu, ủng hộ lập trưng của ta ở Hi nghị Paris.

Ngày 29/11/1972, hơn 11.200 sư sãi và đồng bào Trà Vinh biểu tình đòi Mỹ ngy ký hiệp đnh đã thỏa thuận vi Chính phủ Việt Nam Dân chCng hòa, đòi Nguyễn Văn Thiệu từ chc và chm dt đàn áp ngưi yêu nưc.

Từ ngày 26/2 đến 1/3/1975, hàng vạn nhà sư và đồng bào Trà Vinh đấu tranh quyết liệt chng chính quyn Nguyễn Văn Thiệu khủng bố và bắt lính. Đch đàn áp dã man đoàn biểu tình làm chết ba nhà sư và làm b thương 20 vị khác. Bất chấp khủng
 
bố, ngày 1/3/1975, gn 3.000 sư sãi ngưi Việt gốc Khmer li xuống đưng kéo vào thị xã Trà Vinh đòi chính quyền Nguyễn Văn Thiệu chm dt việc vây ráp chùa, bắt sư sãi đi lính, đòi trả tự do cho 154 sư sãi bị bắt từ 17/2/19751.
  1. Một số nhà sư Phật giáo Nam tông Khmer tiêu biểu
 
    1. Đại đc Dư Hương

Tháng 10/1956, chính quyền Ngô Đình Dim đưa một sư đoàn hành quân vào xã Ninh Thạnh Li, bắt hơn 100 ngưi bị tình nghi làm quc s. Đại đc Dư Hương, trụ trì chùa Kos Thum từ năm 1940 đến năm 1972, cùng sư sãi kch liệt phản đối tại chỗ buộc chúng phi thả hết ngưi.

Gia tháng 4/1962, sư đoàn 21 ngy cho quân bao vây chùa Kos Thum, giết chết hai ngưi, bắt đi 62 ngưi, trong đó có nhiều cán bộ kháng chiến. Đại đc Dư Hương lại cùng sư sãi và nhân dân sau gần hai tháng kiên quyết, bền bỉ đấu tranh, tquận Phưc Long lên cơ quan vùng IV chiến thuật (đặt tại Cần Thơ), đưa 62 ngưi bị bắt trở về an toàn.

Đây chỉ là nhng lần đấu tranh tiêu biểu có vai trò đặc biệt của Đại đc Dư Hương. Tinh thần đu tranh và tm ảnh hưng của nhà sư Khmer này đã khiến bọn tề, ngy từ xã đến tnh e dè, lo s. Chúng ra sc thuyết phục, mua chuộc hòng tách ngài ri xa các lc lưng kháng chiến. Thm chí, chúng còn đưa ctối hậu thư, ép chuyn chùa đi nơi khác, nếu không sẽ ném bom hy diệt nhưng Đại đc không hề nao núng. Chùa Kos Thum còn là







1 Viện S hc, Việt Nam nhng sự kiện lch sử (1945-1975), Nxb. Giáo dc, 2002.
 
nơi nuôi dưng chiến sĩ cách mạng hoạt đng như chùa Long Phưc, chùa Vĩnh Hòa, chùa Vĩnh Đc trong tnh Bạc Liêu(1).
    1. Hòa thượng Tăng Hô và Hòa thượng Tăng Nê

Hòa thưng Tăng Hô là thị giả thân cận vi Hòa thưng Tăng Phô (một nhà sư Khmer yêu nưc chng Pháp, bị bắt đày ra Côn Đảo, mất ti đây năm 1912), bmật thám Pháp truy bt nên chy trốn xuống chùa Cù Là Cũ, sau đó trốn sang chùa Giồng Cm (tnh Hậu Giang) tiếp tục hoạt động trong kháng chiến chng Pháp. Ngài đưc tổ chc Việt Minh giao cho làm Chủ tch Hội đồng Kluật Sư sãi khu Tây Nam Bộ và Phó chủ tch y ban Kháng chiến Hành chính Nam B.

Năm 1948, tại chùa Khlang Ong, tỉnh Sóc Trăng có cuộc họp của chính quyền kháng chiến các tỉnh Nam Bộ do Hòa thượng Tăng Hô là Phó chủ tịch y ban Kháng chiến Hành chính Nam Bộ chủ trì. Cuộc họp này mt lần nữa khẳng định trách nhim của chính quyền, Mặt trận các cấp trong việc vận động sư sãi và đng bào Phật tử Khmer ng hộ cuộc kháng chiến.

Ngài bị máy bay đch ném bom chết tại chùa Giồng Cm. Sau khi Hòa thưng Tăng Hô viên tch, học trò ngài là Hòa thưng Tăng Nê (1899-1965) tiếp tục sự nghiệp và giữ chc vụ của Hòa thưng để li. Năm 1965, Hòa thưng Tăng Nê cũng bmáy bay đch bắn chết trên đưng đi công tác ở Kinh Hai, Vĩnh Thuận(2).


 
  1.  
  1. Ban Giáo dc Tăng ni Trung ương, Giáo dc Pht giáo Vit Nam đnh hướng và phát triển, Nxb. Tôn go, 2012.
  2. Ban Giáo dc Tăng ni Trung ương, Giáo dc Pht giáo Vit Nam đnh hưng và phát triển, sđd.
 
    1. Hòa thượng Sơn Vng (1886-1963)

Ngài quê xã Hiệp Hòa, huyện Cầu Ngang, tnh Trà Vinh. Khi trụ trì chùa Đồng Chuối, Trà Vinh, Hòa thượng đưc bầu giữ chc Phó Chtch y ban Trung ương Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam lúc mi thành lập (22/12/1960), Phó Chủ tch y ban Bảo vệ Hòa bình Thế gii của min Nam Việt Nam và cố vấn y ban Mặt trận Dân tộc Giải phóng khu Tây Nam Bộ.

Ngày 14/9/1960, ngài đích thân chỉ đạo cuộc biểu tình quy mô nhất, quy tụ hầu hết sư sãi và Phật tử trong tnh Trà Vinh, đòi tôn trọng chùa chiền, không đưc bắt sư sãi đi quân dch, không đưc ép nông dân ri bỏ ruộng vưn, phương tiện sinh sống duy nhất,v.v... Nhng yêu sách đó đã thành công. Tuy nhiên, sau đó mt tuần, ngày 20/9/1960 vi hơn 20.000 ngưi Kinh lẫn ngưi Khmer khắp nơi kéo về hp cùng 5.000 ngưi thị xã Trà Vinh biểu tình đã bị đàn áp thẳng tay làm hơn mưi ngưi chết và hàng trăm người khác bị thương.

Ngày 5/3/1963, mặc dù đang mang trng bnh, nhưng vì Phật sự cấp bách, ngài phải đi vận động, kêu gọi tăng tín đồ bảo vệ chùa chiền và làng ấp. Nhưng giữa đưng kiệt sc, ngài đã viên tch(1).
    1. Hòa thưng Hu Nhiêm (1917-1966)

Ngài pháp danh là Sudhamma Pannà (Tuệ Thiện Pháp) ở chùa Trâu Trắng, tnh Bạc Liêu, làm Chtch Hội Kluật Sư sãi Nam Bộ kiêm Phó Chtch Mt trận Dân tc Giải phóng Nam



1 Thích Đng Bổn (chủ biên), Tiểu sdanh tăng Việt Nam thế kỷ XX, tập 1, Thành hi Phật giáo Thành phố Hồ Chí Minh, 1996; tập 2, Nxb. Tôn go, 2002.
 
Bộ. Đến năm 1966, ngài cũng bị máy bay Mỹ ném bom chết tại chùa Trâu Trắng(1).
    1. Hòa thượng Tăng Sanh (1897-1970)

Ngài đã từng tham gia các cuộc hội nghị sư sãi Cot Thum, ở Sóc Ven và Tà Mum với tư cách đại biểu Việt Minh trong suốt thời kkháng chiến chống Pháp. Ông là thành viên Hội đồng Kỷ luật Sư sãi tỉnh Rch Giá trong những năm kháng chiến chống Pháp, khi Hòa thượng Tăng Nê (trụ trì chùa Chắc Băng) là Chủ tịch Hội đồng này. Hòa thượng Tăng Sanh là người có công lớn trong cuộc vận động đồng bào dân tộc tham gia cuộc trường kỳ kháng chiến chống xâm lược. Ngài là cố vấn Hội Đoàn kết Sư
i u nưc tỉnh Kiên Giang trong kháng chiến chống M(2).
    1. Hòa thượng Lâm Em (1898-1979)

Ngài xuất gia năm 1916, thụ gii Sa di tại chùa Bốt Thảo, huyện Mỹ Tú, tỉnh Sóc Trăng; năm 1920, thụ Tỷ khiêu gii cũng tại ngôi chùa này.

Năm 1947, trên bãi đất đy cỏ dại bên bờ kênh Nhiêu Lc, Sài Gòn, vi sự hỗ trợ của Hòa thưng Oul Sy và Phật t, ngài cho xây dng một ngôi chùa Khmer uy nghi đsộ. Đó là chùa Chăntarănsây (hin ở số 164/235 đưng Trn Quốc Thảo, quận 3, Thành phố Hồ Chí Minh), do ngài làm trụ trì từ năm 1948.

Là Tăng trưng Theravàda, thành viên trong Tổng hi Pht giáo Việt Nam, ngày 10/5/1963, ngài n tiếng ủng hộ bản Tuyên ngôn của Tổng hội Phật giáo Việt Nam đòi hỏi chính quyền Sài Gòn đương thi phải thc thi năm nguyện vọng chính đáng ca

 
  1. Thích Đng Bổn (chbn), Tiểu sdanh tăng Việt Nam thế kỷ XX, sđd.
  2. Trang web chùa Khlang Ong, Sóc Trăng.
 
gii Phật giáo. Ngày 15/5/1963, ngài có mặt trong phái đoàn Tổng hi đến dinh Gia Long để trao tận tay Ngô Đình Dim bản tuyên ngôn y. Ngày 25/5/1963, ngài đưc bu là một trong năm vị cố vấn của y ban Liên phái Bo vệ Phật giáo. 14 giờ ngày 30/5/1963, theo chủ trương của y ban Liên phái, ngài đã tuyt thc 48 giờ nhm hưng nguyện vào sự hoàn mãn năm nguyện vọng của Phật giáo đồ đã nêu trong Tuyên ngôn.

Ngày 3/6/1963, cùng chung số phận vi các chùa đối tưng của lệnh phong ta, chùa Chăntarănsây bị chính quyền bao vây gắt gao, vì ngài là y viên Ban Cố vấn y ban Liên phái Bảo vệ Phật giáo.

Ngày 9/7/1963, ngài lên tiếng phản đối Bộ Nội vụ chính quyền Ngô Đình Dim đã ký nghị đnh về vic treo cPhật giáo riêng cho đơn vị nào trc thuộc Tổng hội. Đây chính là hình thc chia rPhật giáo lâu dài.

Sau cuộc tuyệt thc tại chùa Xá Li ngày 15/7/1963 do y ban đề xưng, các tăng sĩ ngưi Việt gc Khmer càng bị tra hỏi và bị bố ráp đàn áp. Ngài và nhiều tăng chúng Việt gốc Khmer đều bị bắt nhốt trong bốn ngày.

Ngày 11/8/1963, ngài vân tập tăng sĩ Theravàda thành hàng ngũ chnh tề về chùa Xá Li tham dlễ cầu siêu Đại đc Nguyên Hương tự thiêu ngày 4/8/1963.

Sau năm 1975, Hòa thưng Lâm Em đưc mi tham gia Ban Liên lạc Phật giáo Yêu nước Thành phố Hồ Chí Minh do Hòa thưng Thích Minh Nguyệt thành lập 8/1975(1).


1 Thích Đồng Bn (chủ bn), Tiểu sdanh tăng Việt Nam thế kỷ XX, tập 1 Thành hi Phật giáo Thành phố Hồ Chí Minh, 1996.
 
    1. Hòa thượng Danh Dện (1917-1987)

Ngài quê ấp Thứ Hồ, xã Định Hòa, huyn Gò Quao, tỉnh Kiên Giang; m 26 tuổi xuất gia ở chùa Nhà Ngang. Năm 1945, ngài về tu ở chùa Thứ Hồ (Tà Mum). Cách mng tháng Tám thành công, rồi Nam Bộ kháng chiến, ngài là đại biểu người Khmer trong Mặt trận Việt Minh địa phương. Từ đó, ngài càng gắn bó cùng đồng bào dân tộc sống trong chế độ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, ra sức vận động bà con Phật tử góp công ca cho cuộc trường kỳ kháng chiến.

Năm 1947, ngài là đại biểu của người Khmer đi dự Hội nghị Việt Minh tổ chc ở Ngan Da, huyn Hồng Dân, tỉnh Bạc Liêu. Cuộc họp kéo dài trong ba ngày lin, ngài đã phát biểu ý kiến kêu gọi sư sãi trong tỉnh ra sức vận động bà con Phật tử ủng hộ cuộc trường kỳ kháng chiến, trở về Tà Mum tiếp tục hot động cho cách mạng và chùa do ngài trụ trì là cơ sở của cách mng. Tháng 7 năm đó, ngài về chùa Khlang Ong trợ giúp Hòa thượng Tăng Sanh. Năm 1970, Hòa thượng Tăng Sanh viên tịch, Hòa thượng Danh Dn kế đăng trụ trì cho tới ngày ngài viên
tịch(1).
    1. Hòa thượng Danh Nhưỡng

Ngài sinh năm 1929 ở xã Minh Hòa, huyn Châu Thành, tỉnh Kiên Giang. Tháng 5/1974, Bí thư huyện y Châu Thành là Thạch Đông (Hai Xê) cử người đến chùa Khlang Ong gặp ngài để truyền đạt chỉ thị ca Đảng về việc tổ chc cuộc biểu tình của 72 chùa trong tỉnh (dự kiến tổ chc vào ngày 9/6/1974).




1 Trang web chùa Khlang Ong, Sóc Trăng
 
Ngày 7/6/1974, một cuộc biểu tình của 200 vị sư sãi kéo vào Hội đồng xã Minh Hòa làm cho địch hoang mang bỏ chy. Các nhà sư kéo vào văn phòng đập phá tan nát rồi mới rút lui. Đây là cuộc tập dượt sư sãi trước khi đi vào cuộc đấu tranh quy mô lớn. Do việc chuẩn bị còn nhiều sơ h, nên Hòa thượng Danh Nhưng quyết định lùi lại ngày đu tranh, từ ngày 9/6 đến ngày 10/6/1974.

Đêm ngày 9/6/1974, tại trước liêu của Đại đức Tà Kê có cuộc họp quan trọng của ban lãnh đạo đoàn biểu tình do Hòa thượng Danh Nhưỡng chủ trì. Tại cuộc họp, Hòa thượng nhắc lại mc tiêu đấu tranh : đòi chính quyền phải trả tự do cho các nhà sư bị bắt quân dịch ny 5/6/1974; chống việc đôn quân bắt lính nhất là đối với các sư sãi; chống bắn phá chùa chiền, biến chùa thành đồn bốt; chng chính sách ngu dân, người Khmer phải được tự do tu hành và học chữ Khmer.

Ngài nhấn mạnh, những người tham gia biu tình phải đề phòng bị địch khiêu khích rồi xy ra bạo đng không cần thiết dẫn tới cơ hội cho địch khủng bố đàn áp. Sau khi báo cáo tình hình của địch và kế hoạch đấu tranh của ta, ban lãnh đạo biu tình quyết định giờ xuất phát là 6 giờ sáng ngày 10/6/1974 tại chùa Cù Là Cũ.

Ngày hôm sau, Hòa thượng trực tiếp lãnh đạo cuộc biểu tình của hàng vạn sư sãi và Phật tử 72 chùa trong tỉnh. Trong cuộc đấu tranh này, bốn vị đại đức người Khmer là Lâm Hùng (chùa Cù Là Cũ), Danh Hoi (chùa Khlang Ong), Danh Hom (chùa Khlang Mương) và Danh Tấp (chùa Khoen Tà Tưng) đã anh dũng hy sinh. Cũng năm đó, ngài tham gia các cuộc biểu tình ở Cn Thơ và Trà Vinh.
 
Năm 1975, ngài là y viên Hội Đoàn kết Sư sãi Yêu nước tỉnh Kiên Giang, trụ sở đặt tại chùa Láng Cát và là trụ trì chùa Láng Cát. Ngài từng được bầu là y viên Ủy ban Mt trận Tổ quốc Việt Nam, y viên Hội đồng Trị sự Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam, Trưởng ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam tỉnh Kiên Giang(1). Tại Đại hội Phật giáo toàn quốc nhiệm k2012-2017, ngài được suy cử làm Phó Pháp chủ kiêm Giám luật Hội đng Chng minh Giáo hội Phật giáo Việt Nam(2).
  1. Kết lun
Phát huy truyền thng cách mng vẻ vang trong kháng chiến chống Pháp, chng M, hơn 30 năm qua ktừ ngày đng trong ngôi nhà chung Giáo hội Pht giáo Việt Nam, Phật giáo Nam tông Khmer tiếp tục có nhng đóng góp công sức xây dng Giáo hội Phật giáo Vit Nam, đất nưc Vit Nam vng mạnh và trưng tn góp phần gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa của dân tộc Khmer, làm phong phú thêm truyền thống văn hóa dân tộc Việt Nam, xng đáng vi truyn thống của Phật giáo Việt Nam luôn gắn bó, đồng hành cùng dân tộc.
















 
  1.  
  1. Trang web chùa Khlang Ong, Sóc Trăng.
  2. Trang web Giáo hi Phật giáo Việt Nam.

TÀI LIỆU THAM KHO:
  1. Viện Sử học, Việt Nam những sự kiện lch sử (1945-1975), Nxb. Giáo dục, 2002.
  2. Ban Giáo dục Tăng ni Trung ương, Giáo dục Phật giáo Việt Nam đnh hướng và phát triển, Nxb. Tôn giáo, 2012.
  3. Thích Đồng Bổn (chủ biên), Tiểu sử danh tăng Vit Nam thế kỷ XX, tập 1, Thành hi Phật giáo TP. Hồ Chí Minh, 1996; tập 2, Nxb. Tôn giáo, 2002.
  4. Trang web chùa Khlang Ong, Sóc Trăng.
  5. Trang web Giáo hội Phật giáo Việt Nam.
  1.  
  1.  

Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá

Click để đánh giá bài viết

Những tin mới hơn

Những tin cũ hơn

Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây