24. TINH THẦN TRUNG ĐẠO CỦA BỘ "CHƠN LÝ"

Chủ nhật - 09/09/2018 10:15
TINH THẦN TRUNG ĐẠO CỦA BỘ "CHƠN LÝ"
NS. Tuyết Liên
Giáo phẩm Ni giới Hệ phái Khất sĩ Trụ trì Tịnh xá Ngọc Hiệp – Tiền Giang
Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Pht. Nỡng bch chư Tôn đức Tăng, Ni.
nh ta Chta đoàn, ta toàn thể quý vđang có mt trong hội trường.

Qua thi gian hơn 40 năm xut gia tu hc trong Hphái Kht sĩ, chúng tôi đã nhiều ln đc bChơn lý ca Đức Tsư Minh Đăng Quang. Tâm đắc những lời dy ca Đức T, chúng tôi đã ly đó làm kim chnam cho đời sống ca nh. Trải qua một quá trình gn bó lâu dài vi bChơn lý như thế, chúng tôi nghĩ rằng nh cũng có một ít hiểu biết vnội dung và tư tưởng ca tác phm quý giá này. Do vy, nhân dịp Hội tho khoa hc vHphái Kht sĩ, chúng tôi cgng tham gia đđược hc hỏi thêm. Rt mong Chta đoàn cùng đại chúng hoan h.
  1. Dn nhập

Trung đạo là con đường mà các Đức Pht, các Đức Bồ-tát, Thánh Tăng đã đi. Trung đạo là một lsống, một lối sống ca người giác ng. Do vy, những từ ngữ Tinh thn Trung đạo, tưởng Trung đạo, Ý pháp Trung đạocũng đều là những cách triển khai khác nhau về  Trung đạomà thôi.

Ý pháp Trung đạo được Đức Tsư Minh Đăng Quang trình
 


bày trong nhiều bài Chơn lý. Điều này chc quý Tăng Ni Kht sĩ các nhà nghiên cứu Chơn lý đều thừa nhn. Người viết li nghiệm thêm được một điều: Có khi ta biết một điều gì đó chỉ ở mức độ cm nhn, chưa rõ ràng lm, nếu có sự nghiên cứu kỡng, chắc rằng ta sẽ biết thu đáo hơn. Đây là động , là lý do thôi thúc người viết chọn đtài ca nh là Tinh thn Trung đo trong bChơn lý”.

Đtài này được Đức Tsư trình bày nht quán xuyên suốt trình bày, thhiện được tính cách dung hòa các nguồn Pht pháp Bc tông và Nam tông ca giáo pháp Kht sĩ. Bài viết này được triển khai qua 3 nội dung sau:
    • Tư tưởng Trung đạo
 
    • Trung đạo là tinh thn xuyên suốt trong bChơn lý
 
    • Hiện nay chúng ta có rơi o thái quá hoc bt cp không?
 
  1. Tư tưởng Trung đạo

Trung đạo là con đường ly khai các cực đoan, không tuyt đối hóa một vn đgì. Trung đạo ly khai những chp trước hữu – vô, thái quá – bt cp, siêu vượt đối đãi, th nhp chân lý tuyt đi,đt đến tùy duyên bt biến.

Đối vi vn đtâm sinh lý tht tế ca con người, Trung đạo là một đời sống quân bình vthân thvà nội tâm, là một đời sống vừa phi, không nô lcũng không ghê sthân tđi. Là một con người, dù tu hành thế nào cũng vn phi sống, phi th, phi ăn… Người không tu hành cũng phi tìm được cho nh một mức sinh hot hài hòa vtâm sinh lý, đcuc sống ổn định và hnh phúc.

Nếu như Trung dung là mt phm trquan trọng trong tưởng triết hc và đạo đức Khổng giáo, nhn mnh mt cách sống hp lý, hp quy lut thiên nhiên, thì Trung đạo ca Pht giáo ở mt tng nghĩa nào đó cũng như vy. Trung là mt quy lut vn động không thiên lch, là con đường giữa ca những l. Tư tưởng Trung phát khi tmt lối sống vừa phi, không thái quá hay bt
 


cp. Người thái quá trong đạo đức là kẻ tu khhnh hành c mà không biết chú trọng tu sửa nội tâm và giác ngchân lý. Còn người bt cp trong đạo đức là kphàm nhân lao nh o dc lạc, cđời cam chịu nô lcho c thân, cho vt cht.

Trước khi bàn đến Trung, ldĩ nhiên ta phi nói vhai bên:
  1. Đi sng bt cập của nhân loại

Sống trong cuc đời, mọi người khi chưa giác ngđều có tưởng chiếm hữu và hưởng th. Do lòng tham dc vi tâm lý tìm cu, người ta đã dc hết thi gian, sức khe, tri thức đtranh thu cu shữu tài sn, tình cm, quyn lực, đa vcàng nhiều càng tt, my ai biết được điểm dừng. Hiện nay con người đã thành công ở một mức đnào đó trong vic u cu tài sn... nng đã phi trgiá quá đt, phi hy sinh can lc nội tâm đđổi ly tiện nghi vt cht và uy quyền. Người ta có thbt chp ctội ác, sống trái luân thường đạo lý và trở thành chng loi tàn bo nht trên thế giới.

Vn đchúng ta đang phi đối mt ngày nay là s suy đồi luân lý và slm dng trí thông minh. Mc dù khoa hc kthut đt được nhiều tiến b, thế giới vn không an ổn và hòa bình. Hiện nay khoa hc kthut đã làm cho đời sống con người bt an hơn trước đây. Chúng ta hãy ly ví dụ vskhai thác ham muốn tha mãn tình dc ca con người, những người vô lương tâm đã khuyếch trương ngành kinh doanh này đcung cp ý tch nhc dc dưới mọi nh thức và những trẻ thơ vô tội là nn nhân ca thi này.

Ngày nay hu hết phnữ đều đi làm vic. Mi lo dành hết thời gian đkiếm ra tiền và hưởng thđồng tiền, một scha mđã giao con cho trung tâm giữ trẻ hay người làm chăm c, nên trẻ con thiếu tình thương và schăm sóc ca cha m. Rồi như để bù đp, cha msn sàng đáp ng cho con, tha mãn những gì con đòi hỏi vtiền bc và mọi nhu cu gii trí. Kết qulà có nhiều đứa trẻ trưởng thành trong sđy đvt cht nng li thiếu vng tình thương, thiếu sgiáo dục. Có khi trẻ em li tiếp cn nhiều với
 


những tchơi bo lực trên internet, cho đến phim nh đồi tryKhông có gì đáng ngạc nhiên khi thy có những đứa trẻ lớn lên trở thành người bướng bnh, phm pháp, nghiện xì ke ma túy, giết ngườiNhư vy, có nhiều gia đình hưởng thđy đtiện nghi vt cht nng li đau khvì mt hnh phúc.

Bnh tâm thn, thn kinh căng thng, cô đơn là những vn đề nghiêm trọng mà mọi người phi đối mt trong xã hội khoa hc phát triển nng thiếu sự dung hòa giữa tinh thn và vt cht n đời sống hiện đi. Ai là người chịu tch nhiệm vnhững tội lỗi đang hoành hành thế giới hiện nay?

Trong Lut tng của Pht giáo đã mô tả 4 sbt cp của nhân loi:
    • Ăn nhiều bữa, lựa món ngon.
 
    • Mc khoe khoang dư dả.
 
    • nhà ngói, lu đài.
 
    • Không đau mà uống thuc bỡng, ct dành.

Lut tng u ý khuynh hướng nô lvt cht ca con người. Do nghiêng vvt cht, con người bị ca ci, tiền bạc, nhà cửa ruộng vườnchi phi, tđó đánh mt vtrí Trung, phát sinh nhiều hệ qukhông hay. Nhân loi a nay thường bt cp vđạo đức như vy.
  1. Khuynh hướng thái quá của một snhđo đức cực đoan

Trong khi đó có nhiều người tu hành tìm cách xa lìa vt cht. Điều đáng nói là những người y gn như bị vt cht ám nh, chtrương rằng chcó đời sống khhnh kht khe mi có thđưa con người đến gii thoát. Hthực hành những phương pháp khhnh ép xác, tb mọi tiện nghi, hành hthân thdưới nhiều nh thức. Đây là sdn thân không có ánh sáng soi đường, kết qulà khcông nhiều mà thu hoch ít ỏi. Trong Lut tng ca Pht giáo đã mô tả 4 sthái quá ca những kkhhnh:

Nhịn đói kng ăn uống.
 


Lõa lồ kng mặc đy. a nng phơi ngoài trời.
Đau liu mng kng uống thuc.

Chính Bồ-tát Tt-đt-đa cũng đã từng tri nghiệm sự sai lm này. Lch sử còn ghi li quá trình khhnh ép xác cùng cực của Ngài:

Sáu năm chn ròng tu khhnh, Tm thân còn một mnh xương gy, Nng mưa, sương gió nhuốm đy, Yếu ln đến đỗi một ngày n hơi!...
Ngài cũng như nhiều người khác đương thi đã chtrương hành c để luyn tâm. Qutht là các vy đã luyn được tâm kn định phi thường, nng thành tựu đó chưa phi là đạo qugiác nggii thoát.
  1. Sgiác ngmang tính cách mạng của Bồ-tát Tt-đt-đa

Bồ-tát Tt-đt-đa khi còn sống trong hoàng cung đã có điều kiện hưởng thụ dc lc một cách sung mãn, nng Ngài cm nhn hnh phúc thế nhân mong manh. Sau khi vượt thành xut gia, ngài trải qua những năm tháng tm đạo đy gian kh, thực hành các pháp tu khhnh, chịu đựng đói khát, lnh lo, thân thgy mòn ch còn da bọc xương, mt mi, đau đớn tột cùng, nng cm giác bt an vn còn hiển hiện trong tâm thức.

Ngài nhli kinh nghiệm trước kia, năm Ngài n by tui, khi vua cha làm lHđiền, Ngài đã an trú Sơ thiền, nội tâm thanh thn nhnhàng, thế mà nay thì ngược li. Ngài nhn thy nh đã đi không đúng đường, đã nghiêng hn vmột phía cực đoan. Bồ- tát Tt-đt-đa lúc y quyết định bhn vic tu hành ép xác, ng dng thực hành pháp Trung đạo:

Cht tỉnh ng, tức thi thy rõ, Đo ca thành thân bsao đang?
 


Đđi nguyn ln thênh thang, Mi n thvóc đm đang sao ri? Nghĩ cn lbèn ti ép xác,
Định ăn dùng đm bạc, đơn sơ, Mi ngày một bữa ngọ trưa,
Cũng vừa đủ sng li vừa trau tâm. Áo đã mc nhiu năm rách rã, Lượm vi bô chm vá khiếu khâu, Khẽ khm từng miếng kế đâu, Thành y bá nạp ngõ hu che thân...
(Nghi thức tng niệm Nhơn Phật)

Ngài ng dng thực hành pháp Trung đạo được thành tựu đạo quả. Sau khi thành tựu đạo quả, Ngài đã dy con đường nh mi khám phá cho 5 người đtđu tiên, những lời dy đó được bn tp li và có tên là Kinh Chuyn Pp Luân trong Lut tạng Pali còn ghi:

Một thi n, lúc Đức Thế Tôn ngự ti vườn Lc Uyển, xứ Isipatana, gn Ba-la-ni, Ngài dy năm vTỳ-kheo như sau:

Hi này c Tỳ-kheo, chai cực đoan mà hàng xut gia phi tránh:
    1. Sdể di trong dc lạc là thấp hèn, là thô b, phàm tc, kng xứng phm hnh ca bậc Thánh nhơn, và vô ích.
 
    1. Sự tha thiết gn bó trong li tu khhnh là đau kh, kng xứng phm hnh ca bậc Thánh nhơn, và vô ích.

Tbhai cực đoan y, Như Lai đã chứng ngTrung đo, là con đường đem li nhãn quan và tri kiến, đưa đến an tịnh, trí hu, gc ngvà Niết-bàn.
 


Hi này c Tỳ-kheo, con đường Trung đo mà Như Lai đã chứng ng, con đường đem li nhãn quan, tri kiến và đưa đến an tịnh, trí hucao siêu, gc ngvà Niết-bàn là gì?

Chính là Bát chánh đo (con đường có tám chi) là Chánh kiến, Chánh tư duy, Chánh ngữ, Chánh nghiệp, Chánh mng, Chánh tinh tn, Chánh niệm và Chánh định. Hi này c Tỳ-kheo, đlà con đường Trung đo Như Lai đã chứng ng”.

Đây là bài kinh được Đức Thế Tôn c chứng chcó con đường Trung đạo mi đưa đến cnh giới Niết-bàn. Trung đạo mà Như Lai đã chứng ngchính là Bát chánh đạo.

Khi mở rộng ra, thì Bát chánh đạo cũng chính là tt cPht pháp. Vy tt cnhững gì Đức Pht dy chúng ta không ngoài con đường Trung đạo.

Trung đạo là chân lý tối thượng hướng hành giđến quvNiết-bàn gii thoát. Giác ngTrung đạo ca Bồ-tát Tt-đt-đa mang tính cách mng tư tưởng. Vic Bồ-tát Tt-đt-đa quyết định theo con đường Trung đạo đã đưa đến một bước ngot quan trọng, tđó chân tri Pht pháp được mra, ánh sáng Chánh pháp soi chiếu khp nơi làm lợi ích cho chúng sanh vn loi.
  1. Trung đạo là tinh thn xun suốt trong bCn
 
    1. Giới thiu bChơn lý

Chơn lý là bsách do Đức Tsư Minh Đăng Quang viết trong khong 3 năm (1951 – 1953). Bsách này ngay tđu được Tviết ra vi một dng chung là những bài chơn lý, sp theo sthtự Chơn lý 1, Chơn lý 2viết xong có 69 bài. Đến khi Giáo hội Tăng- già Kht sĩ Việt Nam cho in kết tp li thành b, đã ly tên như lời Tsư gọi là bChơn lý.

BChơn lý có 69 đtài là những ý pháp mà trong thi gian 10 năm hành đạo, Đức Tsư đã thuyết ging. Hầu hết các bc trí thức có duyên đc qua đều công nhn rằng: Kho báu vô giá trong vũ tr, ngoài bậc Pht ra chlà krmbên ngoài, nay đức Ngài li
 


ccái chìa khóa và đã mđược cửa, mà ý pháp trong quyn Chơn lý này là những vt báu trong kho y. B Chơn lý này là then chốt kho trí huvô cùng tn, gồm đtư tưởng vũ trụ quan, nhân sinh quan, tâm thức, lý sự, nội ngoi, trần duyên, tht giả... y là một chơn lý diệu huyền, một ánh quang minh chánh đi, một tinh thn siêu xut rốt o và gii thoát hoàn toàn.

Trong Li Cn bch nhân kin li Chơn lý năm 1993, Hòa thượng Giác Toàn đã nhn định: Mđu bChơn lý, chúng ta gp ngay những đề tài trình bày những quan niệm khái quát về nguồn gc con người, triết l con người và thiên nhiên liên hgo lđo Pht n: Võ trụ quan, Ngũ un, Lc căn, Thp nhị nhơn duyên, Cvà kng, Sanh và tử, Nam và nữ…
  • Lun ging vtư tưởng, hành động và nhân quca con người ccác quyển: Công lvõ tr, Gc ng, Khuyến tu, Đi tu, Tu và nghip, Ăn và sng, Hột giống, Sợ ti li, Con sư tử, Sám hối…
 
  • Lun ging vđi sng đạo đức hay quan đim xây dựng một xã hội an lành, hnh phúc như xứ thiên đường, xCực lc ti nhân gian ccác quyển: Trường đạo lý, Nguồn đạo lý, Đi đạo đức, Xứ thiên đường
 
  • Gii thiu pháp n, phương pháp tu tp hu đt đến thân chứng và thành tựu quvnơi c quyển: Bát chánh đo, Chánh đng Chánh gc, Y bát chơn truyền, Nhập định, Thn mt, Stức quán, Chư Pht, Pht tánh, Chánh pháp, Pp chánh gc…
 
  • Mi liên hcác tông phái và tư tưởng Đi thừa phát triển ccác quyển: Tam go, Tông go, Đi thừa go, Đo Pht, Pháp Tng, Vô Lượng Cam L, Quan Thế Âm, Đi Thái Thức, Đa Tng, Pháp Hoa…
 
  • Đc bit về Gii lut và những pháp hc căn bn cho Tăng Ni xut gia Kht sĩ thhc ccác quyển: Bài hc Kht sĩ, Lut Kht sĩ, Bài hc Sa-di, Pháp hc Sa-di I (kệ Giới), Pháp hc Sa-di II (Dit lòng ham muốn), Pháp hc Sa-di III (Pháp vi tế), Gii Pht t(Bồ- tát giới), Gii bổn Tăng, Gii bổn Ni v.v”.
 


Như vy, chúng ta thy rõ là bChơn lý có nội dung tư tưởng rt rộng. Nó xứng đáng là một b sách căn bn cho cmột hphái Pht giáo ngày nay.

Xem Chơn lý, ta nhn thy tác githường đcp đến Trung đạo. Dựa o khung sườn Giới Định Tuđtriển khai, ta có thphân tích tư tưởng Trung đạo ca bChơn lý qua những phn sau:
    1. Trung đo trong Giới luật

Vi chí nguyn “Nối truyn Thích-ca Chánh phápnên pháp hành ca Tsư hoàn toàn đi đúng con đường Trung đạo. Ngoài các bài Giới bổn Tăng, Giới bổn Ni, Giới Pht Tử , Lut Kht sĩ, Bài hc Kht sĩ, Bài hc Sa-di... Đức Tsư còn đcp rt nhiều vgiới lut Trung đạo qua các chđn: Y bát chơn truyền, Đời đạo đức, Hòa bình, Pháp hc Sa-di 1, Pháp hc Sa-di 2, Pháp hc Sa-di 3... Ngài đã thực hiện đường lối Y bát chơn truyền, sinh hot Tăng đoàn như Tăng đoàn ca Pht khi xưa, không ở một nơi cố định mà theo hnh du hành, rày đây mai đó; ly Tứ y pháp và Bát chánh đạo làm nn tng cho pháp hành Trung đạo trong sinh hot ca người xut gia.

TỨ Y PHÁP (còn gọi Tứ Thánh chủng)
      1. Người tu xut gia: chăn đxin mà thôi, nng ngày hội thuyết pháp, đc giới bn, được ăn ti chùa.
 
      1. Người tu xut gia: phi lượm những vi bmà đâu li thành áo, nng có ai cúng vi đcũ thì được nhn.
 
      1. Người tu xut gia: phi nghdưới cội cây, nng có ai cúng lều am nhbng lá một cửa thì được ở.
 
      1. Người tu xut gia: chỉ dùng cây, c, v, lá làm thuc trong khi đau, nng có ai cúng thuc du đường thì được dùng.

Tsư giảng gii: Tứ y Pháp là chánh pháp ca chư Pht mười phương ba đời, là go lý Y bát Kht sĩ vy. Con đường Kht sĩ đi đến quPht, kêu là Trung đạo Chánh đng Chánh gc Vô thượng, Trung đạo y là Tứ y pháp.
 


Tứ y pháp là pháp xut gia, gii thoát ra khỏi nhà: ăn, mc, ở, bnh ca hang ma lm lạc, kng thái quá bt cp, nhđmà cPht mi đc tâm chơn thành Pht, ngoài Tứ y pháp thì kng phi là đo Pht, kng phi là go pháp chánh chơn ca PhtVì vy Tứ y pháp đứng đu trong tng Lut.

Tứ y pháp còn thì đo Pht còn, Tứ y pháp mt là đo Pht mt. Ai hành sái Tứ y pháp tức là tà pháp và thy Tứ y pháp là thy Pht hin ti. Tứ y pháp là đo Pht và ngoài bn điu y y thì kng cpháp nào dứt tham sân si được.

Vy thì chúng ta nên phi tht hành đúng y Tứ y pháp, kng nên vin lý lgì c bỏ đi cho được(Chơn lý Chánh pháp”).

Nên phi tập sng theo phép kng ta, kng ca ta theo l thay đổi tiến hóa, người này nu m người kc ăn, người kia may áo người nmặc, kẻ kc ct nhà người này , kkia đau người n ni. Mi năm đổi một báo cho nhau, hai năm đổi nhà cho nhau, đổi cha đổi m, đổi anh em con cháu, đổi thy đổi bn, đổi hc trò đsng chung tu hc, theo Trung đạo Chánh đng Chánh gc vô thượng, để dit bvô thường tương đối ca hai blề thái quá bt cập kho không ta(Chơn lý Cư sĩ”).

Ngày nay con người đã tiến b, không nên cchp trong giới lut mà dùng tam tnh nhục, cn phi ăn chay. Ăn chay trở thành lut trong giới thchín ca các Sa-di Hphái Kht sĩ. Ngày ăn một bữa, phi ăn chay, đây chính là ý pháp Trung đạo.

Tóm li, Trung đạo trong giới lut là: không khhnh cực đoan, không dung ỡng thân xác, không rơi o giới cm th, không bgiới lut mà Đức Thế Tôn đã ân cn di giáo nơi Câu-thi- na trước ginhp diệt.
    1. Trung đo trong Thin định

Trong Chơn l, phn định Trung đạo được Đức Tổ sư giới thiệu trong các chủ đề Số tức quan, Nhp định, Thn mt, Pháp chánh giác… Ngài quy định trú dạ lục thi, Niết-bàn thời khc biểu như sau:
 
 
  1. 5 giti 6 gisáng: Thiền định
 
  1. 8 giti 9 gisáng: Kht thực
 
  1. 11 giti 12 gitrưa: Thực thời
 
  1. 3 giti 4 gichiều: Thuyết pháp
 
  1. 6 giti 7 gichiều: Thiền định
 
  1. 12 giti 1 gikhuya: Thiền định.

Qua thời khóa biểu trên, chúng ta nhn thy Đức Tổ sư chủ trương Trung đạo trong pháp tu tp thiền định, mi ngày ba thời thiền tọa, mi thời 1 giờ đng h, không cn ngồi quá nhiều, quá lâu, nhưng lúc đng hay tịnh đều không rời đề mục, không xao lãng.

Ngài chỉ rõ 4 phn chánh định:
  1. Sơ định: tm sát, h, lạc, tnh, định.
 
  1. Nhđịnh: h, lạc, tnh, định.
 
  1. Tam định: lạc, tnh, định.
 
  1. Tđịnh: tnh, định.

Chúng ta thy 4 phn chánh định là những bc định căn bn, không dùng ti định Vô sắc, trong sch và an ổn hơn những tà định ca ngoi đạo, nng cũng không cao tột q. Ngay tcác định căn bn Ngài dn dt chúng ta đến Ngũ định là Niết-bàn, pháp môn này rt đặc sắc.

Qua kinh nghiệm tu tp thiền định, Đức Tsư đã có nhn định rằng: Sự tu hành cũng như ăn cơm đsng, vn kng mau chm, nên chúng ta hãy chm rãi mà đi... Sự nhập định là lúc đu phi chấp để thực hành, tu tp đi tới, khi đã ti nơi yên lng ri, thì cnh y là tự nhiên vng lng chơn n, chớ kng còn có chấp hay kng chấp chi cả...

...Nên tp ngi một ch, trói chân kiết già, nm tay li. Ngi ngay, ming ngm, cn răng, đu cúi mà chăm chú nơi một việc phi nào đó, mỗi ngày một hai ln theo sức vừa vừa, chđừng thái quá
 


hay bt cập chnên cgng quá hoc lãng xao...

Điều phi tránh là trong khi nhp định chkhá tranh đua ngi nhiều ngi ít, ngi lâu ngi mau, hqua khi tm sát là đến h, lạc, tnh và định; hãy để tự nhiên cho nđịnh chớ đừng có ý mun vọng tưởng...

Phép tu phi c động có tịnh tp ln từ chút cho quen, chớ khá ham mê thái quá mà ra tù túng bn cht. Mi khi ngi phi thay đổi ch, phi tìm nơi thanh vng hoặc nơi trng tri thy được chân trời, bng nơi chxao động phi ngi day mt o ch, o gc cây, tốt hơn ban ngày ngi dưới gc cây, ban đêm ngi nơi chvng, sáng thì phơi chút nng, khuya nên hứng chút sương, phi thường xuyên thay đổi để kng nhàm chán, nng kng lìa xa mc đích, chính nhsự tinh tn đmà được kết quvy. Con đường chánh định là nơi cui chót ca chúng sanh(Chơn lý Nhp định”).

Trong Chơn lý Stức quan, Ngài dùng lời văn bình dthực tế khiến người nghe liền nhận được ý pháp: Stức quan là Trung đạo, nấc thang ca nhập định, trái ngược vi svọng lon. Stức quan kng bao gicnơi người còn thy mình quan trng đa vị, nng nvi xã hội, gia đình thế sự; kng cnơi người còn muốn sng, thức, tưởng, nói làm thái quá bt cp.

Pp tu tp có khdễ khác nhau, nng chng cch nào qua ltự nhiên bình thường này, là người ta đừng cố chăm chú o riêng hơi th, nng mỗi lúc phi ngăn đón sự thái quá thmnh, cùng bt cp thở nh, tức là phi gilàm sao hơi thmực trung điều hòa như si dây ngang thng kng cho gợn sóng, như cái vòng tròn kng cho móp méo. Nghĩa là kng có tu luyện, mà phi làm sao cho hơi thca thân, hơi thca trí, hơi thca tâm hòa nhau một mực, y là đc đo, đc đi định, Trung đo chánh đng chánh gc, đlà một pháp tu đúng chơn lý...”.

Ri như nói quá gin dị e người thực hành nghi ng, Ngài nhc li: Tt cc phép tu, kng cphép nào qua stnhiên, vì tnhiên chơn như là định, là Trung đạo, n các pp tu là dùng thái quá trbt cp, đđặng gicái Trung đạo tnhiên
 


chơn như định, chkhông phi tu là đm thái quá bt cp, hai bên l. Bi cái sng, biết, linh là ai cũng sn có, mà vì bthái quá bt cp, là pháp ngăn che ám muội. Hiu như thế tức là cũng nkhông ctu tập rèn luyn chi, min đừng thái quá bt cp vng lon, và kng nên chấp chơi th, tưởng đếm chi stức quan(Chơn lStức quan”).

Đc đến những dòng này, chúng ta hiểu được vic tu hành không gì khác hơn là cân bng đời sống, điều chỉnh thân tâm, sống theo ltnhiên, thiên nhiên. Không có pháp thiền tiểu hay đi, mà tùy nghi ng dng để rèn tâm cho hành gi Không đcho ngoi cnh tác động mt đi san lc nội tâm, nlực hành trì thiền định đúng hướng, trong quá trình tu tp sđem li những lợi ích cho nh: thân thể ít bnh, trí tuminh mn, nhiều an vui, nâng cao phm cht ca tâm hn.
    1. Những giác ngTrung đo (Huệ)

Trong nh vực trí hu, qua bChơn lý, Đức Tsư trình bày rt nhiều các chđnhư Võ trụ quan, Ngũ un, Chánh kiến, Có không, Sanh và tử, Nam và nữ, Chánh pháp, Công lý võ tr, Thp nhnhân duyên, Bát chánh đạo...

Trong Chơn lý Bát chánh đạo, Tsư phân tích: Bát chánh đạo là con đường Trung đạo dn dt chúng sanh ra khỏi sanh tử luân hồi, con đường này kng ngoài Giới, Định, Hu. Ba chi phn này gigìn ba nghip thân khu ý thanh tịnh để tăng trưởng định và tu. Bi các chi phn chánh ngữ, chánh nghip, chánh mng thuc vgiới. Các chi phn chánh tinh tn, chánh nim và chánh định thuc về định ccông năng làm tăng trưởng tuvà giới. Các chi phn chánh kiến, chánh tư duy thuc vhu; chính là shiu biết đúng như tht vtứ Thánh đế để tăng trưởng gii định. Bi tu hc Pht pháp tuy có nhiu pháp n, nng tựu trung kng ngoài tam vô lu hc Giới, Định, Hu”.

Đức Tsư đã khng định: Kht sĩ chcba pháp tu vn tt là Giới, Định, Hu. Bi gigii y bát là gii thoát mọi điu trói buc,
 


phin não ô nhiễm ri nên hng được thong thrnh rang, ở trong cái tht, cái kng xao động, chcó nhập định và tham thiền, tức là vừa tìm hc trong trí não, vừa để tâm yên lng đứng ngừng, gi là tâm nghỉ ni trí làm việc, khe làm mt ngh. Khi trí làm thì năng sanh định, lúc tâm nghỉ thì phát thn tng, cho nên quả linh và đo lý tiến trin nhiệm mu(Chơn lý Y bát chơn truyn”).

Trong nhiều bài Chơn lý, Ngài đã tùy nghi giải bày vTrung đạo: Chơn lý ca sđi là thin ác, là sự phi và trái hai blhai bên ca thái quá bt cp, chớ ca phi là đạo tuyt đối nơi chính giữa. Nng bly cập hai bên đường và chy đi xa dài theo đường kêu là tiu đạo, nếu kng cđường hai bên bly, thì con đường lớn đi đạo nơi chánh giữa cũng kng sao cđược. Vy nên, thiện ác là đời, còn đạo là ở giữa nơi thin ác, sng chết, vui kh, thiên đường, đa ngc...(Chơn lý Hc chơn lý”).

Phi dung hòa, không sở chp, mực giữa hãy tm đi mới là xuôi thun. Kìa cPht dy: phép đnh huệ song tu, cđộng ctnh, cđo cđời, đo đời hiệp mt, động tnh không hai, đnh huchng khác, y mới kêu là đo, đo là mt, mt lgiữa mới kêu là Trung đo.

Phi vừa tu hc vừa cứu đchúng sanh, cũng ncó cứu trước mới cđộ sau, hai pháp phi đi đôi, mới tạo ra con đường chính, chính giữa mực trung kết quả được; chính xưa kia Pht dy phép tu là ở giữa ta và người, chành phi ctrụ, hành trphi đi đôi mới phi đo. Thế tức là chúng ta phi cnói clàm, cngcnghđi đôi mà ý không cchp, mới tht là tiến lên đo đức, đlà lTrung đo”.

Pháp tà là pháp kh, pháp chánh là pháp vui. Pháp chánh gc là Trung đạo gii thoát kh; pháp tà là biên kiến bl, ứ nê té sp, nên gi pháp chánh là pháp sng, pháp tng lưu, pháp bình yên ích li qubáu hơn tà pháp, nng cũng thy đu là tm(Chơn lý Pháp chánh giác”).

Trung đạo, kng bbên này cũng kng ly bên kia. Trung đạo chgiữ thường nơi mực giữa. Go lý ca Trung đạo, cốt yếu đem li chhòa cho tt cả, tức là chơn lý ca võ trụ.
 


Đi sng ca bậc chánh đng chánh gc Trung đạo tht là vô thượng ti cao, cái cao kng tđắc tự tôn... ta có thnói đlà kmà bao gicũng biết mình cũng chơn người mà cũng có thua người vì vy mà hgii thoát tdo... và được thành công trong mọi vic, điều chi cũng được như ý.

Cái sức mnh ca bậc chánh đng chánh gc là kng bao gi khoe khoang hay khiêm nhượng, chng muốn hơn ai và chng hs ai, nht là kng mê lm sa n, xu hướng theo một lli, no quanh co o.

Giáo lca Trung đo, ct yếu đđem li chhòa cho tất cả, tức là chơn lca võ tr. Cũng như gò đất cao thì chan st vào trũng thp, cao phi lấy bt, thp phi đầy n đcho được bng nhau mi là yên tnh... Stương đi ấy là giác ngđmtrí dạy hc, cho thấy rõ đo chánh đng Trung đo là công bng đứng vững, chơn lý ấy dạy rõ sthật trước mắt ca chúng ta, nơi chúng sanh, vn vật và các pháp đang sn ctrong đời, cho nên ai ai cũng đu thấy đo, được hc và hiu biết rằng: Chơn ltức là công lý, hay là Trung đo chánh đng chánh giác vy(Chơn lChánh đẳng Chánh giác”).

Ngài nói chư Pht ba đời đều là Kht sĩ, nếu không làm Du Tăng đxin ăn tu hc thì dgì được đến đạo quVô thượng ngày mai. Vli, sxin ăn không phi là hèn kém c phm đến phm giá đạo hnh ca con người, chng qua là sbài trgiai cp, đem chdư bo chthiếu, trao đổi chan hòa cho nhau, xin ăn đhc đạo rồi truyn bá chánh pháp trong khp chúng sanh, đó là sống đúng theo Chơn lý ca võ tr: Đoàn Du tăng hay thuyền tế đ, lúc nào cũng đang bọc girnước giữa ng sông, đứng trung gian ca đi và đo. Mc đích là đang tu tìm hc, hc đmà tu, vì đo qutương lai hơn là hin ti. Kht sĩ là con đường tm để đi đến nơi chơn tht. Kìa đoàn Du tăng Kht sĩ là con đường tm hin ti đđến nơi chơn tht”.

Người Kht sĩ châu du khắp thiên h, đlp li thăng bng giữa cán cân công lý trong vũ tr, mà xã hội loài người đã làm cho
 


thiên lệch đi. Phương pháp kht thực ca nhà du Tăng Kht sĩ là một go lý bình đng đi đồng, xin ăn là từ bi hx, là trí huệ tng minh cõi lòng mát dịu thu rõ được chân tri bao la trong võ trvà am hiu đạo lý tn tường(Chơn lý Đo Pht Kht Sĩ”).

Qua lời dy của Ngài, chúng ta biết phi ứng dng pháp Trung đạo tu tp để trừ cái tự cao, kiêu mn của bn ngã, lp cái thp hèn của tham mun dục vọng, giữ nơi mực giữa mới giác ngộ được Chơn lý. Đây là con đường Trung đạo chơn truyền của Đức Thích-ca.

Thuyết minh vtư tưởng Bát-nhã Ba-la-mt-đa, trong bài Chơn như”, Đức Tsư có viết: Bát-nhã tâm kinh – bài kinh nghiệm ca tâm, trong cái chơn kng, cmực trung kng vng động, kng cố chấp, nên kng csanh già bnh chết, cũng kng csc thtưởng hành thức, kng nhãn nhĩ tỷ thiệt thân ý, kng cKhTp Diệt Đo, như vy thì kng cpháp. Bi vì tâm định chơn như tức là Niết-bàn Pht ri, gc ngộ như thế nên kng còn chi tìm cu nên mi thành Pht, ba đi chư Pht cái tâm đu y như vy nên mi thành Pht. Đlà cái trung tâm, trct, chđến đc điểm ca chúng sanh.

Vậy thì chơn như là tích, các pháp là tiêu, chai bên bsông ccao c thp, c có, ckhông, c chơn, c vng mi csgiác ngộ ca con người. Do đmà chúng sanh trước hết phi bcái nầy lấy cái kia, sau khi được kia ri là sđến mực giữa đdắt đn cho k sau đi tới, cái giữa ấy mi đúng là chơn như đo đức...(Chơn l Chơn  như”).

Đức Tsư Minh Đăng Quang – tác gibChơn llà người đã khai mcon đường vi tôn chNi truyn Thích-ca Cnh pháp, do đó, ni dung tư tưởng bsách Ngài viết đều không ngoài con đường Trung đạo ca Đức Pht. Có nhiều ý pháp trong Chơn lđcp đến tinh thần Trung đạo mà trong giới hạn ca bài viết này không thnào nêu n đầy đđược. Trong Chơn lchc chắn scòn nhiều ý pháp quý báu mà ý lời cn cợt ca chúng tôi ca diễn bày hết.
 
 
  1. Hin nay chúng ta có rơi o thái quá hoc bất cập không?

Giáo lý Kht sĩ, con đường Trung đạo Nối truyn Thích-ca Chánh pháp, do Tsư Minh Đăng Quang vạch ra rt chân thực trong sáng; nng hiện nay phi khách quan nn nhn, cách sinh hot ca Tăng Ni không còn hành đúng theo truyn thống như lúc Tsư còn hiện diện.

Vi bối cnh đt nước hòa bình thống nht, Pht giáo Việt Nam đy đthun duyên đthống nht các hphái thành một Giáo hội duy nht, có đy đpháp nhân, pháp lý. Đây là một điều kiện tốt đHphái Kht sĩ phát triển trong lòng GHPGVN, trong thi đại đt nước hòa bình. Nng đây cũng là một ththách lớn đối vi thế hTăng Ni tr, chưa gn bó và thm nhun truyền thống giáo pháp.

Hiện nay tnh xá đạo tràng được phát triển, Hphái chú trọng đào to thế hTăng Ni sinh trẻ có đtrình đ và năng lực phc vụ cho tchức Giáo hi. Thế htrẻ ngày nay mi xut gia dành nhiều thi gian cho shc tp, nng ý thức tu hành kém hơn, chính vì vy, tính thanh tnh trang nghiêm ca đạo tràng và phm cht thiền vtrong toai nghi ca Tăng Ni bị gim sút và bị thế tc hóa nhiều hơn. Tăng Ni mi lo những vic mang nng nh thức hữu vi nên có phn nào xao lãng thiền định, gim sút tính cht gii thoát so vi thi kđu Tsư lp đạo.

Bchi phối trong quá trình hội nhp, đtch ng vi xã hi, đạo tràng không còn là nơi tm nghành đạo, tnh xá đã trở tnh một dng tài sn. Tnh xá hiện nay phn nhiều xây dựng kn c, có nơi quá chú trọng vmt phát triển nh thức nên tuy không là trsGiáo đoàn hay di tích quan trọng mà cũng xây dựng quá quy mô, trang trí cu k, làm mt đi nét thanh nhã, đơn gin ca Hphái.

Ngày nay, có nơi chú trọng nhiều đến công tác t thiện xã hi, nên đã biến tnh xá thành nơi nuôi dy tr, nuôi ỡng người già, thành cơ skinh tế... Tnh xá không còn gìn giữ được tính thanh
 


tnh thun khiết đúng theo giáo pháp. Đo tràng xây dựng khang trang, nng sinh hot hướng dn cư gia tu tp không đồng nht, có nơi còn giữ được truyn thống cúng hội 2 hoc 4 ngày mỗi tháng, nng có nơi li không duy trì ni, hoc chphát triển đạo tràng Bát Quan Trai hay niệm Pht.

Do tình nh an ninh trong xã hi, Hphái tùy duyên hành đạo, pháp Tứ y không còn được thực hành nghiêm túc. Truyền thống đổi chỗ ở ca Tăng Ni là một truyn thống tốt đẹp giúp người thực hành ddàng xbỏ ngã chp đã không còn được thực hiện. Hnh trì bình kht thực cũng bị hn chế, đã to thành nếp quen sinh hot trong nhiều năm... Tăng Ni tân hc chưa tiếp nhn, chưa biết được truyn thống quý báu ca Tổ Thy, chưa biết rõ pháp hành Trung đạo, nên cách sinh hot không được như xưa.

Đức Tsư Minh Đăng Quang cnh tnh trong Chơn lý Đạo Pht Kht Sĩ: Mc đích ca chúng sanh là tu hc, để cho đc quả, chớ kng phi lp bè kết bn, mà cn phi tính cho nhiu. Do đó, mong rằng những người xut gia cũng như ti gia có duyên với giáo pháp Kht sĩ hãy duy trì truyn thống, luôn tinh tn tu hc, gìn giữ phm hnh, vi chí nguyn thiết tha gii thoát, đgiới thân humng luôn được tăng trưởng trong giáo pháp. Đừng ri xa Trung đạo, nếu ri xa Trung đạo t rơi o lối mòn thái quá – bt cp ca thế nhân.
  1. Kết lun

Đức Tsư Minh Đăng Quang phối hp tinh hoa ca hai phái Bc và Nam truyền, tthân nh thực nghiệm Trung đạo qua cách hành trì giáo lý Y bát, là một giáo pháp tht ng, tht chứng chứ không phi là một lý thuyết suông. Pháp ngữ Ngài ghi li trong bChơn lý có nội dung tht phong phú, ý pháp tht uyên thâm. Nếu không phi là người đã từng trải nghiệm, thì không th nào diễn tđược một cách rõ ràng, mch lc từng ý pháp, phương cách hành trì và cniềm vui trong pháp lc như thế.

Bng trí tuchứng đt chơn lý, Đức Tsư Minh Đăng Quang
 


đã thành lp giáo pháp Kht sĩ, đi đúng con đường ca chư Pht ba đời: con đường Trung đạo. Con đường đó là pháp môn tu tp, là nghthut sống đưa chúng ta đến chgiác ng, vượt ra ngoài bao hệ ly ca đời người, vượt ra ngoài mọi skiềm ta, chi phối ca ngũ dc và tà kiến, vô minh; vượt ra ngoài lối sống hưởng thhay khhnhTrung đạo là đời sống tri túc, là con đường chân chánh thành tựu đạo quả, xa lìa các cực đoan thường – đon, hữu – vô, sanh – diệt, phi – quy, thiện – ác, đại – tiểu, Nam – Bắc...

Gm đGiới Định Hu, Trung đạo như đỉnh có ba chân, là nn tng vững vàng đphát triển trí tuvà tnh tựu phạm hạnh gii thoát. Giới Trung đạo là nn tng đphát sanh định tu, Định Trung đạo đphát sanh tu giới và TuTrung đạo đchúng ta tăng trưởng giới định. Đây cnh là Bát chánh đạo, là đạo l, là phương tiện duy nht đưa chúng ta ti Niết-bàn; cũng cnh là Chơn lý ca vũ trnn sanh. Cnh tnhững yếu tđó, bChơn lca Đức Tsư Minh Đăng Quang m chứa đầy đtinh thần Trung đạo.

Mc dù ngôn ngữ hữu hn nng vi tm lòng tôn kính vô bn hướng vĐức T, chúng tôi xin phương tiện dùng ngôn ngữ đđiểm li những lời pháp nhũ vô giá trong bChơn lý. Mong rằng những điều chúng tôi nêu ra có thgóp phn tuyên dương giáo pháp thm thâm vi diệu mà Đức Tsư đã đli cho cuc đời, cho nhân loi.

nh ta quý v,

Bao năm thnhn sdìu dt ca Ân , đã bao ln gixem bChơn lý ca Đức Tsư Minh Đăng Quang, cmỗi ln đc chúng tôi li sáng thêm, nh hội được ý pháp thâm sâu. Nay chúng tôi trình bày một skiến gii ca nh trước đại chúng. Mong rằng tinh thn Trung đạo trong bChơn lý ca Đức Tsư Minh Đăng Quang tùy duyên lành, sẽ ít nhiều góp phn soi sáng con đường dn đến Chánh pháp cho mỗi người con Pht.








 

TÀI LIỆU THAM KHO

 
    1. Dr. K.Sridhammananda, (Thích Tâm Quang dịch), Ta phi làm gì trước tnn xã hi, Nxb. Tôn go, 2005.
 
    1. Tsư Minh Đăng Quang, Chơn lý, Viện nghiên cứu Pht hc, 1993.
 
    1. Maha Narada Thera (Phm Kim Khánh dịch), Đức Pht và Pht pháp, 1989.
 
    1. Tư liệu khóa bi dưỡng trụ trì của Hphái năm 2013.

Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá

Click để đánh giá bài viết

Những tin mới hơn

Những tin cũ hơn

Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây