38. TỪ BI, TỪ THIỆN VÀ CÔNG TÁC AN SINH XÃ HỘI

Thứ tư - 05/09/2018 17:27
TỪ BI, TỪ THIỆN VÀ CÔNG TÁC AN SINH XÃ HỘI của TT. TS. Thích Nguyên Thành 

I/ Từ bi, cội nguồn thiện lành của mọi giao tiếp xã hội
Theo nghĩa thông thường, Từ là hiền; Bi là thương xót. Từ tiếng Anh/ Pháp: Compassion, gốc từ tiếng Latin: Compassionem.
Com: đến với, passion: sự đau khổ; cảm thông sâu sắc, buồn thương những người rủi ro và mong muốn làm dịu bớt nỗi khổ của họ.
Từ bi trong Phật giáo mang ý nghĩa ấy nhưng sâu rộng hơn nhiều, Từ bi trở thành bản sắc, chất liệu của Phật giáo. Ý nghĩa từ bi cứu khổ được nhắc nhở nhiều trong kinh điển nhà Phật. Bài giảng đầu tiên về Tứ đế của Đức Phật, ngài nói đến khổ, nguyên nhân của khổ, sự giải thoát của khổ và con đường giải thoát khỏi khổ; rõ ràng đây đã thể hiện mục đích của Phật giáo, lòng Từ bi cứu khổ. Ý nghĩa này được Đức Phật nêu lên nhiều lần, đặc biệt trong kinh Tăng chi bộ III, chương 8 pháp, kinh Phật tự thuyết, ngài luôn khẳng định về khổ, giáo lý của ngài nhằm đến giải thoát khỏi khổ đau.
Từ bi (Metti và Karuna) được giảng rộng trong Tứ vô lượng tâm: Từ - Bi - Hỷ - Xả; bốn tâm vô lượng này đều nhằm ý nghĩa từ bi: yêu thương chúng sinh, tìm cách cho họ được an lạc (Từ); thông cảm, buồn thương vì chúng sinh đang khổ đau và tìm cách xoa dịu nổi khổ đau ấy (Bi); vui mừng vì chúng sinh được an vui và tìm cách làm tăng lên niềm vui ấy (Hỷ); sẵn sàng chia sẻ những sở hữu của mình không phân biệt người thân hay sơ (Xả).
Trong kinh Pháp cú, Đại Phương quảng, Thuyết xứ (Trung Ahàm 2), Đại Kinh giáo giới La Hầu La (Trung bộ 2)… đều ghi rõ những lời dạy của Đức Phật về Tứ vô lượng tâm, về pháp tu Thiền định bằng Tứ vô lượng tâm. Tứ vô lượng tâm là sự triển khai của Từ bi. Kinh Từ bi (Mette Sutra) và kinh Tập (Nipata Sutra) đều có bài kệ nói về lòng từ vô lượng của một đệ tử của Đức Phật: “Mong sao tất cả chúng sinh đều thấy an lạc! – Mong sao tất cả chúng sinh đều đạt niềm vui tự nội!”. Từ bi là sự hiền hòa, thông cảm, là sự thôi thúc giúp đỡ người đang gặp khó khăn, khổ cực. Lòng từ bi khiến xã hội trở nên thiện lành, an vui, bớt dần những cảnh khổ, những chênh lệch về giàu nghèo, khác biệt về hoàn cảnh, là sự thôi thúc làm việc thiện.
II/ Từ thiện và An sinh xã hội
Từ là lòng thương, sự hiền lành. Thiện là điều tốt. Từ thiện theo nghĩa thông thường là lòng thương yêu, muốn làm điều tốt cho người khác.
Tiếng Anh/ Pháp: Charity, Charité, có gốc Latin là Caritas, Carus nghĩa là tình thương quảng đại.
Từ thiện được chuyển theo nghĩa là sự giúp đỡ những người có hoàn cảnh khó khăn, thường được hiểu là một hệ thống biếu tặng tiền bạc, thức ăn, giúp đỡ những người đang cần giúp đỡ vì họ đang bệnh hoạn, nghèo khổ, không nơi nương tựa… Trong ý nghĩa này, từ thiện là sự thể hiện của Từ bi. Từ bi không chỉ có nghĩa là thương yêu chúng sinh mà còn có nghĩa là thể hiện lòng thương yêu ấy bằng hành động, bằng việc làm cụ thể, tức là từ thiện. Vậy từ thiện hay Thiện tâm xuất phát từ Từ bi, là tướng của cái thể Từ bi; trong ý nghĩa sâu xa là Thiện tâm.
Từ thiện xã hội là một hình thức, một đóng góp cho chính sách An sinh xã hội. An sinh xã hội là một hệ thống bảo đảm mức độ hài lòng của xã hội. Khái niệm An sinh xã hội được nêu trong điều 22 của Tuyên ngôn Quốc tế Nhân quyền: Mọi người trong xã hội có quyền hưởng an sinh xã hội và có quyền thực hiện thông qua nỗ lực quốc gia, các quyền kinh tế, xã hội và văn hóa trong sự phát triển nhân phẩm, văn hóa, phúc lợi xã hội.
An sinh xã hội cũng gồm: Bảo hiểm xã hội, các dịch vụ do chính phủ cung cấp, các an sinh cơ bản như thực phẩm, quần áo, nhà ở, giáo dục, tiền bạc, chăm sóc y tế. Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội Việt Nam quản lý nhà nước về các lĩnh vực việc làm, dạy nghề, lao động, tiền lương, tiền công, bảo hiểm xã hội, an toàn lao động, chăm sóc trẻ em, bình đẳng giới chống tệ nạn xã hội. Như vậy, An sinh xã hội là quyền lợi (được an sinh) của mỗi người và quyền được làm từ thiện, tham gia vào việc an sinh xã hội của nhà nước. Hoạt động từ thiện của một thành viên trong xã hội gồm sự quyên góp, hiến tặng tiền, phẩm vật, công sức, cứu trợ nhân đạo, xóa đói giảm nghèo, chăm sóc sức khỏe, ủy lạo… Mọi hoạt động từ thiện của cá nhân, nhóm, đoàn thể, tổ chức đều là tham gia đóng góp cho an sinh xã hội, phù hợp với trách nhiệm và hoạt động của Nhà nước. 
Hầu hết các tôn giáo, các tổ chức nhân đạo, các công ty, doanh nghiệp đều tham gia hoạt động từ thiện, góp phần an sinh xã hội. Ví dụ: An sinh xã hội (Social Security) tại Úc, Pháp, Hoa Kỳ,
Thụy Điển, Phần Lan…; Phúc lợi xã hội tại New Zealand. Công  giáo có tổ chức Từ thiện Caritas, Hồi giáo Caliphate dưới hình thức Zakat (Từ thiện) nhằm cung cấp các thứ cần thiết cho người nghèo, người già, trẻ mồ côi, góa phụ, người tàn tật; gọi là 5 nguyên tắc của đạo Hồi. Các kinh điển Phật giáo luôn khuyến khích từ bi, làm việc thiện, bố thí… Trong rất nhiều chuyện Tiền thân, Đức Phật khi còn là Bồ-tát, đã từng bố thí tài sản, vợ con, thân mạng để giúp đỡ người khốn khó. Ngày nay, tại Việt Nam, công tác từ thiện, an sinh xã hội của Giáo hội Phật giáo Việt Nam, của đồng bào Phật tử đã phát triển mạnh mẽ, đạt được những thành quả tốt đẹp.
III/ Phật giáo Việt Nam tham gia công tác An sinh xã hội
Trong 3 thập kỷ qua, cùng với sự phát triển của đất nước, công tác Từ thiện xã hội của Giáo hội Phật giáo Việt Nam, của đồng bào Phật tử đạt được những thành tích lớn nhất so với từ trước. Trong phần phụ lục của Báo cáo tình hình các tôn giáo tham gia hoạt động trợ giúp xã hội và dạy nghề của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội ngày 24/02/2017, thống kê có 154 cở sở tôn giáo, trong đó 81 cở sở là của Phật giáo.
Báo cáo của ban Từ thiện Xã hội Trung ương GHPGVN tổng kết năm 2016, đã có 150 Tuệ Tĩnh đường, 655 phòng chẩn trị y học, 1 phòng khám đa khoa và hàng trăm phòng phát thuốc Nam. Công tác từ thiện xã hội đã thực hiện ở nhiều lĩnh vực biển đảo, xây nhà tình thương, xây cầu đường, cấp thuốc men, quỹ khuyến học, trẻ mồ côi, người tàn tật, người cao tuổi, người nghèo… (tổng cộng tiền và phẩm vật là hơn 133 tỷ đồng). Đó là chưa kể các tự viện, các hội đoàn, cá nhân không báo cáo.
Riêng tại Kiên Giang, Ban Từ thiện Xã hội tỉnh trong năm
2016 đã tặng quà Tết cho bà con vùng xa, xây cầu nối hai xã Thạnh Hưng và Ngọc Chúc, vận động được 33 tỷ đồng trong 6 tháng đầu năm. Trong Hội thảo phát huy vai trò Phật giáo tham gia xã hội hóa, công tác Từ thiện trong 5 năm qua, Phật giáo Kiên Giang đã vận động 300 tỷ đồng giúp cho công tác Từ thiện tại địa phương.
Chương trình hoạt động Phật sự năm 2017 được Ban Từ thiện Xã hội Trung ương GHPGVN nêu ra có 5 điểm chủ yếu có thể đóng góp đáng kể vào chương trình an sinh xã hội của Nhà nước ta và nếu được thực hiện nghiêm túc sẽ là một biểu hiện của Từ bi, Từ thiện của Phật giáo Việt Nam. Đó là: 1/ Nhân rộng hệ thống Tuệ Tĩnh đường, phòng phát thuốc Đông, Tây y tại các địa phương trong cả nước; 2/ Tiếp tục vận động thành lập bệnh viện tư nhân thuộc Giáo hội PGVN; 3/ Vận động xây dựng nhà đại đoàn kết, nhà tình nghĩa, nhà tình thương cho các đối tượng chính sách; 4/ Tiếp tục vận động các Ban Trị sự PG các tỉnh thành thành lập trường dân lập, lớp học tình thương, trung tâm dạy nghề, nuôi dạy trẻ mồ côi, trẻ em tàn tật…; 5/ Phối hợp với các cơ quan liên hệ, Ủy ban Trung ương Mặt trân Tổ quốc Việt Nam nghiên cứu và phát triển thêm các Trung tâm tư vấn và chương trình phòng chống HIV/AIDS.
IV/ Nhận định chung về việc phát huy công tác An sinh xã hội
Như trên đã nêu, ta thấy rõ sự phát triển và thành tựu khá khả quan của Phật sự Từ thiện, Phật giáo Việt Nam đã tham gia hữu hiệu vào An sinh xã hội. Ngày nay, Phật tử đến chùa ngày càng nhiều, các buổi giảng ở chùa, báo chí Phật giáo thường đề cập đến Từ bi, Từ thiện, Bố thí… Hoạt động của Giáo hội, của từng tự viện hay từng doanh nhân Phật tử trong việc an sinh xã hội ngày càng nhiều. Nhà nước luôn khuyến khích việc tham gia hoạt động xã hội, an sinh xã hội. Vai trò tham gia an sinh xã hội của Phật giáo Việt Nam là khá quan trọng, được nhân dân và nhà nước tín nhiệm. Việc phát huy vai trò này là dĩ nhiên, không có gì phải nghi ngờ. 
Tuy vậy, phát huy thế nào, hay đúng hơn là đường hướng, kế hoạch phát huy như thế nào?
Báo cáo tình hình các tôn giáo tham gia hoạt động trợ giúp xã hội và dạy nghề ngày 24/02/22017 của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội đã đánh giá cao thành quả của sự tham gia hoạt động này của các tôn giáo (chủ yếu là của Phật giáo và Công giáo). Báo cáo này cũng nêu một số điều chưa được cải thiện, có thể gây trở ngại, làm giảm thành quả của hoạt động. Sau đây là tóm tắt những điều chưa được cải thiện ấy. 
Còn nhiều cơ sở từ thiện (trợ giúp xã hội) không đủ điều kiện để thành lập theo quy định.
Các cơ sở từ thiện chỉ mới tập trung vào việc chăm sóc, nuôi dưỡng những người thuộc diện đặc biệt khó khăn không tự lo được cuộc sống chứ chưa cung cấp các loại dịch vụ công tác xã hội cho họ.
Một số cở sở vật chất xuống cấp, thiếu các trang thiết bị phục hồi chức năng, khó khăn về kinh phí. 
Nhân viên tại các cơ sở còn thiếu, chưa được đào tạo chuyên môn, thiếu kỹ năng và phương pháp chăm sóc khoa học.
Người đứng đầu cơ sở chưa nhận thức đúng về nghĩa vụ, trách nhiệm và lợi ích theo quy định của pháp luật.
Một số cơ sở có người đứng đầu và nhân viên chỉ nhằm ý thức nhân đạo chứ việc thực hiện hành chánh, thực hiện thủ tục quy định còn yếu kém, thiếu sự liên kết, kết nối với hệ thống các cơ quan phúc lợi xã hội và các cơ quan dịch vụ chăm sóc, trợ giúp xã hội khác. 
Chất lượng chăm sóc, trợ giúp xã hội còn hạn chế. 
Một số cơ sở được đặt trong khuôn viên thờ tự, một số còn hướng dẫn các đối tượng được chăm sóc, nhất là trẻ em thực hiện một số nghi thức tôn giáo.
Khắc phục những nhược điểm trên là một bước tiến lớn trong việc phát huy vai trò tham gia công tác an sinh xã hội, phần áp dụng cho các cơ sở nuôi dạy trẻ mồ côi, người khuyết tật, nuôi dưỡng người già cô đơn, bệnh viện dân lập, trường dân lập của Phật giáo. Nhưng còn những lĩnh vực khác nữa như vận động tiền bạc, phẩm vật để cứu trợ đồng bào thiên tai, người khốn cùng, xây cầu, xây nhà tình thương, nhà tình nghĩa… Tất cả còn cần có kỹ năng tổ chức, cung cách, thái độ trong khi làm từ thiện, kỹ năng vận động, giao tiếp, quan hệ công tác…
IV/ Kết luận: Tâm niệm của người tham gia công tác An sinh xã hội
Từ bi xuất phát từ Phật tính, từ thiện, tham gia an sinh xã hội có động cơ, nơi xuất phát là Từ bi, do đó là một nhu cầu, một bổn phận và là một phương cách tu tập của người Phật tử. Kinh Hoa Nghiêm dạy: “Phụng sự chúng sinh tức là cúng dường Chư Phật”. Bố thí, làm thiện, đóng góp công sức cho An sinh xã hội là sự tu tập, sự giúp người, vừa có lợi cho mình vừa có lợi cho người. Trong kinh Kim Cang, Đức Phật dạy: “Này Tu-bồ-đề, bố thí không trụ nơi tướng” nghĩa là làm thiện một cách vô ngã, nghĩ rằng không có người cho, không có người nhận, không có vật cho. Tuy vậy, phẩm vật được cho phải được nghĩ rằng giá trị của nó là ở chỗ người ta cần đến nó. Kinh Tăng chi bộ, chương 5, phẩm Munda ghi: “Ai cho vật khả ý đều được khả ý”. Đây là sự hoan hỷ khi nghĩ rằng sự bố thí, cống hiến của mình khiến cho người ta hoan hỷ.
Người làm việc thiện không hề cầu mong gì cho mình, không cầu mong phước đức nhưng thiện quả, phước đức tự đến. Kinh Tăng chi bộ III, phẩm Chư thiên, phần Bố thí có ghi: “Bố thí là nguồn sanh phước, nguồn sanh thiên, nguồn an lạc, thiên giới, là quả dị thục dẫn đến cõi trời, đưa đến khả lạc, khả hỷ, hạnh phúc và an lạc.

Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá

Click để đánh giá bài viết

Những tin mới hơn

Những tin cũ hơn

Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây