48. PHẬT GIÁO VỚI VIỆC THỰC HÀNH ĐẠO ĐỨC TRONG CỘNG ĐỒNG NGƯỜI KHMER Ở SÓC TRĂNG

Thứ bảy - 08/09/2018 20:22
PHẬT GIÁO VỚI VIỆC THỰC HÀNH ĐẠO ĐỨC TRONG CỘNG ĐỒNG NGƯỜI KHMER Ở SÓC TRĂNG của ThS. Tiền Văn Triệu* ThS. Dương Hoàng Lộc**
 

 

Lời dẫn

Trong ngôi nhà chung của Giáo hội Phật giáo Việt Nam, Phật giáo Nam tông Khmer ở Nam Bộ từ lâu đã có những đóng góp to ln vào sự pt triển kinh tế, văn hóa - xã hội của đất nưc. Ở tng địa phương, vai trò này cũng thể hiện một cách cụ thể, sinh động, nhất là không thể thiếu đưc vai trò của Phật giáo đối vi cộng đồng ngưi Khmer ở Nam Bộ nói chung và Sóc Trăng nói riêng, nhất là về mặt đạo đc.
Sóc Trăng là tỉnh có đông đng bào Khmer sinh sống(1), hầu hết theo Phật giáo Nam tông, số ít theo Công giáo và Tin Lành; sống tập ở hầu khắp các địa bàn trong tỉnh vi khoảng 92 ngôi chùa. Trong đó, đáng chú ý là thành phố Sóc Trăng, thị xã Vĩnh Châu, các huyện Kế Sách, MTú, Long Phú có đông đồng bào Khmer sinh sống và có nhiều chùa sinh hoạt tôn giáo hơn các địa bàn khác. Theo số liệu thống kê năm 2012, toàn tỉnh Sóc Trăng có khoảng 1.307.432 ngàn ngưi, trong đó, tộc ngưi







* Hi Văn nghệ Dân gian Việt Nam
** Trường Đại hc Khoa hc Xã hi và Nhân văn, Đại hc Quc gia Thành phố Hồ Chí Minh.
1. So với các tnh thành khác trong khu vực, Sóc Tng có slượng người Khmer đông nht, xếp sau là Trà Vinh, Kiên Giang, An Giang, Hu Giang, Vĩnh Long, Cần Thơ, Cà Mau, Thành phố Hồ Chí Minh.
 
Khmer vi 401.492 ngưi (chiếm 30,71%)(1) so với dân số toàn tnh.

Vấn đề chúng tôi quan tâm là trong sự phát triển ngày càng đi lên ca cộng đồng ngưi Khmer ở Sóc Trăng có vai trò đặc biệt của Phật giáo Nam tông. Về phương diện xã hội, sự phát triển của mt cộng đồng không chỉ là nhng chỉ số về kinh tế mà còn đưc thể hiện về phương diện đạo đc, mt biểu hiện cho thy vai trò của Phật giáo Nam tông đối vi sự phát triển bền vng của cộng đồng ngưi Khmer. Bi vì, từ truyền thống đến hiện tại, Phật giáo Nam tông luôn giữ vị trí đặc biệt trong đi sống tôn giáo của cộng đồng Khmer.

1. Thực hành đo đức Phật giáo trong cộng đồng người Khmer Sóc Trăng


Đạo đc là gì? Đại từ điển Tiếng Việt (1999) đnh nghĩa đạo đc là: “1. Phép tắc về quan hệ gia ngưi với ngưi, gia cá nhân vi tập thể, vi xã hội. 2. Phm chất tốt đẹp của con ngưi: sống có đạo đc, rèn luyn đạo đc”. Theo đó, đạo đc tôn giáo đưc hiểu là: “Đạo đc xây dng trên cơ sở nim tin tôn giáo”(2).

Bên cạnh các chc năng cơ bản về mặt xã hội, tôn giáo còn có chc năng đặc biệt đối vi tín đồ tôn giáo vmặt đạo đc. Chc năng đó cho thy rõ: “Tôn giáo là một phương tiện truyền dy về đạo đc, vì bất ktôn giáo nào cũng hưng thin, và đó




 
  1.  
  1. Cc Thng kê tnh Sóc Tng (2012), c Trăng sau 20 m tái lập – mt chặng đường phát triển, tr. 91.
  2. Nguyễn Như Ý chbiên (1999), Đi từ điển Tiếng Việt, Nxb. Văn hóa Thông tin, tr. 595.
 
cũng là một động lc thúc đy con người(1). Đối vi ngưi Khmer ở Nam Bộ theo Phật giáo Nam tông cũng nm trong quy luật chung này. Song, điều chúng ta quan tâm là từ trong giáo lý, giáo luật của tôn giáo này thể hiện qua kinh sách đã cha đng nhiều ni dung đạo đc, hưng Phật tử đến cái thiện nhằm tu tâm, dưng tính của tng cá nhân và đưc đặt trong mối quan hệ có tính ràng buộc đối vi cộng đồng. Nhng nội dung này đưc thể hiện qua trung tâm sinh hoạt văn hóa của cộng đồng ngưi Khmer là ngôi chùa. Từ ngôi chùa, giáo lý, giáo luật sẽ đưc tín đồ học tập khi thc hành các nghi lễ của Pht giáo Nam tông bắt đầu từ một cá nhân (cá nhân ca cộng đồng) trở thành đtử của Phật ở cấp bậc thấp nhất là Sa di, sau đó đến Tỳ khưu. Theo quy đnh của Phật giáo Nam tông, tng cấp bậc tu khác nhau sthụ giáo nhiều ít theo đtuổi, theo cấp bậc mà giáo luật phải gi, cụ thể: Sa di là 105 gii (chưa quá 20 tuổi), Tỳ khưu là 227 gii (từ 20 tuổi trở lên). Đặc biệt, Phật giáo Nam tông Khmer Nam Bộ ở Sóc Trăng không có Tkhưu ni, vì theo giáo luật Phật giáo Nam tông Khmer không cho nữ đi tu. Do đó, nmuốn đi tu thì có thể vào chùa cất ngôi nhà nhtụng nim, tham thiền dưi sự hưng dẫn của Lục cả hoặc tu tại gia. Phn ln nhng ngưi này là ngưi ln tuổi mun tu dưng tính. Họ vào chùa va tu thân, va làm công quả góp sc cho chùa, nhất là trong nhng dp lễ, mùa an cư kiết hạ, cúng bái quan trọng. Đây là điểm khác biệt vi Phật giáo Bắc tông.

Cơ bản nhất, giáo lý ca Phật giáo Nam tông đã thể hiện rõ nội dung đo đc của tu sĩ khi từ cá nhân trở thành ngưi của nhà chùa. Cụ thể, bậc Sa di thì phải chu 10 gii, đó là: 1. Không

1. Dẫn theo Đng Nghiêm Vn (2012), Lý lun về tôn giáo và tình hình tôn giáo ở Việt Nam, Nxb. Chính trQuc gia, Hà Ni, tr. 177.
 
sát sanh, 2. Không trm cp, 3. Không tà dâm, 4. Không nói láo,
5. Không uống rượu, 6. Không ăn bui chiều, 7. Không nghe đàn, coi hát, 8. Không dùng mùi thơm, đeo đồ trang sc, 9. Không ngồi chỗ cao, chỗ đẹp, 10. Không cất giữ tiền bạc. Còn đối vi bậc Tỳ khưu có 4 tội nặng đưc rút ra từ 10 gii của bậc Sa di là: 1. Gian dâm, 2. Giết ngưi, 3. Ăn cắp, 4. Nói láo, khoe khoang. Nếu nhìn một cách tổng quát bên cạnh bình diện nội dung mang tính chất giáo luật, các quy đnh của ngưi tu hành theo Phật giáo Nam tông thể hiện ý nghĩa xã hội sâu sắc bi nó phản ánh đưc tính đo đc của cá nhân trong mối quan hệ vi cộng đồng. Nhng nội dung phi giữ của giáo luật cũng là điu mà cả cng đồng, xã hội hưng ti để bài trừ cái ác, thói hư tật xấu, ai vi phm nhng quy đnh y, dù là mt công dân bình thưng cũng bị cộng đồng xa lánh và pháp luật chế tài như các tội: giết ngưi, gian dâm, trm cp. Nhng nội dung này đưc thc hiện một cách nghiêm túc trong trưng chùa. Vì vy, ngưi đã qua thi gian tu trả hiếu sau khi xuất tu trở lại cộng đồng xã hội sinh sống có vai trò quan trọng trong việc giữ gìn và phát huy giá trị tốt đẹp y.

Có điều đặc biệt, sau khi xuất tu họ trở thành Achar có tiếng nói quan trng đối vi cộng đng, và theo tâm thc tôn giáo, việc cộng đồng nghe và tin theo li các vị Achar lại càng có giá trị hơn bao giờ hết. Bi Achar chính là nhng ngưi am tưng giáo lý, giáo luật và nhng li răn dy của Đc Phật. Chính điều quan trọng này đã tạo nên nn tảng đạo đc công dân rất tốt đi vi cộng đồng ngưi Khmer theo Phật giáo Nam tông. Đó chính là góc độ đóng góp to ln cho xã hội về mặt đạo đc, nói tôn giáo có chc năng đạo đc cũng là không quá. Có điều cần nhận diện là việc thc hiện các nội dung đạo đc đó có tính
 
tôn giáo như là một quy luật chung cho các tôn giáo chứ không riêng gì Phật giáo Nam tông Khmer là điu hết sc cần thiết không chỉ trong công tác quản lý tôn giáo mà còn trong cả phát huy vai trò của tôn giáo đó đối vi sự phát triển bền vng của cộng đồng người Khmer.

Nói không quá rng, ngôi chùa là si dây kết nối, cũng là nơi hình thành nhân cách, trí tuệ và phm hạnh - nhng nền tảng cơ bản nhất của đạo đc. Vì vy, dù là tu đúng giáo lý của Phật giáo Nam tông theo truyn thống hay như hiện nay cũng không thể phủ nhận vai trò hết sc quan trọng của ngôi chùa trong việc hình thành đạo đc cng đồng ngưi Khmer ở Sóc Trăng. Xuất phát từ hình thc cư trú tập trung quanh phum, sóc mà mỗi phum sóc như vy đều có sự hiện din của ngôi chùa đthc hiện chc năng sinh hoạt tôn giáo. Vì vy, từ nhỏ, kể cả lúc chưa đến tuổi đi tu theo giáo luật thì tuổi thơ của nhiều trẻ em nam (cả n) Khmer đã gắn vi hoạt động của ngôi chùa, từ vui chơi cho đến học tập. Bi vì, chùa không chỉ là trung tâm sinh hoạt tôn giáo, mà còn là nơi dy chữ cho trẻ con Khmer trong phum, sóc. Quy luật là sau khi tu học xong ở chùa, cá nhân trong cộng đồng đã đưc dy và học ch, nghề, giáo lut, phong tục, tập quán, tôn giáo trở lại cng đng thc hiện chc năng ca nhng Achar đối vi đi sống văn hóa phum, sóc. Ánh sáng đạo đc và tri thc của trưng chùa đã làm sáng trong tâm hồn và đạo đc trẻ em Khmer ở Sóc Trăng. Vi hơn 92 ngôi chùa hiện nay, cộng đng ngưi Khmer ở Sóc Trăng mặc dù đã có nhng biến đổi trong sinh hoạt tôn giáo (theo các tôn giáo khác - đây là mt vấn đề có tính lch s) thì Pht giáo Nam tông và ngôi chùa vẫn ginguyên vai trò xây dng, đnh hưng và tiếp tục phát triển bền vng văn hóa truyền thống của cộng đồng này. Nghi lễ vòng đi ngưi
604
 
Khmer ở Sóc Trăng từ lúc sinh ra cho đến khi mất đi đều gắn liền vi ngôi chùa và tầng lp sư sãi. Trong mối quan hệ cộng đồng - ngôi chùa - cộng đồng và mở rộng ra là cộng đồng - ngôi chùa - sư sãi - cộng đng - sư sãi - ngôi chùa, tầng lp sư sãi vừa là lc lưng quyết đnh sự duy trì, phát triển ln mạnh của Phật giáo Nam tông trong bối cảnh hiện đại hóa và sự tác động của các tôn giáo khác, va có sự quyết đnh trc tiếp đối vi đạo đc cộng đng Khmer. Bi vì, tuyệt đại đa số cộng đồng ngưi Khmer đu theo Phật giáo Nam tông từ truyền thống đến hiện nay. Vi hệ thống go lý có tính “m” và “linh đng” rất phù hp vi truyền thống văn hóa của mình, cng đồng ngưi Khmer ở Sóc Trăng phần ln đều là tín đPhật giáo Nam tông Khmer dù tu ở chùa hay tại gia. Chính ngôi chùa đã góp phần quan trọng trong việc hình thành thế gii quan của Pht tử và từ đó theo thi gian của vòng đi ngưi tạo nên nhân cách và đnh hình đạo đc cộng đồng Khmer. Và chính họ chứ không phải ai khác từ lâu đã là một bộ phn không ththiếu trong sự phát triển đi lên của Sóc Trăng.

một khía cạnh khác, hình tưng tôn giáo mà cao nht là Đc Phật Thích Ca - mt biểu tưng thờ cúng trong nhiu ngôi chùa của ngưi Khmer ở Sóc Trăng là hiện thân của đạo đc, của điều lành và hưng con ngưi đến nhng gì tốt đẹp nhất. Bi thế, trong sự hình thành và phát triển đạo đc cộng đồng ngưi Khmer ở Sóc Trăng có sự đóng góp to ln của biểu tưng tôn giáo này. Tín đcó thể không tin tưng hoc gim sút nim tin vào một ngôi chùa hoc một vi sư sãi nào đó chứ tuyệt đối không gim sút nim tin nơi Đức Phật, mặc dù trên thc tế có tình trạng cải đạo. Có thể nói, tâm thc Phật giáo đã gn chặt vào tâm thc cộng đng, hình thành nim tin và quán xuyến mọi hoạt động
 
của cộng đồng này. Nói đến hoạt động văn hóa của cộng đồng ngưi Khmer ở Sóc Trăng, không thể không nhắc đến lhi.

Lễ hội của ngưi Khmer ở Nam Bộ nói chung và ở Sóc Trăng nói riêng có thể đưc chia thành 3 hthống sau: lễ hội bắt nguồn từ thờ cúng dân gian, lễ hội bt nguồn từ Phật giáo Nam tông, lễ hội kết hp ca hai loại hình này. Trong đó, vai tcủa nhng lễ hội bắt ngun từ Phật giáo Nam ng có ý nghĩa đặc biệt trong đi sống cng đồng của tộc ngưi này. Ngưi Khmer ở Sóc Trăng có các lễ hội độc đáo như Lễ hội Phước Biển (Vĩnh Châu), Lễ hội Đạp cồng (Châu Thành)…. mang tính đa phương, phản ánh văn hóa nông nghiệp rõ nét.

Lễ hội của ngưi Khmer ở Sóc Trăng là nơi thể hiện tập trung nhất văn hóa truyền thống của cộng đồng này. Theo đó, khi mùa lễ hội đến, tất cả mi ngưi dù giàu hay nghèo, dù đi làm ăn xa cũng tranh thtrvề phum, sóc của mình để tham gia lễ hội. Vì là nơi thể hiện tp trung nht văn hóa của họ nên cũng từ đây trong mt môi trưng đặc trưng cộng đồng, nhng nét đẹp trong đạo đc của họ đưc thể hiện như: đoàn kết, thuần hậu, chất phác khi tham gia lễ hội; sinh động, lung linh và quyến rũ khi trình diễn nghệ thuật truyn thống trong lễ hội; trang nghiêm khi thc hiện các nghi lễ trong lễ hội, nhất là nhng nghi lễ có sự hiện diện của các sư sãi… Nhng giá trị đó trong tính cách của cộng đồng người Khmer cho thy ý thc giữ gìn văn hóa truyền thống ca họ. Từ đó, văn hóa truyn thống thông qua lễ hội là nơi hình thành và lưu giữ và phát huy nhng giá trtốt đẹp nhất trong tính cách ca ngưi Khmer, và cũng từ đó, đạo đc đưc hình thành, lưu giữ, phát triển theo thi gian.
 
Cũng như cộng đồng người khác, hiện nay, dưi sự tác động ca đi sng hin đại, giáo dục ngày càng đi lên, văn hóa ngày càng đa dạng, phương tiện truyn thông đại chúng ngày càng phong phú đã giúp cộng đồng ngưi Khmer phát trin kể cả về vật chất lẫn tinh thần. Song, bên cạnh nhng giá trtốt đp đưc gìn gi, đã có một bộ phn ngưi Khmer vi phm đạo đc lối sống của cộng đng. Tệ nạn trm cắp, cưp giật, vi phm giao thông, vi phm phát luật hình sự có chiu hướng ngày càng gia tăng trong cng đng này. Trong khi đó, tình trạng đối mt vi văn hóa phm đồi try ngày càng lan rng đến vùng nông thôn, vùng sâu, vùng xa luôn là nguy cơ cho việc phát sinh nhng vi phạm đạo đc, lối sống trong cộng đồng Khmer. Vy, làm thế nào để phát huy vai trò của Phật giáo Nam tông Khmer đối vi việc giữ gìn, phát huy bản sắc văn a truyền thống, đặc biệt là tác động của tôn giáo này đối đạo đc cộng đồng ngưi Khmer? Dưi đây, chúng tôi đề xuất một số giải pháp trên cơ sở đặc trưng, vai trò của Phật giáo Nam tông Khmer đối vi cộng đồng ngưi này.

2. Một số giải pháp


Mt là, tăng cưng giáo dục kể cả ở trưng chùa và các loại hình trưng lp khác bên cnh học vin, trưng tôn giáo nhm nâng cao trình độ văn hóa hưng ti thể hiện chc năng và vai trò ca người Khmer trong phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội ở đa phương. Trong đó, chú trọng phát huy, nâng cao vai trò công tác giáo dục của cộng đồng Khmer bằng cách nâng cao chất lưng và phát huy nội lc qua tinh thần ham học tập, cần cù và sáng tạo, chu khó của đồng bào ở Sóc Trăng.
 
Hai là, giáo dục đạo đc cho công dân Khmer thông qua trưng chùa cần có nhng nội dung thể hiện và phát huy bản sắc văn hóa truyền thống của ngưi Khmer. Trong đó, chú trng việc xây dng và không ngng phát triển đội ngũ sư sãi Khmer, nhất là nhng ngưi trẻ tuổi về truyn thống của cộng đồng cũng như không ngng nâng cao trình đvăn hóa ca họ trong đi sống cộng cư Kinh, Khmer, Hoa là điều hết sc cần thiết. Mun vy, va quản lý tốt các hình thc giáo dục truyn thống, hưng ti cần có chiến lược đào tạo bài bản, có đnh hưng của Hội Đoàn kết Sư sãi Yêu nưc của tnh, đm bảo đưc sau khi đào tạo sẽ giúp cộng đồng Khmer phát triển bền vng và giúp đa phương ổn đnh, phát triển kinh tế, văn hóa - xã hội.

Ba là, phát huy tối đa vai trò của trưng chùa trong hình thành đạo đc cộng đồng Khmer nhưng đồng thi cũng chú trọng xây dng, phát triển tôn giáo này trong bối cảnh đã có ít nhiều sự biến đổi trong sinh hoạt tôn giáo của cộng đồng từ việc gim đi, bỏ bt các quy đnh giáo lý truyền thống, đến việc cải đạo là nhng việc cần chú ý ngay. Song song vi xây dng và phát huy vai trò của đạo đc, cần thc hiện tốt hơn nữa chính sách xóa đói, gim nghèo, đầu tư có hiệu quả các chương trình giúp cộng đồng này xóa nghèo, phát triển ngày càng bền vng.

Tóm lại, khẳng đnh đạo đc trong việc phát triển và hội nhập hiện nay của Phật giáo Nam tông Khmer ở Nam Bộ nói chung và ở Sóc Trăng nói riêng là mt việc làm cần thiết. Điều đó cho thy, Pht giáo Nam tông Khmer trong ngôi nhà chung của Giáo hội Phật giáo Việt Nam đang đồng hành cùng dân tộc, tiến lên xây dng xã hội dân ch, công bằng, văn minh. Mun vy, cần phải phát huy giá trtốt đẹp của tôn giáo này, như Đng
 
ta đã khẳng định chiến lưc qua Chthị số 37-BCT của Bộ Chính trị về Công tác tôn giáo trong tình hình mi (ngày 02/7/1998) là: “Tôn trọng và khuyến khích phát huy nhng giá trị văn hóa, đạo đc tốt đẹp của tôn giáo”. Đối vi cộng đồng ngưi Khmer ở Sóc Trăng, đạo đc cộng đồng cũng chính là thể hiện của đạo đc tôn giáo, nơi mà Phật giáo Nam tông Khmer giữ vị trí chủ đạo quán xuyến mọi hoạt động về vật chất và tinh thần của cng đồng này./.



TÀI LIỆU THAM KHO:
  1. Phan An (2009), Dân tộc Khmer Nam B, Nxb. Chính trị Quc gia, Hà Ni.
  2. Báo cáo tng kết phong trào thi đua yêu c trong vùng đồng bào dân tc thiu stnh Sóc Trăng (ti Đi hội đi biu các n tc thiu stnh Sóc Trăng, ln I, 2009.
  3. Báo cáo sơ kết thực hiện Nghị quyết 05-NQ/TU của Tnh uỷ về tăng cưng sự lãnh đạo của Đảng bộ đối với công tác vùng đồng bào dân tộc Khmer.
  4. Báo tổng kết hàng năm của Ban Dân tộc Tnh ủy Sóc Trăng từ 2005 - 2008.
  5. Nguyễn Mạnh Cưng (2008), Phật giáo Khmer Nam Bộ: những vấn đề nhìn lại, Nxb. Tôn giáo, Hà Ni.
  6. Dân tc ở Nam B: Những vn đni bt, những đápng ca chính sách và nghiên cứu, Kỷ yếu Hi tho khoa học, Vin Phát trin bn vng vùng Nam Bộ, 2009.
  7. y ban Nhân dân tnh Sóc Trăng (2012), Đa chí tnh Sóc Trăng, Nxb. Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
 
  1. Sơn Phưc Hoan chủ biên (1998), Lhội truyền thng ca đồng bào Khmer Nam B, Nxb. Giáo dục, Hà Ni.
  2. Nguyễn Đc Lữ chủ biên (2008), Lý luận về tôn giáo và chính sách tôn giáo ở Việt Nam, Nxb. Tôn giáo, Hà Ni.
  3. Trưng Lưu (1993), Văn hóa người Khmer vùng Đồng bng sông Cửu Long (Lời nói đầu), Nxb. Văn hóa Đông Tây, Hà Nội.
  4. Nhiều tác giả (2005), Tôn giáo lý luận xưa và nay, Nxb.
Tổng hp Thành phố Hồ Chí Minh.
  1. Đặng Vũ Thị Thảo (1993), Lễ hội của người Khmer vùng Đồng bng sông Cửu Long, (Về văn hóa của đồng bào Khmer ở Đồng bằng sông Cửu Long), Nxb. Văn hóa Dân tộc, Hà Ni.
  2. Tiền Văn Triệu (2011), Tích xưa về người Khmer Sóc Trăng, Nxb. Phương Đông, Thành phHồ Chí Minh.
  3. Nguyễn Như Ý chbiên (1999), Đại từ điển Tiếng Việt, Nxb. Văn hóa Thông tin.
  4. Đặng Nghiêm Vạn (2012), Lý luận về tôn giáo và tình hình n giáo ở Việt Nam, Nxb. Chính trị Quc gia, Hà Ni.
  5. Niên giám thng kê tnh Sóc Trăng từ năm 2005 đến năm 2013.
  6. Cục Thng kê tnh Sóc Trăng (2012), Sóc Trăng sau 20 năm i lp: mt chặng đưng phát triển.

Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá

Click để đánh giá bài viết

Những tin mới hơn

Những tin cũ hơn

Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây