38. TỤC ĐI TU – MỘT NÉT ĐẸP VĂN HÓA CỦA NGƯỜI KHMER Ở ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG

Thứ bảy - 08/09/2018 19:55
TỤC ĐI TU – MỘT NÉT ĐẸP VĂN HÓA CỦA NGƯỜI KHMER Ở ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG của Trần Hoàng Phong*
  1. Đặt vn đề

một tộc ngưi trong cộng đồng các dân tộc Việt Nam, ngưi Khmer ở hầu hết các tỉnh Đồng bằng sông Cu Long. Họ sống thành tng vùng có nơi chiếm ti 70% dân stập trung chyếu ở các tỉnh giáp bn gii Campuchia nTnh Biên, Tri Tôn (An Giang), Vĩnh Châu (Sóc Trăng)… Ngưi Khmer có tiếng nói và chữ viết riêng (thuộc ngữ hệ Môn-Khmer), nhưng cũng cùng chung mt nền văn hóa, lịch sử kháng chiến, bảo vệ và xây dng Tổ quốc của dân tộc Việt Nam. Đồng bào Khmer sng xen kẽ vi đồng bào Kinh và Hoa. Họ biết thâm canh lúa nưc từ lâu đi; biết chn ging a, biết làm thy li và li dụng thy triu để thau chua, xổ phèn cải tạo đất. Đồng bào cũng phát triển kinh tế toàn diện như chăn nuôi trâu bò để cày o, nuôi ln, gà, vt đàn, thả cá và phát triển các nghề thủ công như dệt, gm, làm đưng từ cây thốt nốt… Họ thưng sử dụng xe bò, xe lôi để làm phương tiện vận chuyn nhng nông sản trong mùa thu hoạch.
Hằng năm, ngưi Khmer có các lễ hội văn hóa truyền thống đc sắc, như Chol Chm Thmây (khoảng gia tháng 4 dương lch), Sen Đolta (khoảng cuối tháng 8 âm lch) Oóc - Om
  • Boc (rm tháng 10 âm lịch),v.v... Bên cnh đó, văn hóa tôn giáo của ngưi Khmer cũng mang đm nét riêng của dân tộc mình, thể hiện rõ nht ở Phật giáo Nam ng. Đối vi ngưi Khmer ở Đồng bằng sông Cu Long, Phật giáo Nam tông chiếm


* Khoa Văn hóa Du lch, Tng Đi hc Đồng Tháp.
 
vị trí gần như độc tôn và chi phối mọi mặt trong đi sống văn hóa, xã hội trong đó điểm nổi bật nhất là tục người con trai vào chùa tu. Tập tục này có nhng ảnh hưng sâu đm và để lại nhiều dấu ấn trong các giá trị văn hóa tinh thần và đi sống thưng nhật của họ. Bên cạnh đó còn thể hiện giá trị văn hóa đạo đc, giá trị xã hội mt cách sâu sắc và cần đưc tìm hiểu một cách có hệ thống cũng như cần đưc bảo tồn và phát huy trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập hiện nay.

Phật giáo du nhập vào cư dân Khmer khá sớm. Một số tư liệu cho rằng, Phật giáo du nhập vào cộng đồng Khmer ngay tthế kỉ XIII-XIV cùng quá trình hình thành cộng đồng tộc ngưi này ở Đng bằng sông Cu Long. Do sự tương đồng về đa lý và lch s, văn hóa và dân tộc của ngưi Khmer ở Đồng bằng sông Cu Long vi các nưc Phật giáo Nam tông láng giềng như Campuchia, Lào, Thái Lan… mà Phật giáo đưc lan truyn, bén rễ một cách tự nhiên, sâu sắc trong tâm thc văn hóa cộng đồng Khmer ở đây.

Trải qua hàng nghìn năm tồn tại và phát trin trong cộng đồng ngưi Khmer ở Đồng bằng sông Cu Long, Phật giáo Nam tông đã trở thành thành tố quan trọng nhất tạo nên đặc trưng văn hóa và có tác đng đến mọi mặt trong đi sng xã hội của đồng bào không chỉ trên phương diện thc hành đc tin, mà ctrên các phương diện giáo dục, văn hóa, nghệ thuật, … Có thể nói, ngưi Khmer sống trong các phum, sóc đều là Phật tử và cuộc sống của họ luôn gắn bó vi ngôi chùa. Pht giáo Khmer là một trong nhng nhân tố quan trọng để cố kết cộng đồng và góp phần tạo nên văn hóa truyn thống của ngưi Khmer. Trong đó các li dy, li khuyên, và giáo lý nhà Phật đưc trân trọng và nâng lên
 
thành mt trong các tư tưng sống cho mỗi cá nhân, cộng đng ngưi Khmer ở Đồng bằng sông Cu Long.
  1. Tục đi tu của người Khmer ở Đồng bằng sông Cửu Long

Trưc khi vào chùa tu, con trai Khmer thưng qua lnhập đạo. Lễ này được tổ chc vào ngày đầu Tết Chôl Chnăm Thmây. Vào ngày này, gia đình nào muốn đưa con vào chùa tu (vài tháng trưc ngưi con trai phải vào chùa học thuc các bài kinh cơ bản) thì sẽ tổ chc một lễ gọi là Bank-Bom Buôn để ngưi đi tu từ giã gia đình, bạn bè và đưc mọi ngưi cầu chúc sc khỏe. Khi vào lễ, anh ta được cạo đu, thay quần bằng chiếc xà-rông, thay áo bằng một khăn vải trắng đắp lên vai từ trái sang phải gọi là Penexo, chng tỏ anh ta từ bỏ thế tc, lúc đó ngưi ta gi anh là Néc (Rng).

Để vào lễ, buổi tối gia đình mi sư sãi đến tng kinh và thọ gii lut. Sáng hôm sau, khi cơm nưc xong, gia đình đưa con trai lên chùa, có bạn bè thân quyến cùng mang lễ vật đi theo. Đến chùa, mọi người đi vòng quanh chánh điện rồi mi vào trong làm lễ. Sau đó nhà sư (uppachhe) giảng dy, hỏi và đọc các điều của luật tu hành cho Néc nghe. Sau đó Néc cầm áo cà sa đi vào hàng gia sư sãi và đọc li xin tu. Khi vthưng tọa chấp nhận, Néc đi thay đồ (áo cà sa). Tiếp theo là lễ thọ mưi gii điều của Pht giáo, cuối cùng các nhà sư cùng Phật tử tụng kinh cầu phúc cho ngưi mi tu hành và chúng sinh.

Nhng ngưi thanh niên vào chùa tu đưc chia làm hai cấp bậc. Thanh niên tu dưi 20 tuổi gọi là Sa di, trên 20 tuổi gọi là Tỳ khưu. Ngưi Khmer quan nim, tu đến bc Sa di là trả hiếu cho mẹ, tu đến bậc Tỳ khưu là trả hiếu cho cha.
 
Tất cả sư sãi đều đi khất thc. Hằng ngày, mt số vị sư thưng là người mi vào chùa tu sẽ đảm trách việc quyên giáo cơm và thc ăn cho các sư sãi trong chùa. Mỗi sóc chia thành nhiều Wel” (nghĩa là lưt). Mỗi ngày, các nhà sư tromg chùa của sóc sẽ đi quyên giáo các gia đình trong mt Wel nht đnh. Việc khất thc diễn ra trong bui sáng, vì theo quy đnh của Phật giáo Nam tông Khmer, sư sãi chỉ đưc phép ăn cơm và các thc ăn khác từ ng đến 12 giờ trưa, còn sau đó chỉ được ăn trái cây, uống nưc hoặc sa. Các gia đình đến lưt sẽ nấu cơm và thức ăn từ sáng sm để dâng lên nhà chùa. Khi các nhà sư đi khất thc, theo sau họ là mt vài trem mang bình bát đựng cơm. Đến cổng, gia chssẻ cơm và thức ăn vào bình bát cho các sư mang về chùa dùng ba. Vào bốn ngày lễ ln là 8, 14, 23 và ngày cui của tháng, nhiều gia đình mang thực phm dâng lên các sư sãi, sau khi họ ăn xong mọi ngưi và khách cùng ăn vi nhau vui v.

Hình thc khất thc chủ yếu đi theo nhóm khoảng 3-5 ngưi, hoặc đông hơn, trong các khu vc đã được đnh trưc; thc ăn sẽ đươc tp trung lại trong chùa và hsẽ cùng ăn vi nhau, họ không kiêng kthc ăn chay hay mn.

Sư sãi Khmer đi khất thc không mang giy dép. Vì quan nim của Phật giáo Khmer, đi chân đất sẽ không hại đến các sinh vật trong đất, nếu mang giy dép sẽ gim chết các sinh vật và sẽ mang tội trong khi hành đạo.
  1. Một số giá trị văn hóa trong tục đi tu của người Khmer ở Đồng bng sông Cửu Long
 
    1. Về đo đức
 
Xuất phát từ giai thoi một ngưi con trai đi tu báo hiếu cha mẹ, nên điều chính yếu và ý nghĩa bao quát nhất của tập tục này không phải là tu trở thành Phật mà tu để thành ngưi. Quan nim này chy dọc suốt lch sử của tp tục; tu - giáo dc cho thanh niên có đủ tư cách đạo đc, kiến thc nhất đnh về cuộc sống, lòng thương ngưi, thương dân tộc, biết kiên nhẫn và vưt lên hoàn cnh, không phm phải nhng điu sai lm, tội lỗi. Từ yêu cầu cấp thiết đó, việc xây dng một hệ thống bài học, nội dung giáo dục va đm bảo đưc nhu cầu xã hội va mang đm ý nghĩa tôn giáo là hết sc quan trng và cần thiết. Vi đặc trưng giáo lý Phật giáo Nam tông, sự thông thái của các nhà sư, đã hoàn thành một “bài học vỡ lòng” hp “đo, đời”, mà ngưi thanh niên nào mi nhập tu cũng phải thuộc lòng, thc hin trưc thc tế hằng ngày.

Bên cạnh đó, chùa là trung tâm Phật giáo, văn hóa, giáo dục... trong cng đng (phum-c) ngưi Khmer. Hằng năm, ngưi Khmer có nhiều lễ tết, phn ln tổ chc ở chùa. Vào dp này, tất cả người Khmer tập trung ở chùa để tham dlễ, cúng dưng sư sãi, gp gỡ giao lưu.

Việc tu hành của ngưi Khmer ở Đồng bng sông Cu Long còn mang ý nga đạo đc hết sc quan trọng là trả ơn cho ông bà cha mẹ, báo đáp ơn dưng dục; đồng thi mang ý nghĩa cầu phúc cho gia đình, chúng sanh đưc an vui, hnh phúc… Trong quá trình tu học của thanh niên, điều quan trng là họ ý thc đưc vai trò trách nhim của bản thân đối vi gia đình, đối vi cộng đồng. Đại bộ phận thanh niên tu học ở chùa ra rất đưc cộng đng tôn trọng và thuận lợi trong hôn nhân và gia đình. Con trai Khmer rất ít có tình trạng ly hôn, hay làm nhng điu vi phm đạo đc, vì họ đưc giáo dục tngôi chùa.
 
    1. Về xã hội

Việc tu học của thanh niên Khmer có vị trí khá quan trọng trong cuộc sng xã hi. Trải qua thi gian tu hành và học tập tại chùa, đưc giáo dục về đạo đc, nhân cách, lối sống…, ngưi thanh niên khi quay về cuộc sống bình thưng luôn đưc xã hội và cộng đồng chấp nhn, đưc xem là ngưi trưng thành và có thể gánh trọng trách xã hội và gia đình, có thsống tự lập. Bên cạnh đó, nhng thanh niên đi tu hành cũng còn tác động một cách gián tiếp kln cho gii thanh niên còn lại trong phum, sóc, giúp số thanh niên còn li thy đưc vai trò của việc tu học là cần thiết cho cuộc sống cộng đồng, xã hội và cho chính bản thân của mình.

Nhng thanh niên dù đang tu hành trong chùa nhưng họ vẫn thưng xuyên tham gia các hoạt động xã hội của phum, sóc hay nơi đang tu học, vi nhng hình thc như dy chữ cho con em của ngưi dân trong vùng, hưng dẫn cho ngưi dân lao động nghèo biết m nghề thủ công, canh tác nông nghiệp… Nhng thanh niên này vẫn tham gia vào quá trình sản xuất kinh tế giúp bà con khó khăn trong phum, sóc. Không nhng thế, trong quá trình hành khất của mình, họ còn giảng dy cho con em cư dân trong phum, sóc về nhng hành vi sai trái hay vi phm pháp luật, vi phm đạo đc con ngưi, đồng thi mọi ngưi biết yêu thương, quý trọng cuc sống và giúp đỡ nhau trong lúc khó khăn, góp phần vào việc giữ gìn an ninh trật tự chung.

Vì vy, có thể nói tm ảnh hưng của thanh niên khi tham gia tu hành là hết sc quan trọng trong xã hội không nhng về mặt đạo đc mà còn vmặt xã hội. Thanh niên Khmer đã góp
 
phần tích cc vào xây dng văn hóa dân tộc mình. Phần nhiều thanh niên sau khi vào chùa tu đã rất thành công trong công việc, xã hội, hôn nhân gia đình. Bởi vì, họ đã áp dụng nhng giá trị trong giáo lý, giáo lut trong nhà chùa đđúc kết lại cho bản thân và trở thành một công dân có trách nhim trong xã hi.
  1. Tục đi tu của người Khmer trong xã hội hiện đại và vấn đề bảo tồn
 
    1. Tc đi tu hin nay

Trưc đây, thi gian tu thưng kéo dài từ một đến vài ba năm. Ngày nay, do theo học văn hóa chưa kết thúc, hoặc gia đình khó khăn, thiếu lao đng, nên con em của họ không có điều kiện đi tu lâu ngày, luật tu hành cũng không quá khắt khe như xưa. Cho nên, việc tu bây giờ tùy duyên gắn bó vi nhà chùa, có thể vài năm, vài tháng, vài ngày, thm chí chỉ 24 tiếng đồng hồ. Nhưng nhất đnh con trai ngưi Khmer phải trải qua thi gian tu mi đưc cng đồng chấp nhận.

Mi ngưi con trai Khmer bất kể tng lp xã hội nào đều có thể đi tu vào bất kỳ độ tuổi nào. Theo phong tục, ngưi con trai từ 12 tuổi trở lên mi đưc đi tu nhưng cũng có thiếu niên vào chùa tp sự sm hơn. Theo Luật tạng, ni con trai Khmer nào có thể đuổi con le le sợ và bay đi thì đưc phép tu, tc khoảng 7 tuổi. Dần dần, luật y đưc sa đổi cho phù hp vì dưi 12 tui đi tu sgặp rất nhiu khó khăn trong việc học đo và rất khó dy bảo.

Để thay đổi cho phù hợp, mục tiêu giáo dục hiện đại “Giáo dục vì sự phát triển toàn diện ở mỗi con người, nội dung, hình thức và phương pháp giáo dục ở chùa cũng đã thay đổi theo, thích ứng với nhu cầu xã hội mới. Từ thực tiễn đó, giáo dục ở
 
chùa hiện nay tập trung giảng dy cho thanh thiếu niên đạt được mt trình độ cao hơn về nhận thức luận tự nhiên và xã hội. Có thể ly nhu cầu, mục đích của triết lý “Giáo dục vì sự phát triển toàn diện ca mỗi cá nhân” xung quanh nội dung sau:

Thực hiện truyn dy kiến thức chung, vững chắc, đạt chiu sâu ở một số lĩnh vực: triết học, giáo lý Phật pháp, con đường nhận thức luận giữa đo và đời, ly mục tiêu Đạo pháp - Dân tộc
  • Chnghĩa xã hội làm lý tưởng duy nhất.

Giáo dục khả năng tư duy độc lập và phê phán trước những sự vật, hiện tượng bên ngoài. Giáo dục cho ngưi học hiểu biết chung về nhân loại, quốc gia và bản thân, tình hình chính trị - xã hội trong và ngoài nước. Giáo dc đạo đức, lương tâm và trách nhim, quan hệ cộng đồng, quan hệ xã hội theo chiều hướng tích cc; có kỹ năng giải quyết vấn đề, kỹ năng sống trong một thế giới đa dạng, rộng mở và biến động. Sau thời kỳ mãn tu học ở chùa về lại cuộc sống đời thường, ngưi hc có thể gánh vác cuộc sống cho gia đình và xã hi.

Bên cạnh đó, phương pháp đề cao tính kỉ luật, mục tiêu giáo dục nhân cách cn-thiện-mỹ của nhà chùa chưa đạt đến mức độ hoàn thiện theo giáo điều nhà Pht, nên các thanh niên vào chùa tu thường mc phải một số điu cm k. Ngoài ra, việc đòi hỏi trình độ của người đi tu ngày càng cao như hiện nay khiến cho thanh niên ở những gia đình khó khăn, thiếu lao động, không đủ điều kiện vào chùa tu. Vì vy, truyn thống tốt đẹp này sẽ ngày càng bị mai mt, các giá trị văn hóa của dân tộc ngày càng bị suy giảm. Đng thời, thanh thiếu niên không còn động lực để đi tu hoc chỉ đi tu ly lệ để khỏi bị xã hội cho là bt hiếu.
    1. Về vn đề bảo tồn và phát huy
 
Văn hóa đi tu của thanh niên Khmer là nét văn hóa truyền thống có nhiều nét đẹp truyền thống nên chính quyn, xã hội, nhà chùa cần có các giải pháp hỗ trợ việc bảo tồn và phát huy theo nhng hình thc:

Thứ nht: Để người thanh niên Khmer đến tuổi có đủ điều kiện và yên tâm vào chùa tu học, cần có những giải pháp hỗ trợ từ phía xã hội như giúp gia đình họ giải quyết những khó khăn về mặt kinh tế. Bên cnh đó, nhà chùa cần thay đổi thời gian và hình thức đi tu sao cho thanh niên có thể vừa học các lớp phổ thông, bổ túc văn hóa vừa có thể tu học tại chùa. Thời gian tu hành của họ có thể thay đổi sao cho hợp lý không cng nhắc theo thời đim nht định của nhà chùa quy định.

Thứ hai: Quan tâm đến việc đào tạo đội ngũ giáo viên - Sư sãi, Àcha. Hằng m, chùa cần phối hợp với chính quyền, trường học thường xuyên mở các lớp bồi dưỡng kiến thức Phật học, giúp sư sãi nm vững tình hình chính trị, xã hội của đất nước; đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước; kiến thức khoa học phổ thông, chương trình dy tiếng Khmer - Pali, triết học, thơ ca, ngữ văn... để họ truyn dy lại cho thanh niên, đáp ứng nhu cầu giáo dục con người mới cho xã hội mới. Bên cạnh đó, cần tiến hành lồng ghép chương trình dy song ngữ Việt - Khmer, chương trình bổ túc văn hóa, ngoại ngữ, tin học, âm nhạc truyền thống... để làm phong phú thêm nội dung hc tập giúp thanh niên tiếp cn với khoa học, kỹ thut hiện đại.

Thứ ba: Chú trọng tổ chức biên soạn sách giáo lý nhà Phật phục vụ cộng đng, thanh thiếu niên tu hc. Dịch, biên soạn, biên khảo, in ấn nhiều tài liệu, sách, báo về các lĩnh vực đời sống xã hội, phổ biến trong vùng Khmer, để người dân có thể hiểu
 
thêm những giá trị văn hóa của dân tộc mình từ đó phát huy những giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc.

Thứ tư: Tiếp tc nghiên cu, xây dựng một hệ thống giáo dục nghề phổ thông ở những chùa trọng đim, đào tạo nghề cho con em không có điều kiện học tiếp. Sau khi hoàn thành khóa tu học, thanh thiếu niên về lại đời thưng cũng có nghề nghiệp, tự lo cho đời sống cá nhân, gia đình.

Thứ năm: Tập tục con trai Khmer vào chùa tu stiếp tục tồn tại và phát triển nhằm bảo tồn giá trị truyn thống văn hóa tốt đẹp. Trong thi kỳ toàn cầu hóa và hội nhập hiện nay, phương pháp, nội dung giáo dc ở chùa cho thanh thiếu niên cần thay đổi theo hướng mới, khoa học, văn minh, phát huy tốt tinh thần của Phật học; ly lý tưởng phấn đấu, yêu cầu chính đáng, hiện thực, hài hòa giữa vật chất và ý thức của người tu học làm con đường hướng tới cuộc sng tốt đi, đẹp đạo. Đó là những điu mà chc sắc Phật giáo Nam tông Khmer cần thc hiện để chùa tiếp tục trở thành linh hồn dân tộc, sư sãi là biểu tượng dân tộc. Cần nghiên cu xây dựng chùa trở thành một ngôi trường giáo dục chính quy thật sự ở vùng khó khăn, hạn chế việc nghỉ học của con em Khmer, xóa mù chữ ở hai ngôn ngữ Việt - Khmer cho các đối tượng, hỗ trợ gia đình nghèo không có điều kiện cho con em đi học.
  1. Kết lun

Văn hóa tôn giáo truyn thống là một trong nhng yếu tố rt quan trọng để phát trin đo đc, nhân cách và lối sống cho con người. Trong đó, văn hóa Pht giáo của người Khmer là điểm sáng to nên bn sắc cho cng đồng người Khmer ở Đồng bng sông

Cửu Long. Pht giáo Nam tông giữ một vai trò rt quan trọng chi phối mọi mt trong đi sống xã hội người Khmer ở Đồng bng sông Cu Long. Ngôi chùa va là trung tâm tôn giáo, va là trung tâm văn hóa giáo dục. Mọi sinh hot tôn giáo, văn hóa, phong tục tp quán điều được tchc tại chùa.

Tp tục đi tu của thanh niên Khmer đưc xem là một nét đp văn hóa mang vđp cng đồng dân tc, mang du ấn đo đc tâm linh của người dân Khmer. Thanh niên đi tu không chỉ trả hiếu, báo ơn cho cha m, mà còn học cách để làm người, cách ng xử trong các mối quan hệ trong cộng đồng, xã hội. Du còn một vài đim hn chế như chưa thống nht được chương trình đào to các lp tu học, chữ Pali chưa đưc phổ biến rộng khp, khả năng ging dy của chc sc cho thanh niên chưa đi vào chiu sâu và phù hp vi xã hội ngày nay…, nhưng có thể nói, Pht giáo Nam tông Khmer đã phát huy tốt giá trị văn hóa dân tộc và linh hot trong phương thc, nội dung tu học tại chùa.


TÀI LIỆU THAM KHO:
  1. Nguyn Mnh Cường, Nguyn Minh Ngọc (2005), Tôn giáo-tín ngưng của các cư dân vùng đồng bằng sông Cửu Long, Nxb. Phương Đông.
  2. Lê Sĩ Giáo chbiên (1997), Dân tc hc đi cương, Nxb. Giáo dc, Hà Ni.
  3. Lê Thanh Hà, Nguyn Thị Nhu (2004), Đcương bài giảng tôn giáo học, Tài liu Lưu hành nội bộ.
  4. Nguyn Xuân Nghĩa (1998), Ngưi Khmer Đồng bằng sông Cửu Long, Vin Khoa học xã hội ti Thành phố Hồ Chí Minh.
  5. Vin Dân tộc hc (1984), Các dân tộc ít ngưi ở Vit Nam (các tỉnh phía Nam), Nxb. Khoa học xã hội, Hà Nội.

Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá

Click để đánh giá bài viết

Những tin mới hơn

Những tin cũ hơn

Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây