Báo chí với sự ngiệp Hoằng Pháp trong thời đại mới.

Thứ hai - 17/09/2018 07:28
TKN.TS.TN Như Nguyệt - HVPGVN tại TP.HCM
nhu nguyet 1BÁO CHÍ VỚI SỰ NGHIỆP HOẰNG PHÁP TRONG THỜI ĐẠI MỚI
                                         
Những thay đổi nhanh chóng của xã hội trong nhiều năm gần đây đặt ra yêu cầu cần phải có những đổi mới tương ứng trong nội dung và phương thức hoằng pháp. Lâu nay, nhiều người thường hiểu chưa đầy đủ về hai chữ “Hoằng pháp”. Nhiều người chỉ nghĩ đơn giản rằng, thuyết pháp là hoằng pháp, đứng trên bục giảng là hoằng pháp, cầm micro giảng đạo là hoằng pháp... và vì nghĩ đơn giản như vậy, nên nhiều Tăng Ni sinh trẻ hiện nay cho rằng, nếu muốn sau này đi thuyết pháp thì phải học ở khoa Hoằng pháp. Tại Học viện Phật giáo TP. Hồ Chí Minh Cơ sở 2, tôi thấy nhiều Tăng Ni sinh trẻ rất giỏi và có khả năng ở những khoa Triết, khoa Trung văn, khoa Anh văn…, nhưng do suy nghĩ muốn sau này có thể thuyết pháp giỏi như các bậc thầy mà mình ngưỡng mộ, nên đã ghi danh vào khoa Hoằng pháp, trong khi thế mạnh của họ lại ở các khoa khác. Điều này, dẫn đến thực tế khoa Hoằng pháp lúc nào cũng quá tải và do nhận thức sai lầm nên nhiều Tăng Ni sinh không phát huy được hết thế mạnh của mình. Vì vậy, tôi cho rằng, đã đến lúc chúng ta cần xác định rõ lại nội hàm của hai chữ “Hoằng pháp”. Hoằng pháp đúng là thuyết pháp, nhưng chưa đủ. Thuyết pháp chỉ là một trong muôn vàn cách thức khác nhau để hoằng pháp. Đức Phật từng nói, một giọt nước muốn không mất đi, không bị khô cạn thì phải thả vào đại dương. Phật pháp muốn sống mãi phải truyền vào đời sống. Phật pháp phải được truyền tải vào đời sống bằng nhiều cách khác nhau, phải len lỏi vào mọi ngõ ngách và thấm nhuần trong mọi khía cạnh của đời sống. Từ kinh nghiệm gắn bó với Đặc san Hoa Đàm mấy năm qua, tôi nghĩ rằng, làm báo chí, viết báo cũng là một trong những phương thức hoằng pháp rất hiệu quả.
1. Báo chí là một trong những phương thức hoằng pháp hữu hiệu trong lịch sử
Nếu như nói “Hoằng pháp là đem ánh sáng Chân Lý đến cho chúng sinh”, thì báo chí là một trong nhiều lĩnh vực của hoằng pháp. Nếu chức năng báo chí được vận dụng tối đa, ảnh hưởng đối với xã hội sẽ vô cùng mạnh mẽ và phong phú. Báo chí có thể đóng một vai trò rất quan trọng, là tiếng nói, là hành động góp phần quyết định sự tồn tại và phát triển của Phật giáo. Hoạt động của báo chí Phật giáo hàng tháng như báo Giác Ngộ, báo Văn hóa Phật giáo, Tạp chí Nguyên thủy Phật giáo, Đặc san Hoa Đàm… chính là nhằm phát huy các giá trị tinh hoa của đạo đức và văn hóa Phật giáo trong toàn xã hội.
Trong lịch sử, báo chí đã thực hiện sứ mệnh cao cả. Theo sự hiểu biết của tôi, báo chí chính là phương tiện để đưa Phật giáo đến với phương Tây trong những năm cuối thế kỷ XIX. Hội nghị Tôn giáo Thế giới (Parliament of World Religions) tại Chicago năm 1893 được tổ chức thành công cũng là nhờ một phần đóng góp tích cực của báo chí.[1] Do được đọc những bài báo về tôn giáo Á châu, nên phương Tây đã mời các học giả tôn giáo châu Á đến Hội nghị. Các nhà Lãnh đạo tôn giáo đã được mời phát biểu tại Hội nghị này, nhờ đó Phật giáo đã đến được với phương Tây. Hiện nay, nhiều Phật tử ở Việt Nam theo Phật giáo thường theo phong trào, theo các chùa tổ chức nhiều lễ hội và họ thấy vui nên theo. Và đó cũng là cách đến với Phật giáo phần lớn người phương Đông. Còn ở phương Tây, mọi người đến với Phật giáo sau khi nghiên cứu tìm hiểu tinh tường và chỉ theo khi thấy hợp lý. Đó là cách đến với Phật giáo của người trí.
Ở Việt Nam, báo chí đã có những đóng góp quan trọng trong phong trào chấn hưng Phật giáo ở thế kỷ XX.[2] Nhiều tờ báo, tạp chí Phật giáo đã ra đời trong thời kỳ này. Báo chí đã thực hiện sứ mệnh lịch sử trong việc truyền tải những ý tưởng, thông điệp của Phật giáo, trở thành bàn đạp đẩy mạnh phong trào chấn hưng Phật giáo bằng cách quảng bá sâu rộng tư tưởng, giáo lý Phật giáo đến mọi tầng lớp trong xã hội. Rõ ràng, lịch sử đã chứng minh, báo chí chính là một kênh hoằng pháp hữu hiệu, có vai trò then chốt trong việc hoằng truyền chánh pháp. Làm báo, viết báo hay sở hữu điều hành một tờ báo cũng giống như có được “quyền lực mềm” trong tay, giống như người nghệ sĩ dùng âm nhạc để truyền tải thông điệp, người làm báo lấy “ngòi bút” để truyền tải thông điệp (dĩ văn tải đạo).
2. Báo chí hiện nay đứng trước thuận lợi và khó khăn
Hiện nay, có một thực tế là báo in đang bị nhiều người bỏ quên. Thói quen đọc báo của người Việt Nam đang dần thay đổi. Cuộc sống vội vã và gấp gáp với khối lượng công việc khổng lồ đang dần “giết chết” thói quen đọc báo của nhiều người. Cùng với đó, một trong những tác động của cuộc Cách mạng Công nghệ 4.0 làm tăng mạnh sự phát triển của báo điện tử, mọi người thường tìm đến báo mạng như một cách tối ưu để cập nhật tin tức. Với lợi thế không thể phủ nhận là việc cập nhật tin tức nhanh, mang tính thời sự cao, thông tin đa chiều và sự linh động, báo mạng đáp ứng tương đối đầy đủ những tiêu chí mà độc giả hiện đại cần. Tuy nhiên, điều cần lưu ý là, báo mạng không thể thay thế hoàn toàn cho báo in. Trên thực tế, những trang báo mạng thường có chất lượng thấp, nội dung ít được kiểm duyệt, ít được phản biện kỹ lưỡng, nhiều thông tin sai lệch, đó là chưa kể đến nhiều dòng tin với chủ ý “giật tít”, hướng độc giả tới những quan điểm sai lệch, nhiều khi gây mất phương hướng trong dư luận. Ngược lại, để có được một tờ báo in phải mất rất nhiều công sức, phải trải qua nhiều khâu đọc duyệt, phản biện, sửa chữa cẩn thận, kỹ càng. Khi một tờ báo in đến tay độc giả là đã trải qua một quá trình chuẩn bị vất vả giống như việc chuẩn bị một tuồng chèo.
Tôi xin ví dụ về hoạt động xuất bản của Đặc san Hoa Đàm mà tôi được giao phụ trách. Đặc san Hoa Đàm là cơ quan ngôn luận, là tiếng nói của Nữ giới Phật giáo Việt Nam. Tuy chưa siêu việt và được đông đảo quần chúng biết đến như báo Giác Ngộ (Hoa Đàm mới khôi phục hoạt động được hơn 5 năm so với hơn 40 năm hoạt động của báo Giác Ngộ), nhưng Đặc san Hoa Đàm đang ngày càng thu hút được số lượng lớn độc giả, khẳng định được vị trí quan trọng trong giới báo chí Phật giáo. Với các chuyên mục Tin tức & Sự kiện, Cảm tác, Nữ giới, Nghiên cứu, Phật học, Lối sống, Truyện ngắn, Thơ, Sức khỏe,… Hoa Đàm có nội dung phong phú, có thể đáp ứng được nhu cầu của nhiều đối tượng khác nhau trong xã hội. Với tôn chỉ lấy độc giả là trung tâm, quan tâm đến nhu cầu và tâm tư của độc giả, tôn vinh những đóng góp của những tấm gương sáng trong đời sống, Hoa Đàm đã thu hút được sự quan tâm của nhiều người. Đúng như lời của Hòa thượng Thích Bảo Nghiêm tại Hội thảo Hoằng pháp Toàn quốc năm 2015 ở Bà Rịa – Vũng Tàu: “Hoằng Pháp là công tác nhân bản, bởi nó nhắm thẳng vào con người để xây dựng con người hoàn hảo, nên muốn công tác hoằng pháp đạt được hiệu quả như mong muốn, bắt buộc nhà hoằng pháp phải thấu hiểu đối tượng mà mình trực tiếp hướng đến trên tinh thần tùy duyên bất biến của Đạo Phật.”[3]
Lâu nay, Đặc san Hoa Đàm đã thực hiện khá tốt việc đi sâu tìm hiểu tâm tư của độc giả. Lấy ví dụ, hiểu được tâm lý của nhiều người hiện nay lo lắng về vấn đề sức khỏe và vệ sinh an toàn thực phẩm, Hoa Đàm đã có chuyên mục “Sức khỏe” để cung cấp thêm những thông tin thiết thực, giúp mỗi người có thể bảo vệ và chăm sóc sức khỏe tốt hơn, tránh bị ngộ độc thực phẩm. Hoa Đàm cũng có chuyên mục “Nghiên cứu” giới thiệu những bài nghiên cứu chất lượng về giáo lý Đạo Phật, giúp thu hút sự quan tâm của giới trí thức, học giả… Sự đa dạng trong các chuyên mục của Đặc san Hoa Đàm đã có ảnh hưởng tích cực đến nhiều lĩnh vực của đời sống. Vì vậy, trong khi nhiều tờ báo khác vẫn đang gặp khó khăn lớn trong việc phát hành và có những tờ báo đã phải ngưng hoạt động, thì Hoa Đàm vẫn phát hành đều đặn với số lượng ngày càng lớn, có những số lên đến 5000 - 7000 cuốn.
3. Giải pháp để khôi phục sứ mệnh hoằng pháp của báo chí
Hoằng pháp là trách nhiệm chung của những người con Phật. Giống như việc trồng rừng có ý nghĩa quan trọng đối với mạch sống của dân tộc bởi rừng bảo vệ đời sống, bảo vệ môi trường sống. Hoằng pháp cũng là cách để duy trì mạng mạch của Phật pháp. Trong thời đại mới, báo chí cần phát huy hết khả năng của mình để thực hiện sứ mệnh hoằng pháp cao cả.
Trên thực tế, mặc dù cùng phải đối mặt với những thuận lợi và khó khăn tương đối giống nhau, nhưng có tờ báo trụ vững, có tờ báo phải ngưng hoạt động. Điều đó chứng tỏ vai trò quan trọng của người làm báo, của cả ê-kip thực hiện, đặc biệt là  Chủ bút - người chịu trách nhiệm chính của tờ báo.
Mặc dù báo chí có giá trị và vai trò quan trọng trong sự nghiệp hoằng pháp, nhưng không phải ai cũng tin như vậy. Vì vậy, để đạt hiệu quả, người làm báo có khi phải sử dụng phương tiện thiện xảo, biết giá trị báo mình cao nhưng phải hạ xuống để thuyết phục người khác, để mời người khác mua báo. Người ta có thể không thiết tha với việc đọc báo, nhưng khi mời mua báo để ủng hộ, họ liền sẵn sàng mua, xem việc mua báo cũng giống như việc làm từ thiện. Tuy nhiên, nhờ vậy mà báo chí được phát tán và những ý tưởng cao đẹp từ tờ báo lan tỏa đến cộng đồng theo những cách thức không thể lường trước được.
4. Kết luận
Hoằng pháp là một nhiệm vụ quan trọng của những người con Phật. Đức Phật thành lập Tăng đoàn cũng với mục đích là để hoằng pháp, để duy trì, truyền bá Chánh Pháp. Tại Hội thảo Hoằng pháp Toàn quốc năm 2015 ở Bà Rịa – Vũng Tàu, Hòa thượng Thích Thiện Nhơn đã khẳng định: “Phật giáo luôn xác định quan điểm thực tế đối với cuộc đời và thế giới. Suốt chiều dài lịch sử, Phật giáo không lôi kéo mọi người đến sống trong một thiên đường hoang tưởng, cũng không đe dọa nhân loại bằng những loại hình sợ hãi giả tưởng bởi mặc cảm tội lỗi. Phật pháp chỉ khuyến cáo chúng ta nên chính xác và khách quan để nhận chân những gì đang hiện hữu và những gì đang diễn ra xung quanh thế giới, từ đó chỉ cho chúng ta con đường đi tới sự tự do hoàn hảo, hòa bình, hạnh phúc và an lạc.[4] Trên tinh thần đó, chúng ta cũng cần có cái nhìn rộng và khách quan về Hoằng pháp. Có rất nhiều phương thức hoằng pháp khác nhau bên cạnh việc thuyết pháp trực tiếp. Báo chí Phật giáo cũng là một trong những lĩnh vực hoằng pháp hiệu quả. Ngoài việc truyền tải thông tin - sự kiện liên quan đến Phật giáo, báo chí còn là một kênh quan trọng truyền bá thông điệp cao cả của Phật giáo đến với quảng đại quần chúng. Bên cạnh đó, chúng ta cũng cần nhận thức lại vai trò của báo chí, đặc biệt là báo in. Chúng ta không nên xem nhẹ công tác truyền thông báo chí bởi đó chính là một kênh hoằng pháp hiệu quả, vì những tư liệu lưu giữ trên báo in sẽ còn ý nghĩa cho nhiều thế hệ tương lai.

Danh mục tham khảo
  1. Ban Hoằng pháp Trung ương, Sứ mạng Hoằng pháp Hội nhập và phát triển – Kỷ yếu Hội thảo Hoằng pháp Toàn quốc năm 2015 (Tập 1), 2015, NXB. Hồng Đức.
  2. Nguyễn Quốc Tuấn và Thích Đồng Bổn, Hòa thượng Khánh Hòa với Phong trào Chấn hưng Phật giáo Việt Nam, 2018, NXB. Hồng Đức.
  3. Thomas A. Tweed, The American Encounter with Buddhism 1844-1912, 2000, University of North Carolina Press.

Thông tin tác giả:
Báo chí với sự nghiệp Hoằng pháp trong thời đại mới
Chức vụ TKN.TS. Như Nguyệt

- Ủy viên Ban Hoằng pháp GHPGVN TP.HCM;
- Giảng viên Học viện Phật giáo Việt Nam tại TP.HCM;
- Biên tập Đặc san Hoa Đàm (Trực thuộc Phân ban Ni giới Trung ương)
 

[1] Thomas A. Tweed, The American Encounter with Buddhism 1844-1912, 2000, University of North Carolina Press, tr. xvi.
[2] Nguyễn Quốc Tuấn và Thích Đồng Bổn, Hòa thượng Khánh Hòa với phong trào chấn hưng Phật giáo Việt Nam, 2018, NXB. Hồng Đức, tr. 692.
[3] Ban Hoằng pháp Trung ương, Sứ mạng Hoằng pháp: Hội nhập và phát triển - Kỷ yếu Hội thảo Hoằng pháp Toàn quốc năm 2015 (Tập 1), NXB. Hồng Đức, tr. 106.
[4] Tài liệu đã dẫn, tr. 109.

Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá

Click để đánh giá bài viết

Những tin mới hơn

Những tin cũ hơn

Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây