41. ẢNH HƯỞNG SÂU ĐẬM CỦA PHẬT GIÁO NAM TÔNG KHMER TRONG VĂN HÓA NAM BỘ

Thứ bảy - 08/09/2018 20:04
ẢNH HƯỞNG SÂU ĐẬM CỦA PHẬT GIÁO NAM TÔNG KHMER TRONG VĂN HÓA NAM BỘ của TS. Lê Sơn*
  1. Phật giáo bộ phái: Bắc tông – Nam tông

Lịch sử tư tưng của Phật giáo Ấn Độ din biến rất đa dạng, trải qua các thi kỳ biến động mà trong đó cuộc biến động ln nhất là sự hình thành các bộ phái Phật giáo.

Hơn một thế kỷ sau khi Đc Thích Ca Mâu Ni nhập Niết Bàn, bắt đầu xuất hin thi ktrăm hoa đua nở của hệ tư tưng Phật học, dẫn đến sự phân liệt trong nội bộ lc lưng Phật giáo đồ, gọi là thi kPht giáo Bộ phái. Nhng vấn đề triết học mang tính siêu hình mà trưc đây Đức Phật Thích Ca giữ thái độ im lặng thì đến by giờ đã đưc một số tăng sĩ đem ra mổ xẻ phân tích.

Trong cuộc đại kết tập lần thứ nhì, có ngưi đề xuất sa đổi mt số điều trong gii luật. Các Tkheo trưng lão tỏ thái độ phản đối việc thm đnh lại gii luật, nhưng đại đa số Tỳ kheo trẻ thì tán thành, htách ra họp riêng. Hai lc lưng Tỳ kheo tham dự cuc đại kết tập lần thứ nhì đã phân liệt thành hai phái Phật giáo, mà sau này là Trưng Lão Bộ và Đại Chúng Bộ.


Phái Trưng Lão Bcó ảnh hưng mạnh về phía Nam Ấn Độ nên gọi là Phật giáo Nam tông hay Phật giáo Nam truyn; phái Đại Chúng Bộ phát triển ưu thế lên phía Bắc Ấn Độ nên gọi là Phật giáo Bắc tông hay Phật giáo Bắc truyn.

* Lê Sơn Phương Ngc, Thành phố Hồ Chí Minh.
 
  1. Phật giáo Nam tông Khmer ở Tây Nam Bộ

Phật giáo Nam tông tp trung tuyệt đối vào con đưng đạt đến giải thóat và cho rằng lý luận triết học không đóng vai trò quan trng, thm ccòn gây trở ngại cho con đưng tu tp để đưc giải thóat thc s. Phật giáo Nam tông chuyên tâm đi sâu vào việc phân tích chi li các trạng thái của đi sống con ngưi, bản chất của sự vật, cơ cấu của chấp ngã và chỉ ra con đưng giải thóat khỏi kh.

Gii tăng lPhật giáo Nam tông không ngần ngại dấn thân vào nhng chuyến vin du đy him nguy để truyền bá Phật pháp đến nhng vùng đất xa xôi. Tmiền Nam và min Đông Nam Ấn Độ, bằng đưng bộ, họ đã đưa Phật giáo Nam tông đến vi các tộc ngưi Môn ở thung lũng của các con sông như Irrawaddy, Saluen, Ménam, Mékong. Mặt khác, vào các thế kỷ II
- III, mt trung tâm Phật giáo đã phát triển ở Nagarjunakonda nm trong thung lũng Krisna (Nam Ấn) đã to điều kiện cho việc quảng bá Phật giáo Nam tông về phía Đông bằng đưng biển, ban đầu là đến Sri Lanka. Rồi vào thế kỷ V, mt đt truyền giáo mi lại xuất phát từ  trung tâm Phật giáo Kanchipuram, gần Madras, Nam n và thành lập đưc cơ sở truyn bá Phật giáo ở các khu vc như bán đảo Mã Lai, lưu vực sông Mékong. Một nhành khác lan tỏa qua Sumatra và Java. Từ Nam Ấn, bằng đưng thy, theo chân các thương gia, Phật giáo phổ biến các quần đảo trên Ấn Độ Dương và Đông Nam Thái Bình Dương, để rồi hai đưng thy blại hội tụ tại Tây Nam Bộ của Việt Nam.

Nhng nhà truyền giáo thường theo lộ trình của các thương nhân cả đưng thy ln đưng bộ. Sự phát triển tôn giáo đã tác động trlại đối vi thương nghiệp và đặc biệt nền thương nghip
 
viễn dương kết nối Nam Ấn Độ và Nam Trung Hoa đã trở nên phồn thnh ở Đông Nam Á.

Phật giáo Nam tông đến vi cng đồng Khmer ở Tây Nam Bộ sau Bà La Môn giáo. Trong khi Bà La Môn giáo như là mt công cụ thống trị của tầng lp cai trị thì Pht giáo Nam tông lại ảnh hưng sâu rng trong các tầng lp nhân dân. Đến cuối thế kỷ XII, nưc Khmer loạn lạc do chiến tranh ln miên, nhân dân phải sống trong cảnh lm than, càng đy họ tìm chỗ da vào Phật giáo vi đạo pháp nhân văn hòa bình.

Tuy nhiên, nhng mm mng ban đầu của Phật giáo Nam tông đã bén rễ ở Tây Nam Bộ ttrưc đó rt lâu. Nhưng tthế kỷ XIII trở đi, Phật giáo Nam tông vi giáo luật chặt chẽ, nhng bộ kinh cha đng giáo lý thc hành phù hp nên đã trở thành tôn giáo chính thc ca cộng đồng Khmer ở Tây Nam Bộ. Theo Nguyễn Mnh Cưng, vào cuối thế kỷ IV đã có chùa Tro-Pang- Veng ở Trà Vinh, pho tưng Phật đưc tìm thy ở Cnh Đền 3 (ấp Trổi Mộc, xã Tân Phú, huyn Thi Bình, tnh Cà Mau) có niên đại các thế kỷ VI – VII, cũng vào thi kỳ này đã có một số chùa ở địa bàn tnh Vĩnh Long. Rồi đến các thế kỷ XI, XVI, XVII, tại các srok Khmer ở Tây Nam Bđều đã có chùa thPhật theo hệ phái Nam tông. Khu di tích Cạnh Đền ở bán đảo Cà Mau là một trong nhng nơi xuất phát và tiếp nhận nhng dòng giao lưu kinh tế và văn hóa này.

Cng đồng Khmer ở Tây Nam Bsng toàn tâm toàn ý theo tinh thần Phật giáo Nam tông. Ngưi Khmer Tây Nam Bsống tập trung tại các tnh Cu Long, Trà Vinh, Sóc Trăng, Hậu Giang, Bạc Liêu, Cà Mau, Kiên Giang và An Giang vi hơn 600 ngôi chùa, chùa nào cũng cũng chú trọng mặt kiến trúc, trang trí
 
để tăng vẻ uy nghi ca lòng sùng kính. Ngôi chùa là trung tâm văn hóa, nơi học hành, học ch, học đạo lý làm người, nơi lưu giữ các pho kinh đin... cũng là noi sinh hoạt nghệ thuật, vui chơi giải trí của nhân dân đa phương(1).

Ngưi Khmer cho rng, ngưi nào không đưc vào tu trong chùa là ngưi có nhiu tội lỗi trong đi sng. Ngưi con trai Khmer phải trải qua mt thi gian tu học ở chùa thì mi đưc cho là ngưi có phm cách trong xã hội. Họ đi tu không có ý để tu thành Phật mà tu để làm ngưi có nhân cách, có phm chất và đạo đc. Có thể nói, Đc Phật là lý tưng sống truyn thống, cho nên trong cuộc sống thưng ngày, dù là sư sãi ở chùa hay ngưi tại gia đều rèn luyện theo đạo pháp: thọ gii, tụng nim, bố thí. Sư sãi trong chùa tụng kinh mỗi ngày 3 c: sm, trưa, chiều tối. Dân thưng thì lên chùa tụng kinh nim Phật mỗi tháng 6 lần vào các này 5, 8, 15, 20, 23, 30 âm lch.

Ngưi theo Phật giáo Nam tông đều tự nguyện dâng thc ăn ngon cho sư sãi trong chùa. Nhng miếng ăn ngon, vật lạ, đồ quý đưc đem dâng hiến cho chùa là điu khiến họ sung sưng nhất, vì họ tin rng cái gì của họ đưc các tu sĩ chiếu cố thì là họ đưc phưc ln, sẽ đưc trả gấp 10 lần.

Ngưi Khmer mơ ưc sau khi chết đưc hỏa táng ly cốt đem vào chùa đưc ở gần Đc Phật. Họ sng vi nim tin “chết đưc che chở dưi bóng bồ đề”. Họ ít lo cho bản thân mnh, mà lo tích lũy đgóp vào xây dng mở rộng chùa làng mình ngày mt khang trang và chết đưc về vi Phật là vinh dự nhất. Có thể




1 Trường Lưu, Văn hóa ngưi Khmer ở vùng Đồng bng sông Cu Long Ki quát vngười Khmer, tr. 10.
 
nói, ngôi chùa là tất cả tâm tư tình cm a mỗi ngưi trong cộng đồng Khmer ở Tây Nam Bộ.

Mt số liệu minh chng cụ thể cho tinh thn này là ngày nay, tlệ dân số ngưi Khmer trong cng đng các dân tộc Việt Nam chỉ chiếm 1,07%, nhưng số ngôi chùa Phật giáo Nam tông ngưi Khmer lại chiếm 3%(1).

Chùa Phật giáo Nam tông từ xa xưa đến tận ngày nay hoàn toàn cách ly sản xut. Sư sãi trong một chùa của cộng đồng Khmer ở Tây Nam Bộ đưc cộng đồng xã hội đa phương cung cấp toàn bộ, kể cả vic xây dng, tu bổ, trang trí và tổ chc lễ hội.
  1. Ảnh hưng sâu đm của Phật giáo Nam tông Khmer trong văn hóa vùng Tây Nam Bộ

Đặc trưng của văn hóa Nam Bnói chung, Tây Nam Bộ nói riêng trong nền văn hóa Việt Nam đa tc ngưi đưc hình thành từ nhng làn sóng tiếp biến văn hóa gia các tộc ngưi có đặc trưng văn hóa khác nhau cùng chung sống trên một vùng đất. Trong đó đóng góp ca cộng đồng Khmer ở Tây Nam Bộ là rất quan trng. Đi sống văn hóa của cng đồng Khmer lại chu sự c động chyếu ca Phật giáo Nam tông.

Cng đồng Khmer ở Nam Bộ tiếp nhận Phật giáo Nam tông tính từ thi ktrở nên phổ biến, đã trải qua thi kỳ hơn tám thế kỷ sàng lọc. Phật giáo Bắc tông đã có nhiều thi kỳ truyn đến Tây Nam Bộ nhưng đều không bám rễ đưc trong cộng đng Khmer tại đây. Trong vùng cư trú của cộng đồng Khmer, đôi nơi cũng có chùa Phật phái Bắc tông do người Việt, ngưi Hoa lập

1 Nguyn Mạnh Cưng, Nguyễn Minh Ngc, Tôn go, tín ngưng của các cư n Đồng bằng sông Cu Long, tr.112.
 
nên, nhưng ngưi Khmer không đi lễ bao gi. Điều đó cho thy, ảnh hưng của Pht giáo Nam tông đi vi ngưi Khmer ở Tây Nam Bộ sâu đm hơn bất cứ ảnh hưng ca một tôn giáo nào khác. Tuy người Khmer không đông vslưng, nhưng sinh sống trên một đa bàn rộng ln với di sn văn hóa đặc sắc và cc kỳ bn vng nên đã to nên sc lan tỏa mnh mẽ. Một bộ phận cộng đồng người Việt, ngưi Hoa... sinh sống trong cùng đa bàn thưng hồ hi tham gia các sinh hoạt lễ hội văn hóa ngưi Khmer ở Tây Nam B

Các hoạt động văn hóa của ngưi Khmer ở Tây Nam Bộ chu ảnh hưng sâu đm của tinh thần Phật giáo Nam tông ở các mặt chủ yếu sau đây:
    1. Trong lễ tc

Ngưi Khmer ở Nam Bộ ngày nay từ khi mmắt chào đi đã nghim nhiên là mt tín đồ Phật giáo Nam tông, mọi lễ nghi trong đi sống ngưi Khmer Nam Bộ đều gắn liền vi Phật giáo.

- Lễ đón năm mi (Chôl Chnăm Thmây): “Ngày đầu tiên, ngưi ta lên chùa rưc lch Sangkran (lch do các đại đc soạn dùng cho cả năm). Ny thứ hai dâng cơm lên sư sãi. Ngày thứ ba, ngưi ta lên chùa tắm Phật, tm tưng Phật ở nhà, làm lễ cầu siêu Bangskoi cho linh hồn ngưi quá cố”(1).

- Lễ cúng Trăng (Oóc Om bok): Lễ này có đua ghe ngo. “Ghe ngo là một chiếc răng của Phật, đưc rắn thần Naga lưu giữ trên sông nưc. Ghe ngo được bảo quản thờ trong chùa. Đặc biệt là trong ngày ly có tc các gia đình đặt bánh trái, cm




1 Nguyn Đăng Duy, Văn a tâm linh Nam B, tr. 229.
 
dẹt, đèn cy trên bè thả trên sông rạch cúng trăng. Các chùa cũng đều mở ca, tổ chc dạ hội cho nhân n lPht, vui chơi (1).

- Lễ cúng ông bà tổ tiên (Sen Đônta) kéo dài 3 ngày. “Sáng ngày thứ nhất, các gia đình đồ xôi đóng oản rắc muối vng, cùng các thứ trái cây dâng lên chùa cúng Phật, dâng cơm sư sãi, mi tổ tiên về chùa hưng lễ, đồng thi bố thí Khmach bay sach (ma quỷ đói khát)...(2).

- Trong các lễ cầu mưa (Somtuc Phliêng), lễ cưi, lễ tang đều phải có nhà sư tham dlo phần nghi thc.
    1. Trong phong tc tập quán

Trong gia đình ngưi Khmer, quan hệ gia vợ chồng vi nhau, gia cha mẹ vi con cái đều bình đẳng trưc Phật. “Xã hội ngưi Khmer bao gm thành viên là nhng tiểu gia đình gm cha mẹ và các con. Cha mẹ là chủ gia đình không có trưng tộc, trưng chi, gia trưởng như  xã hội ngưi Việt. Trách nhim phụng dưng cha mẹ khi già yếu hay khi chết... và quyền li
tha hưng tài sn, mi con i đều bình đẳng ngang nhau(3).

Phật giáo Nam tông Khmer ở Tây Nam Bộ còn hiện diện trong kiến trúc chùa: “Cái đẹp cho sự thiêng liêng trong cánh điện ngôi chùa Khmer, là nhng kho tàng nghthuật về tưng tròn, phù điêu hội ha. Các biểu tưng rng đp trên bờ dải, hoặc thành bậc lên xung. Tưng các chim thn Krut (Garuda) hoặc Kayno như những con son gắn vào đầu cột nơi hàng hiên dô ra đỡ tầu mái. Tưng Realu (rồng hổ phù) đắp nổi hoặc chạm khc

 
  1.  
  1. Nguyn Đăng Duy, Văn a tâm linh Nam B, tr. 230.
  2. Nguyn Đăng Duy, Văn a tâm linh Nam B, tr. 230.
  3. Thạch Voi, Văn a ngưi Khmer ở vùng Đồng bng sông Cu Long, trong Phong tc tp qn của ngưi Khmer Đồng bằng sông Cu Long, tr. 116.

trên đầu đốc trên các mảng tường. Tưng nữ thần đất Niêng liêng Pattoni, phía sau là btượng Phật ngồi, hoặc trên các đá tảng chân ct hiên, hoc phía ngoài bc tưng cổng chùa...(1).

Nhng dấu ấn sâu đm ca Phật giáo Nam tông ở một đa bàn sông nưc đặc trưng trong một thi kỳ dài gn mt thiên niên kđã hình thành tính cách văn hóa riêng của cộng đồng Khmer ở Tây Nam Bộ. Ngưi Khmer ở Tây Nam Bộ tuy không đông nhưng sinh sng trên một đa bàn rộng ln vi di sản văn hóa đặc sắc và cc kỳ bền vng đã chng tỏ bản lĩnh không hề bị biến dạng do tác đng của các yếu tố văn hóa khác xâm nhập vào. Cũng chính vì thế, văn hóa cộng đồng Khmer ở Tây Nam Bộ còn có sc lan tỏa mnh.


TÀI LIỆU THAM KHO:
  1. Phật giáo cố s(bản chữ Hán).
  2. Nguyễn Mạnh Cưng, Phật giáo Khờ-Me Nam B.
  3. Nguyễn Mạnh Cưng- Nguyễn Minh Ngọc, n giáo tín ngưỡng của các cư dân Đồng bằng sông Cửu Long.
  4. Nguyễn Đăng Duy, Văn hóa dân gian Nam B.
  5. Trưng Lưu, Văn hóa người Khmer vùng Đồng bằng sông Cửu Long.
  6. Phan An, Dân tộc Khmer Nam Bộ.
  7. Đa chí Cà Mau (bn thảo)









1 Nguyn Đăng Duy, Văn a tâm linh Nam B, tr. 335, 336.

Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá

Click để đánh giá bài viết

Những tin mới hơn

Những tin cũ hơn

Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây