34. MỘT VÀI NHẬN XÉT VỀ PHẬT GIÁO NAM TÔNG KHMER Ở NAM BỘ

Thứ bảy - 08/09/2018 19:33
MỘT VÀI NHẬN XÉT VỀ PHẬT GIÁO NAM TÔNG KHMER Ở NAM BỘ của PGS.TS. Đặng Ngọc Lệ* ThS. Trương Ngọc Quỳnh**

Phật giáo đối vi ngưi Khmer ở Nam Bộ có mt vai trò và vị trí quan trọng không chỉ trong đi sống tinh thn, mà còn nhiều phương diện khác của cuộc sống. Cuộc đi mi ngưi Khmer luôn gn liền vi ngôi chùa nơi hsinh sống. Xuyên suốt lịch s, Phật giáo đã góp phần gắn kết, ổn định và phát triển xã hội cộng đồng Khmer Nam Bộ. Đây vừa là quan hệ tôn giáo va là quan hệ tộc ngưi. Bài viết này đưa ra một số nhận xét bưc đầu về ưu đim và hạn chế của Phật giáo Nam tông Khmer.

 
  1. Đim chung giữa Phật giáo Nam tông và Phật giáo Bắc tông

Tên gọi Nam tông, Bắc tông đã cho thy sự khác biệt rõ nét của hai tông phái Phật giáo ln nht tại Việt Nam. Tuy nhiên, dù có sự khác biệt về cách thc tu tập, tổ chc và ngay cả giáo lý, nhưng Nam tông và Bắc tông vẫn có sự tương đồng cơ bản. Điều này cho thy, Phật giáo cho dù có phân chia về hình thc, nhưng vẫn chung một tôn chỉ, đó là sự giác ngộ tuyt đối để thóat khỏi sự luân hồi, thóat khi vòng sinh t. Nhng đim tương đng của hai hphái có thtóm tắt như sau:
    •  
    • Cả Nam tông và Bắc tông đều nhìn nhn Đc Phật là đo sư, là ngưi thy đu tiên của Phật giáo. Đc Phật là ngưi khai

* Trường Đại hc Sư phm Thành phố Hồ Chí Minh.
** Trường Cao đng Văn hóa Nghệ thuật và Du lch Sài Gòn.
 
ngộ trí tuệ cho con ni, chỉ ra cho con ngưi con đưng giác ngộ, từ bỏ đưc sân si để đi đến giải thóat; là một nhà tư tưng chứ không phi là một vị thần có nhiều quyn năng.
    • Cả hai tông phái đều phủ nhận về Đấng Ti cao sáng tạo và ngự trị thế gii. Điều này khác vi nhiều tôn giáo hu thần khác. Vì vy, nhiều ý kiến cho rằng, Phật giáo là một hệ tư tưng triết học chứ không phải là một tôn giáo, hoc đó là tôn giáo vô thần.
 
    • Nam tông hay Bắc tông đều chấp nhận và hành trì giáo lý Tứ Thánh Đế, Bát Chính Đạo, Duyên Khi…; đều chấp nhn Tam Pháp Ấn: Kh, Không, Vô ngã; đều chp nhận con đưng tu tập: Giới, Đnh, Tuệ.

Sự tương đồng gia Bắc tông và Nam tông là nền móng căn bản của của giáo lý nhà Phật, là cơ stất yếu để hai hệ phái tồn tại và phát triển. Nhưng theo sự phát trin của mình, hai hệ phái vi sự khác biệt mà phần ln về bề nổi, đã bộc lộ rõ nhng ưu điểm cũng như hạn chế của mình. Vì khn khổ bài viết, sau đây chúng tôi chỉ trình bày ưu đim và hạn chế của hphái Pht giáo Nam tông.
    1. Ưu điểm ca Phật giáo Nam tông

Khi nhắc đến Pht giáo Nam tông, người ta thưng hay nhắc ti cả cm Nam tông Khmer. Vì trong tâm thc của nhiều ngưi tìm hiểu Phật giáo tại Việt Nam, thì Phật giáo Nam tông luôn gắn liền với dân tộc Khmer (cũng có một số ít ngưi Việt theo Phật giáo Nam tông nhưng bài viết này không đề cập ti). Điều này có nghĩa là, ngưi Khmer ai cũng theo Phật giáo Nam ng, tuy rằng theo thc tế hiện nay thì điều y không hoàn toàn
 
đúng na. Tuy nhiên, số ngưi Khmer theo Phật giáo Nam tông vẫn chiếm con số đông đảo, và văn hóa ca dân tộc này chu ảnh hưng sâu sắc của Phật giáo. Đng từ góc độ tôn giáo xã hội học, có thể dễ dàng nhận thy nhng ưu đim của Phật giáo Nam tông trong đi sng ca cộng đồng ngưi Khmer.
    • Không hn chế thi gian tu tp  trong  ca. Pht giáo Nam tông Khmer khuyến khích thanh thiếu niên xuất gia, thi gian tu tập dài hay ngắn tùy thuộc vào sự phát nguyện của tng ngưi. Khi ngưi xuất gia đã tu đthi gian mình muốn thì có thể hoàn tục. Đây là một ưu đim rất ln của Phật giáo Nam tông Khmer, bởi vì khi con người ta muốn đưc tu tp theo giáo lý của nhà Phật thì cánh của chùa mở rng đón họ vào, khi ngưi ta đã cm thy có đưc cái mình muốn có thì cánh ca chùa cũng không khóa chặt nhốt họ bên trong. Như vy, khi trở về cuộc sống thế tục, nhng ngưi đã tng xuất gia strở thành nhng Phật tử hộ đạo đắc lc nhất. Họ có thể ng dng giáo lý nhà Pht vào cuộc sống đi thưng, để đi và đạo hòa cùng làm một. Tuy thân xác đã không còn trong tự viện, nhưng tâm trí họ luôn hưng về ca Phật, mọi hành vi hoạt động của họ đều có sự chi phối của Phật pháp. Điều này trái ngưc vi Phật giáo Bắc tông, là ngưi nào đã xuất gia thì cn phi xuất gia cả đi, nếu hoàn tục thì thưng bị ngưi đi coi thưng rằng “tu không trót. Chính vì vy, nhiu nhà sư thuộc Phật giáo Bắc tông bị coi là tu giả, vì họ sợ bị ngưi khác coi thưng nên không dám hoàn tục, mặc dù họ không còn muốn khóac áo ngưi tu hành na. Từ đó ny sinh tình trạng “áo tu, hồn tục”, mà khi mt ngưi đã không toàn tâm toàn ý tu tp thì sẽ có nhng hành vi không chuẩn mc, m ảnh hưng đến hình ảnh đáng kính ca tăng nhân.
 
- Slưng tu sĩ đông. Chính vì đặc đim va nêu trên, là không hạn chế thi gian tu tập, nên slưng tu sĩ trong chùa luôn đông. Ngưi hôm nay tu được là nhờ ngưi đi trước dìu dắt; cho nên trưc khi hoàn tục, các tu sĩ luôn giúp đ, ủng hộ nhng ngưi sắp xuất gia, đó là một cách trả ơn Tam Bảo. Số lưng tu sĩ đông là một trong nhng điều kin để duy trì và phát triển Phật giáo. Khi mà Việt Nam hiện nay có khong 30.000 tu sĩ, thì riêng Phật giáo Nam tông Khmer đã có gần 10.000, chiếm 1/3 tổng số của cả nưc, đó là điều đáng nể trọng.
  • Thắt cht mi quan hdân tc tôn giáo. Theo phong tc của ngưi Khmer, con trai khi đến 12 – 13 tuổi bt buộc phi vào chùa tu mt thi gian vi một hay nhiu ý nghĩa: tu dưng trí tu; báo hiếu vi ông bà, cha m; để thc hiện tình cảm, trách nhim đối vi dân tộc; để tỏ lòng thành kính vi Đc Phật(1)… Còn trong đi sống ngày thưng, mọi việc ln lao của đi ngưi như ma chay, cưi hỏi của ngưi Khmer luôn có sự hiện din của các nhà sư. Như vy, Phật go Nam tông đã tr
thành nhân tố quan trng nhất trong văn hóa dân tộc của ngưi Khmer.
  • Tu sĩ tht slà mt ngưi thầy. Không đơn thuần là ngưi dy giáo lý nhà Phật, dy về phương pháp tu tập hay truyền bá tư tưởng triết học; các nhà sư Nam tông Khmer còn dy văn hóa, dy chữ cho dân chúng. Vì vy, ngưi dân Khmer luôn coi nhà sư là ngưi thy thật sự của mình; họ lắng nghe và kính trọng nhà sư. Điu này sẽ giúp ổn đnh trật tự xã hội, rất có li cho việc quản lý xã hội. Đặc đim này ít thy trong Phật giáo Bắc tông.



1 Minh Nga, Gii thiệu sơ lưc về Phật giáo Nam tông Khmer, btgcp.gov.vn
 
  • Qun lý tu sĩ cht chẽ. Tu sĩ của Phật giáo Nam tông đưc quản lý chặt chẽ dưi sự giám sát của chùa và giáo hội. Vì vy, không có hiện tưng giả danh tu sĩ như trong Phật giáo Bắc tông. Trong lch sử và cho đến cả ngày nay, rất nhiều ngưi lưi lao động, tự ý mặc áo tu và dng am cốc để . Vì tệ nạn này mà Phật giáo Việt Nam đã phải trải qua hàng trăm năm suy thóai. Từ đó, Phật giáo Bắc tông mi tổ chc phong trào chấn hưng Phật giáo; thng nhất tổ chc và lãnh đạo để quản lý Tăng ni, mi loại trừ đưc thành phần không thc tu. Trong khi Phật giáo Nam tông Khmer không cần chấn hưng vì luôn đúng đắn trong việc quản lý tu sĩ và tín đồ.
 
  • Không phân loi chùa. Chùa trong Phật giáo Nam tông Khmer là ca Phật, ca chư tăng; còn chùa trong Phật giáo Bắc tông có thể chia làm ba loại: Một là chùa làng hay chùa công đã đưc lập ra từ thi phong kiến. Hai là chùa tư do tư nhân giàu có hay quan quyn thi trưc dùng tiền riêng ca họ để xây dng chùa. Ba là nhng Tăng ni xuất gia cũng mua đất, cất chùa. Vi ba loại chùa như vy đưa vào sinh hoạt Giáo hội thì chắc chắn là
phc tạp(1). Chính vì vy, hiện nay Giáo hội Phật giáo Việt Nam
chủ trương thống nhất quản lý bằng cách hình thành một loại chùa như chùa của Phật giáo Nam tông Khmer. Điều này phù hp vi li ích lâu dài, vì chùa không thể thuộc về sở hu cá nhân của một ngưi hay một nm ngưi cụ thể nào đó, kể cả là tu sĩ. Tăng ni khi làm trụ trì thì chỉ là làm công tác chăm nom, quản lý tm thi mà thôi.
    1. Hạn chế ca Phật giáo Nam tông




1 Nét đẹp ca Pht giáo Nam tông Khmer, Bài ging tại khóa bồing trụ trì chùa Khánh Sơn, tnh Sóc Tng ngày 3 tháng 6 năm 2013;
 
Bên cạnh nhng mặt ưu đim đã nêu, Phật giáo Nam tông ít nhiều cũng có các mặt hạn chế khác.

- Huy đng quá sc ngưi dân để  xây  dựng  chùa. Kinh phí xây dng chùa chủ yếu là do sự đóng góp của ngưi Khmer trong các phum sóc. Người Khmer phần lớn là nông dân nghèo, nhưng luôn mong muốn ngôi chùa ca sóc mình khang trang đẹp đẽ, không thua kém gì chùa của nhng sóc khác. Vì vy, nhiu gia đình Khmer nghèo khó cũng cố gắng đóng góp thật nhiều tiền ca, công sc cho việc dng chùa. Vì thế, nhiều vùng Khmer nghèo khó, nhà ở tềnh toàng, đơn sơ nhưng ngôi
chùa thật hoành tráng, lộng ly(1). Điều này bắt nguồn từ quan
nim của ngưi Khmer là cuộc sống chỉ tm b, về mi Phật mi là vĩnh hng. Chính vì vy, họ không chú trọng phát triển điu kiện sống của  mình, điều này sdẫn đến hậu quả là ngưi Khmer sẽ btụt hu so vi nhng dân tộc khác. Hơn nữa, nếu không chú trọng vào phát triển kinh tế, nâng cao đi sống vật chất thì rất khó thóat nghèo cho ngưi dân, và sâu xa hơn thì cũng khó phát triển cả Phật giáo Nam tông khi không có một cơ sở kinh tế vng chắc.
  • Kinh tế ca ngưi n Khmer chtp  trung  vào chùa và mt schc sắc. Từ nhng đặc đim như vừa nêu trên, có thể thy chùa trung tâm chỉ đạo mọi hoạt động trong đi sống tín ngưng của ngưi Khmer. Vì vy, việc quản lý tôn giáo tương đi thuận li vì có sự tập trung thông qua các vị sư sãi là chủ yếu. Tuy nhiên, kinh tế của ngưi Khmer chỉ tập trung vào chùa và một số chc sc của chùa, nên nhiều nhà sư không chính tâm sẽ dễ bị cuốn ngưc vào vòng danh li, chy theo chc tưc
 
để thỏa mãn nhu cu của bản thân. Thc tế cho thy, một số phần tử muốn nm quyn lc đã gây ra mâu thuẫn nội bộ trong Phật giáo Nam tông(1).
  • Không cho phno chùa tu hành. Phật giáo Nam tông Khmer không có phụ nữ tu hành. Đây là sự phân biệt gii rất rõ nét. Tuy phụ nữ Khmer vẫn có thể lên chùa tham gia các sinh hoạt Phật giáo, nghe các sư giảng kinh thuyết pháp, nhưng họ không đưc công nhận là một tín đthc thụ. Đây là một hn chế rất đáng tiếc, vì Phật giáo vốn khoan dung, công bng vi mi chúng sinh, nhưng ở đây lại có sự phân biệt đối xử về gii tính. Hạn chế này là một trong nhng lý do mà các tôn giáo khác khi muốn truyền giáo vào trong cng đồng ngưi Khmer thường ly ra để đả kích Phật giáo Nam tông.
 
  1. Một số vấn đề đặt ra
Trong vài năm gần đây, mt số tôn giáo khác như Công giáo, Tin Lành đã cgắng truyn giáo cho ngưi Khmer và đạt đưc mt slượng tín đồ nhất định, nhưng Phật giáo Nam tông vẫn là tôn giáo của hu hết người Khmer. Phật giáo Nam tông vẫn chiếm vị trí và vai trò quan trng trong đi sống của ngưi Khmer. Để phát huy hết giá trị của mối quan hệ dân tộc – tôn giáo này, đồng thi để ổn đnh trật tự xã hội trong cộng đng ngưi Khmer, cần chú ý nhng đim sau:
    • Cần có một cách nhìn đúng đắn và toàn din về mối quan hệ gia tôn giáo và n tộc của ngưi Khmer ở Nam Bộ. Phật giáo Nam tông là thành phần cốt lõi trong văn hóa của ngưi Khmer, tạo nên nét đặc sắc cho văn hóa Khmer ở Nam Bộ.


1 Tiền Văn Triệu (2012), Pht giáo Nam tông Khmer Nam Btỉnh Sóc Trăng, trong Mt số vn đn tc và tôn giáo ở Nam Btrong phát triển, Nxb. Khoa hc xã hi.
 
  • Trong quá khứ cũng như trong hiện tại, Phật giáo Nam tông đã góp phn gắn kết, ổn đnh và phát trin xã hội cộng đồng Khmer. Đây vừa là quan hệ tôn giáo va là quan htộc ngưi. Vì vy, muốn làm tốt công tác quản lý tại đa phương nơi ngưi Khmer sinh sống thì không thể xem nhyếu tố Phật giáo Nam tông.
  • Vmặt tổ chc, Pht giáo Nam tông Khmer nằm trong Giáo hội Phật giáo Vit Nam. Mối quan hệ gia Phật giáo Nam tông Khmer vi Pht giáo Bắc tông của ngưi Việt, ngưi Hoa trên đa bàn có đông ngưi Khmer diễn ra tốt đẹp. Bên cnh đó, Hội Đoàn kết Sư sãi Yên nưc các đa phương có đông ngưi Khmer có một vị trí nhất đnh. Đây là một tổ chc liên kết các sư sãi Khmer vi nhau khá mật thiết. Vì vy, cần quan tâm đến Hội Đoàn kết Sư sãi Yêu nưc của ngưi Khmer thuộc các tnh vùng Đồng bằng sông Cu Long và mi quan hệ vi các tổ chc Phật
giáo hiện ti(1).
  • Tôn giáo nói chung và Phật giáo Nam tông Khmer nói riêng là một trong nhng vấn đề rất nhy cm trong tình hình đất nưc ta hin nay. Nhiều thế lc xấu trong và ngoài nưc luôn tìm cách li dụng tôn giáo, thông qua tôn giáo để dụ dỗ ngưi Khmer chống phá chính quyền Việt Nam. Vì vy phải hết sc cảnh giác vi vấn đy, vì hậu quả của chúng gây ra vô cùng nghiêm trng và không dễ dàng khắc phục đưc nhanh chóng.
  • Cần chú trng việc nâng cao dân trí, đào to nhân lc và bồi dưng nhân tài cho ngưi dân Khmer, tng bưc xóa đói gim nghèo để cuộc sống của đồng bào được cải thiện. Có n



1 Phan An (2012), Phật giáo Nam tông ca ngưi Khmer, trong Mt số vn đdân tc và tôn giáo ở Nam Bộ trong phát triển, Nxb. Khoa hc xã hi.

vy, văn hóa truyền thống và Phật giáo Nam tông mi có thể phát triển một cách bền vng và lâu dài.
- Việc thc hiện chính sách tôn giáo ở vùng ngưi Khmer cần có sự liên kết vi việc thc hiện chính sách dân tộc của Đng và Nhà nưc. Chính quyn và các tổ chc đoàn thể nói chung và ngưi làm công tác tuyên truyền nói riêng cần có thái độ không phân biệt Phật giáo Nam tông của ngưi Khmer hay Phật giáo Bắc tông ca ngưi Vit, ngưi Hoa trong khu vc.



TÀI LIỆU THAM KHO:
  1. Phan An (2012), Phật giáo Nam tông của người Khmer, trong Một số vấn đề dân tộc và tôn giáo ở Nam Bộ trong phát triển, Nxb. Khoa học xã hội.
  2. Tiền n Triu (2012), Phật go Nam tông Khmer Nam Btỉnh Sóc Trăng, trong Một svấn đn tộc và n giáo ở Nam Bộ trong phát trin, Nxb. Khoa học xã hội.
3. Nét đẹp của Phật giáo Nam tông Khmer, Bài giảng tại khóa bồi dưng trụ trì chùa Khánh Sơn, tnh Sóc Trăng, ngày 3 tháng 6 năm 2013.
  1. Trần Hồng Liên (2000), Phật giáo trong cng đồng người Việt ở Nam Bộ Việt Nam, tthế kỷ XVII đến 1975, Nxb. Khoa học xã hội, Hà Nội.
  2. Mạc Đưng chủ biên (1991), Vấn đề dân tộc ở Đồng bằng sông Cửu Long, Nxb. Khoa học xã hội, Hà Ni.
6. Mấy vấn đề bản sắc văn hóa - xã hội, Kyếu hội tho khoa
học lần thứ ba, Thành phố Hồ Chí Minh, 2011.
7. Nguyễn Mạnh Cưng (2002), Vài nét về người Khmer Nam Bộ, Nxb. Khoa học xã hội, Hà Ni.

Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá

Click để đánh giá bài viết

Những tin mới hơn

Những tin cũ hơn

Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây