An sinh xã hội như là trách nhiệm xã hội trong chức năng Hoằng pháp của Phật giáo thời hiện đại

Thứ sáu - 21/09/2018 03:30
Thích Minh Thịnh
39 thich minh thinh 1An Sinh Xã Hội như là trách nhiệm Xã hội
 trong chức năng Hoằng pháp của Phật giáo trong thời hiện đại

Thích Minh Thịnh
 
Ngày nay, nhân loại đang phải đối mặt với các mối đe dọa có xu hướng ngày càng gia tăng như: chiến tranh, ô nhiễm môi trường, tài nguyên cạn kiệt, nghèo đói, bệnh dịch, tội phạm, tệ nạn Xã hội… Và, Việt Nam cũng không là một ngoại lệ. Để giải quyết các vấn đề này, các nhà nước cần phải có sự chung tay của cả cộng đồng và nhân loại. Các Tôn giáo nói chung, Phật giáo nói riêng cần quay đầu nhìn lại vấn đề trên.
Có thể nói, xuyên suốt lịch sử tồn tại và phát triển, các giá trị của Phật giáo luôn là phương tiện hữu hiệu để các cá nhân và cộng đồng có thể đối mặt với bất an, bất định của cuộc đời họ. Ngay từ buổi đầu hình thành Phật giáo đã thể hiện tinh thần cứu khổ cứu nạn cho chúng sanh trong giáo lý của đức Phật; tinh thần Lục độ (bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí huệ) là con đường dẫn đến sự giác ngộ, mà điều đầu tiên phải thực hiện được là thực hành bố thí.
Tất cả những lời Đức Phật dạy đều hướng tới mục đích tối hậu là giải thoát khổ đau và đạt chân hạnh phúc; như Đức Phật khẳng định: “ví như nước biển chỉ có một vị là vị mặn, cũng vậy, Pháp và Luật của ta chỉ có một vị là vị giải thoát” [1]
  1. An sinh Xã hội:
 Có nhiều cách hiểu khác nhau về an sinh Xã hội. Nhưng trong bài viết  này, người viết  sử dụng khái niệm của Tổ chức lao động quốc tế (ILO):    
An sinh Xã hội là một sự bảo vệ mà Xã hội cung cấp cho các thành viên của mình thông qua một số biện pháp được áp dụng rộng rãi để đương đầu với những khó khăn, các cú sốc về kinh tế và Xã hội làm mất hoặc suy giảm nghiêm trọng thu nhập do ốm đau, thai sản, thương tật do lao động, mất sức lao động hoặc tử vong. Cung cấp chăm sóc y tế và trợ cấp cho các gia đình nạn nhân có trẻ em”.[5]
Ở Việt Nam, thuật ngữ an sinh Xã hội được tiếp cận dưới nhiều tên gọi khác nhau như: bảo trợ Xã hội, bảo tồn Xã hội, bảo đảm Xã hội, trật tự an toàn Xã hội. Có quan điểm cho rằng an sinh Xã hội trước hết là sự bảo vệ của Xã hội đối với các thành viên của mình nhờ một loạt các biện pháp công cộng nhằm giúp đỡ chống lại sự thiếu hụt về kinh tế mà họ có thể gặp phải do mất đi hoặc bị giảm quá nhiều nguồn thu nhập bởi nhiều nguyên nhân khác nhau. An sinh Xã hội còn thể hiện sự giúp đỡ, chăm sóc về văn hoá, y tế và trợ giúp cho các gia đình góp phần ổn định và thúc đẩy tiến bộ Xã hội. Có thể nói, khái niệm an sinh Xã hội hiểu một cách chung nhất đó là sự bù đắp một phần thu nhập cho người lao động và gia đình khi họ bị ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, hưu trí, tử tuất hoặc có những sự kiện pháp lý khác, cho người có công với cách mạng; cho những người già cô đơn không nơi nương tựa, cho trẻ em mồ côi, cho người tàn tật, cho những người gặp hoàn cảnh khó khăn, gặp thiên tai, dịch bệnh và cho những người nghèo đói trong Xã hội.
  1. Hoằng pháp
       Thời tại thế, Đức Phật đã nêu rõ về mục đích của Hoằng pháp là: Truyền dạy giáo pháp và công bố đời sống thiêng liêng phạm hạnh. Chức vụ của chư vị A-la-hán, những người đã thành tựu mục tiêu giải thoát, là nâng cao đời sống đạo đức của người khác bằng cách nêu gương lành trong sạch và nghiêm túc trì giới.
Hoằng pháp là truyền bá đạo pháp, là một ngành tối quan trọng trong Phật giáo. Phật giáo thịnh hay suy đều do Hoằng pháp. Đạo Phật sáng tỏ hay lu mờ cũng do Hoằng pháp. Tín đồ hiểu được đạo lý sâu hay cạn cũng do Hoằng pháp.
Nội quy Ban Hoằng pháp Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam quy định rõ, Hoằng pháp là hoạt động nhằm mục đích: Hộ trì chính pháp, lợi lạc chúng hữu tình. Đồng thời hướng dẫn tăng, ni, Phật tử phát huy tư tưởng trong sáng, tích cực và đa dạng của giáo lý Đạo Phật, làm cho ý nghĩa đích thực của Đạo Phật được thể hiện trong công cuộc xây dựng và phát triển đất nước, mang lại hạnh phúc an vui cho con người.
Phương tiện phải luôn có tính mềm dẻo và linh hoạt trên tinh thần “tùy duyên mà bất biến, bất biến mà tùy duyên”. Xác định được điều này, các đạo tràng sẽ áp dụng các phương thức tổ chức phù hợp để đem hiệu quả cao cho hoạt động tu tập của tín đồ.
Nếu như trong thời kỳ chấn hưng Phật giáo, Hoằng pháp chủ yếu tập trung vào: diễn giảng, phiên dịch và sáng tác, kiểm duyệt giáo lý thì hiện nay, để đáp ứng với xu thế Xã hội và thời cuộc, các hình thức Hoằng pháp mở rộng theo tinh thần tứ khế (lý, cơ, xứ, thời), bao gồm: giảng kinh, tụng kinh, niệm Phật, dạy thiền, viết bài, dịch sách, hướng dẫn Phật tử và tham gia các hoạt động Xã hội như Từ thiện ….. 
3. Trách nhiệm Xã hội
Trong kinh điển Phật giáo không có khái niệm “trách nhiệm Xã hội”, song tinh thần trách nhiệm Xã hội đã thấm đẫm trong tư tưởng của nhà Phật. Kinh Hoa Nghiêm có câu: “Bất vi tự kỷ cầu an lạc, đãn nguyện chúng sinh đắc ly khổ” (Không cầu yên lành cho bản thân, mà chỉ nguyện để chúng sinh thoát khổ). Hay như tinh thần của Địa Tạng Vương Bồ Tát: “Địa ngục vị không, thệ bất thành Phật. Chúng sinh độ tận, phương chứng Bồ đề” (Địa ngục chưa hết người thì ta thề không thành Phật. Chỉ khi nào chúng sinh được độ hết thì ta mới chứng Bồ đề”).
Vì vậy, các hình thức Hoằng pháp của Phật giáo không những làm cho nhiều cuộc đời được giải thoát hay bớt đau khổ; mà còn góp phần làm cho đất  nước, Xã hội ngày càng tốt đẹp hơn. Trong đó, nổi bật là các vấn đề về an sinh Xã hội, công bằng Xã hội, nhất là, công tác từ thiện Xã hội - điều mà Đức Phật luôn đề cao và chú trọng.
Trách nhiệm Xã hội được xét dưới góc độ riêng lẽ như là một ý thức về Xã hội của một cá nhân như: đạo đức hay những yếu tố cấu thành nhân cách con người. Thực hiện trách nhiệm Xã hội là thể hiện hành vi, nhân cách đạo đức con người. Xét vế góc độ Xã hội thì trách nhiệm Xã hội được xem như gạch nối gắn kết các mối quan hệ Xã hội giữa con người với nhau như là bổn phận chung với mọi con người. Hệ thống giới luật trong nhà Phật được coi là quy phạm đạo đức đóng vai trò quan trọng nhất.
Quan niệm của Phật giáo, những việc làm như phóng sinh, tu phước, làm việc thiện chính là con đường để giúp con người có được một cuộc sống bình an, chuyển hóa tai ương. Ngoài ra, Kinh Khuyến Phát Bồ Đề Tâm Văn, Diệu Pháp Liên Hoa Kinh… đều nhắc đến tinh thần vô ngã, vị tha, tức khuyên con người sống có trách nhiệm với cộng đồng, biết thể hiện lòng nhân ái của mình đến với người khác.
Nhiều giáo lý căn bản của nhà Phật đề cập đến các đức hạnh căn bản, và các đức hạnh đó cũng thể hiện trách nhiệm đối với người khác, đối với nhân sinh, đối với Xã hội. Do đó, trách nhiệm Xã hội của Phật giáo cũng có thể hiểu chính là Ngũ giới (giới sát sinh, trộm cắp, tà dâm, nói dối và uống rượu), là Tứ vô lượng (từ, bi, hỉ, xả), là Lục độ (bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tiến, thiền định, trí tuệ), là Tứ nhiếp (bố thí, ái ngữ, lợi hành, đồng sự).
Như vậy, trong quan niệm của Phật giáo, những việc làm như phóng sinh, tu phước, làm việc thiện chính là con đường để giúp con người có được một cuộc sống bình an, chuyển hóa tai ương. Ngoài ra, Kinh Khuyến Phát Bồ Đề Tâm Văn, Diệu Pháp Liên Hoa Kinh… đều nhắc đến tinh thần vô ngã, vị tha, tức khuyên con người sống có trách nhiệm với cộng đồng, biết thể hiện lòng nhân ái của mình đến với người khác.
Nhiều giáo lý căn bản của nhà Phật đề cập đến các đức hạnh căn bản, và các đức hạnh đó cũng thể hiện trách nhiệm đối với người khác, đối với nhân sinh, đối với Xã hội. Do đó, trách nhiệm Xã hội của Phật giáo cũng có thể hiểu chính là Ngũ giới (giới sát sinh, trộm cắp, tà dâm, nói dối và uống rượu), là Tứ vô lượng (từ, bi, hỉ, xả), là Lục độ (bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tiến, thiền định, trí tuệ), là Tứ nhiếp (bố thí, ái ngữ, lợi hành, đồng sự).
Phật giáo luôn kêu gọi bình đẳng giữa người với người, thúc đẩy sự hòa hợp trong Xã hội. Chủ trương chúng sinh bình đẳng, các nước hòa bình, kêu gọi từ bi tế thế, đây là sự thể hiện cao nhất trách nhiệm Xã hội của Phật giáo. Xuất phát từ quan niệm Phật tính bình đẳng, mà con người ai cũng có Phật tính (“Chúng sinh giai hữu Phật tính”). Đạo Sinh trong “Pháp Hoa kinh sớ” có nói: “Nhất thiết chúng sinh, giai đương tác Phật” (Tất cả mọi người đều có thể thành Phật)
Ngoài những trình độ cá nhân, để giải phóng mình ra khỏi khổ đau của luyến ái buộc ràng, Phật giáo còn công nhận gia đình là một đơn vị của Xã hội. Tất cả những thành viên trong gia đình như cha mẹ, anh em, vợ chồng… đều là những tác nhân có thể góp phần làm cho Xã hội ngày thêm vững mạnh. Điều quan trọng là tất cả những thành viên đó phải ý thức được trách nhiệm của mình về những công việc mang tính đạo đức hơn là sự ràng buộc lẫn nhau.
Với tinh thần tôn trọng và đề cao con người, đặt con người vào vị trí trung tâm, nên các hoạt động an sinh Xã hội của Phật giáo ra đời là để đáp ứng nhu cầu cấp thiết cần nhận hỗ trợ của những con người cụ thể để vượt qua khó khăn hiện tại của chính họ. Do đó, trong mỗi hoạt động của mình Phật giáo đều làm cho giá trị, nhân phẩm và quyền con người luôn được đặt lên hàng đầu. Chùa là nơi tâm niệm cứu độ chúng sinh bình đẳng. Không phân biệt giới tính, nghề nghiệp, tuổi tác, địa vị trong Xã hội, bất cứ ai gặp khó khăn, bất trắc trong cuộc sống, bị ruồng bỏ, không nơi nương tựa khi tìm đến của chùa đều được nhà chùa giúp đỡ, cưu mang. Không những thế, tinh thần Phật giáo còn đến với người gặp khó khăn về sức khỏe nơi bệnh viện qua các bữa cháo từ thiện; đến với người già, neo đơn qua tấm áo tình thương; đến với người nghèo khó qua những đồ sinh hoạt thường ngày: gạo, muối đến với trẻ em vùng cao qua áo ấm, qua những lớp học khang trang; đến với gia đình có công với cách mạng bằng những ngôi nhà tình nghĩa, đến với đồng bào gặp thiên tai, lũ lụt, người bị tai nạn giao thông.
Đề cao giá trị cá nhân của mỗi con người, các hoạt động hỗ trợ của Phật giáo cũng đặt yếu tố tinh thần ở tầm quan trọng, không chỉ dừng ở mức cứu trợ tạm thời mà còn đặc biệt quan tâm tới công tác giáo dục, hướng thiện con người.
Với những yêu cầu của thời đại mới, Phật giáo không được lệ thuộc theo xu hướng thế tục hóa mà là trách nhiệm với chúng sinh bằng phương tiện để nhập thế. Tức là dùng trí tuệ người tu Phật để nhìn nhận Xã hội, từ đó đưa ra các phương pháp hóa giải các vấn nạn xung đột Xã hội…
Giáo lý cơ bản của Phật giáo về đạo đức, trong đó hàm chứa tập trung nhất ý nghĩa về trách nhiệm với chính bản thân và Xã hội là Bát chánh đạo.  bố thí là một nội dung quan trọng ở Lục Ba la mật (sáu sự hoàn hảo gồm: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ). Bố thí trong Phật giáo có nghĩa là cho, san sẻ với người khác, nhưng đặc biệt là cả người cho và người nhận đều bình đẳng.
Vì vậy, các hình thức Hoằng pháp của Phật giáo không những làm cho nhiều cuộc đời được giải thoát hay bớt đau khổ; mà còn góp phần làm cho nước nhà, Xã hội ngày càng tốt đẹp hơn. Trong đó, nổi bật là các vấn đề về an sinh Xã hội, công bằng Xã hội, nhất là, công tác từ thiện Xã hội - điều mà Đức Phật luôn đề cao và chú trọng.
Ở Việt Nam, truyền thừa tinh thần ấy, trong quá trình Hoằng pháp, GHPGVN và Ban trị sự các tỉnh thành cũng luôn đề cao công tác từ thiện, an sinh Xã hội. Qua các kỳ Đại hội, báo cáo về công tác từ thiện Xã hội tại các tỉnh thành luôn tăng trưởng vượt bậc. Các chương trình an sinh Xã hội, vì cộng đồng của Phật giáo đều có sức thu hút và lan tỏa rộng rãi trong Xã hội, có ảnh hưởng tích cực tới đời sống tâm hồn con người. Thông qua các chương trình giáo dục, các chương trình hướng tới vì cộng đồng, Phật giáo đã đi vào lối sống, nếp nghĩ của nhiều người dân Việt Nam từ những chuyện ăn ở, sinh hoạt hàng ngày đến những câu chuyện đạo đức. Điều này không chỉ khẳng định những giá trị tích cực mà Phật giáo đã mang lại cho Xã hội và còn khẳng định sự tồn tại đúng đắn và sức sống của Phật giáo.
Người viết xin đề bạt một số kiến nghị như sau:
 Trong lĩnh vực Hoằng dương chính pháp, Giáo hội thường xuyên tổ chức các đoàn đi từ thiện phải kết hợp chặt chẻ với thuyết pháp ở nhiều nơi; thông qua việc truyền bá triết lý và thực hành giáo lý Phật giáo để xây dựng đạo đức tốt đẹp, duy trì bản sắc văn hóa dân tộc, góp phần giảm bớt tiêu cực và tệ nạn Xã hội; hướng dẫn tín đồ tu tâm dưỡng tính, làm những việc thiện, tránh những việc ác, biết thương yêu đùm bọc lẫn nhau thể hiện đức tính tốt đẹp của những người con Phật. Thông qua đó nhằm giúp con người tránh vô minh, chế ngự dục vọng, lòng tham lam để mang lại sự sáng suốt, an lạc, hạnh phúc và sẵn sàng làm mọi việc vì nước, vì dân, vì cộng đồng, góp phần ổn định Xã hội.
Nâng cao hơn nữa hiệu quả giá trị tinh thần- Đây là hoạt động đặc trưng của Phật giáo trong mục tiêu Hoằng pháp. Theo đó, với mỗi chúng sinh, tùy từng căn cơ khác nhau mà người Hoằng pháp sẽ tùy duyên mà hóa độ. Người khát cho nước, người đói cho ăn, người rét cho áo ấm, người bệnh cho thuốc, người đau khổ cho cách thức giải thoát, an vui. Như vậy, bản chất của an sinh Xã hội là một phương tiện Hoằng pháp, trên cả hai mặt vật chất và tinh thần.
Nếu như công tác an sinh trên lĩnh vực vật chất có thể lượng tính (chỉ mang tính tương đối vì nhiều vị tín đồ đã làm từ thiện mang tính Ba La Mật Đa - Một sự toàn hảo trong việc hiến tặng, như: giấu tên, tuổi cũng như số tiền hay vật đóng góp) thì hoạt động an sinh trên lĩnh vực tinh thần là rất khó thống kê bằng số liệu.
Hầu hết các chùa đều thành lập các đạo tràng tu học, như: khóa tu Bát quan trai giới, tu một ngày an lạc, niệm Phật, tụng kinh hay sám hối… Các đạo tràng tập hợp các Phật tử đến sinh hoạt, nghe sư trụ trì thuyết pháp, hay có thỉnh giảng sư của Ban Hoằng pháp Tỉnh về giảng giáo lý nhà Phật hoặc những bài đạo đức Phật giáo. Qua đó, Phật tử hiểu được luật nhân quả, sống tốt hơn, biết tu nhân tích đức, làm nhiều việc thiện. Khác với những tổ chức cứu trợ Xã hội khác, chùa mang lại sức mạnh tinh thần, vì thế con người luôn đặt niềm tin vào Phật giáo, nơi mang lại cho con người một sức mạnh tinh thần to lớn, giúp con người có thể giải tỏa căng thẳng do áp lực cuộc sống.
Để thực hiện tốt công tác an sinh Xã hội, nhà chùa ngoài triển khai những hỗ trợ tức thời, trước mắt, còn phòng ngừa những vấn đề tiêu cực xảy đến với các cá nhân, nhóm cộng đồng thông qua các hoạt động giáo dục. Nhiều chùa đã có trách nhiệm rất cao trong việc hướng dẫn người dân hướng thiện, tránh ác, hướng dẫn người dân làm công tác an sinh Xã hội. Các trung tâm bảo trợ Xã hội, nuôi trẻ mồ côi, trẻ khuyết tật, người già không neo đơn được thành lập tại nhiều chùa. Như các chương trình tiếp sức mùa thi, khóa tu mùa hè, tổ chức dạy học cho trẻ vào các buổi tối, các ngày cuối tuần, dịp hè, Nhiều chùa là điểm đến nương tựa đèn sách cho sinh viên nghèo suốt những năm đại học,  ... đang được triển khai rộng ở nhiều ngôi chùa khắp miền Tổ quốc. Nhiều chùa Nhiều trẻ đã trưởng thành từ các trung tâm bảo trợ Xã hội của nhà chùa và trở thành các nhà giáo, bác sĩ, doanh nhân... trở thành những công dân có ích, góp phần không nhỏ cho sự ổn định và phát triển kinh tế Xã hội của đất nước.
Do đó, trong quá trình thực hiện công tác bảo trợ Xã hội, cứu trợ Xã hội nói riêng và công tác an sinh Xã hội nói chung Phật giáo không ngừng tuyên truyền nâng cao đạo đức qua những phương thức khác nhau, đó là hoạt động từ thiện, là công tác Xã hội, tham gia tích cực vào công tác Xã hội, vào sự nghiệp giáo dục, chăm sóc y tế cho tất cả mọi người, tích cực bảo vệ môi trường, bảo vệ sinh thái, v.v…
 
Tài Liệu Tham Khảo
  1. GHPGVN, Kinh Tăng Chi Bộ III, Phẩm Lớn.
  2. Xuân Danh (2010), Mái ấm tình thương chùa Bồ Đề, Báo Người Lao Động, thứ hai, ngày 22/3/2010.
  3. Mai Ngọc Cường (2009), Xây dựng và hoàn thiện hệ thống chinh sách an sinh Xã hội ở Việt Nam, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
  4. Nguyễn Văn Chiểu (2014), Chính sách an sinh Xã hội và vai trò của nhà nước trong việc thực hiện chính sách an sinh Xã hội ở Việt Nam, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
  5. Bùi Hữu Dược (2017), Quản lý nhà nước trong việc phát huy vai trò của Phật giáo tham gia Xã hội hóa hoạt động từ thiện Xã hội thực trạng và giải pháp, trong kỷ yếu hội thảo khoa học tỉnh Kiên Giang.
  6. Giáo hội Phật giáo Việt Nam (2008), Kinh Diệu pháp Liên Hoa, Thích Trí Tịnh dịch, Hà Nội, Nxb.Tôn giáo.
  7. Ban Tuyên giáo Trung ương, Tạp chí Cộng sản, Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội, Hội đồng khoa học các cơ quan Đảng Trung ương (2012), An sinh Xã hội ở nước ta: Một số vấn đề lý luận và thực tiễn, Hà Nội.
  8. Kỷ yếu của các cuộc hội thảo (2017), “Phát huy vai trò Phật giáo tham gia Xã hội hóa công tác Xã hội, từ thiện” do Trường Đại học Khoa học Xã hội và nhân văn tổ chức.
 
An Sinh Xã Hội như là trách nhiệm Xã hội
 trong chức năng Hoằng pháp của Phật giáo trong thời hiện đại


Thích Minh Thịnh
 

Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá

Click để đánh giá bài viết

Những tin mới hơn

Những tin cũ hơn

Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây